3. Lichaam en Geest
Descartes’ dualisme
‘Vogels en andere dieren zijn automata; die voelen niet, en die ervaren niets. ALLEEN de
mens ervaart en voelt en denkt.’
MAAR wat is dat ervaren precies?
Hij vroeg zich af waarom de moderne wetenschap zoveel succes boekte tov de oude
Aristotelische wetenschappen:
1. Opgeven van doeloorzaken en deze inruilen voor mechanische oorzaken (zie
hoofdstuk 2)
2. Geen onderscheid meer tussen onder- en bovenmaanse: in pre-moderne
wetenschap bestaat het universum uit verschillende sferen ⇒ alles onder de maan =
ondermaanse, hier is er ontstaan en vergaan; bovenmaanse = alles boven de maan,
hier is perfectie en eeuwigheid. Nu geldt de fysica voor beiden.
3. Er wordt meer beroep gedaan op de wiskunde ⇒ dit geeft meer zekerheid en
vooruitgang, dit element kan men gebruiken om vooruitgang te boeken in de
filosofie, het maken van een moderne filosofie. Wiskunde voor Descartes was op
een deductieve manier te werk gaan = vertrekken van zekerheden en hieruit nieuwe
zekerheden afleiden (denk maar aan bewijzen die je vroeger moest leren). MAAR er
zijn geen eerste zekerheden in de filosofie!! Oplossing: op zoek gaan naar een eerste
zekerheid.
Methode vinden eerste zekerheid
= methodische en systematische/universele twijfel ⇒ ‘Datgene dat niet betwijfeld kan
worden, is de absolute eerste zekerheid’
Hoe? Alles betwijfelen en zo vinden van onbetwijfelbare. Als iets betwijfelbaar is, dit
verwerpen als potentiële eerste zekerheid.
● Zintuiglijke indruk
○ Kan betwijfeld worden
■ Bedriegen soms bv. optische illusies
■ Bestaan van de externe wereld/het materiële buiten ons hoofd zorgt
voor een zintuiglijke indruk, bv. ik zie een stoel en ben zeker dat dit
een stoel is MAAR ik kan hier niet zeker van zijn! ⇒ Dromen en
hallucinaties geven je ook een zintuiglijke indruk die niet echt zijn.
1
, Misschien leven we wel in een permanente droom? Zijn we een brein
in een vat? Hier kunnen we niet zeker van zijn.
● Wiskunde
○ Kan betwijfeld worden
■ Malin Génie leidt ons weg van de eigenlijke juiste oplossing bv. 2+2 is
eigenlijk niet 4 ⇒ dit is niet waarschijnlijk maar niet totaal onmogelijk,
wiskunde is niet onjuist maar wel betwijfelbaar
● Twijfel is onbetwijfelbaar!
○ Proberen twijfelen aan het feit dat we twijfelen = twijfelen, ik ben zeker als ik
twijfel dat ik twijfel
■ Twijfel = vorm van denken = denken is een vorm van bestaan ⇒ Je
pense donc je suis
■ DUS DE EERSTE ZEKERHEID = Res cognitans = denkend ding, de mens
is een denken (twijfelend) ding
Afleiden van andere zekerheden uit eerste zekerheid, opbouw van Descartes’
dualisme
1) Van zekerheid van twijfel naar zekerheid van God
- Je pense donc je suis ⇒ ik ben een denkend iets, denken is onvolmaakt/imperfect
want twijfel ⇒ er is dus een idee van perfectie/volmaaktheid
- Het volmaakte is AL WETEND, AL GOED, AL MACHTIG, BESTAAT. Waarom? Het is
volmaakter om meer te weten dan weinig te weten, goed dan slecht te zijn, om veel
dan weinig te zijn, om te bestaan dan niet bestaan. DUS als het beter is om te
bestaan dan niet te bestaan, kan datgene niet niet bestaan want anders zou het niet
perfect zijn! = bewijs van perfectie in het idee van perfectie EN DIT IS GOD.
2) Van zekerheid van God naar zekerheid van Wiskunde
- God bestaat zeker, dus er kan geen Malin Génie bestaan! ⇒ geen twijfel meer aan
wiskunde
3) Bestaan van de materiële buitenwereld bewijzen via mediaat realisme
- Wiskundig idee v/d geometrische ruimte maar bestaat deze ruimte echt? ⇒ niet
rechtstreek af te leiden uit de wiskunde maar wel met gebruik van verschillende
media/middelen
Mediaat realisme:
2
Descartes’ dualisme
‘Vogels en andere dieren zijn automata; die voelen niet, en die ervaren niets. ALLEEN de
mens ervaart en voelt en denkt.’
MAAR wat is dat ervaren precies?
Hij vroeg zich af waarom de moderne wetenschap zoveel succes boekte tov de oude
Aristotelische wetenschappen:
1. Opgeven van doeloorzaken en deze inruilen voor mechanische oorzaken (zie
hoofdstuk 2)
2. Geen onderscheid meer tussen onder- en bovenmaanse: in pre-moderne
wetenschap bestaat het universum uit verschillende sferen ⇒ alles onder de maan =
ondermaanse, hier is er ontstaan en vergaan; bovenmaanse = alles boven de maan,
hier is perfectie en eeuwigheid. Nu geldt de fysica voor beiden.
3. Er wordt meer beroep gedaan op de wiskunde ⇒ dit geeft meer zekerheid en
vooruitgang, dit element kan men gebruiken om vooruitgang te boeken in de
filosofie, het maken van een moderne filosofie. Wiskunde voor Descartes was op
een deductieve manier te werk gaan = vertrekken van zekerheden en hieruit nieuwe
zekerheden afleiden (denk maar aan bewijzen die je vroeger moest leren). MAAR er
zijn geen eerste zekerheden in de filosofie!! Oplossing: op zoek gaan naar een eerste
zekerheid.
Methode vinden eerste zekerheid
= methodische en systematische/universele twijfel ⇒ ‘Datgene dat niet betwijfeld kan
worden, is de absolute eerste zekerheid’
Hoe? Alles betwijfelen en zo vinden van onbetwijfelbare. Als iets betwijfelbaar is, dit
verwerpen als potentiële eerste zekerheid.
● Zintuiglijke indruk
○ Kan betwijfeld worden
■ Bedriegen soms bv. optische illusies
■ Bestaan van de externe wereld/het materiële buiten ons hoofd zorgt
voor een zintuiglijke indruk, bv. ik zie een stoel en ben zeker dat dit
een stoel is MAAR ik kan hier niet zeker van zijn! ⇒ Dromen en
hallucinaties geven je ook een zintuiglijke indruk die niet echt zijn.
1
, Misschien leven we wel in een permanente droom? Zijn we een brein
in een vat? Hier kunnen we niet zeker van zijn.
● Wiskunde
○ Kan betwijfeld worden
■ Malin Génie leidt ons weg van de eigenlijke juiste oplossing bv. 2+2 is
eigenlijk niet 4 ⇒ dit is niet waarschijnlijk maar niet totaal onmogelijk,
wiskunde is niet onjuist maar wel betwijfelbaar
● Twijfel is onbetwijfelbaar!
○ Proberen twijfelen aan het feit dat we twijfelen = twijfelen, ik ben zeker als ik
twijfel dat ik twijfel
■ Twijfel = vorm van denken = denken is een vorm van bestaan ⇒ Je
pense donc je suis
■ DUS DE EERSTE ZEKERHEID = Res cognitans = denkend ding, de mens
is een denken (twijfelend) ding
Afleiden van andere zekerheden uit eerste zekerheid, opbouw van Descartes’
dualisme
1) Van zekerheid van twijfel naar zekerheid van God
- Je pense donc je suis ⇒ ik ben een denkend iets, denken is onvolmaakt/imperfect
want twijfel ⇒ er is dus een idee van perfectie/volmaaktheid
- Het volmaakte is AL WETEND, AL GOED, AL MACHTIG, BESTAAT. Waarom? Het is
volmaakter om meer te weten dan weinig te weten, goed dan slecht te zijn, om veel
dan weinig te zijn, om te bestaan dan niet bestaan. DUS als het beter is om te
bestaan dan niet te bestaan, kan datgene niet niet bestaan want anders zou het niet
perfect zijn! = bewijs van perfectie in het idee van perfectie EN DIT IS GOD.
2) Van zekerheid van God naar zekerheid van Wiskunde
- God bestaat zeker, dus er kan geen Malin Génie bestaan! ⇒ geen twijfel meer aan
wiskunde
3) Bestaan van de materiële buitenwereld bewijzen via mediaat realisme
- Wiskundig idee v/d geometrische ruimte maar bestaat deze ruimte echt? ⇒ niet
rechtstreek af te leiden uit de wiskunde maar wel met gebruik van verschillende
media/middelen
Mediaat realisme:
2
