Samenvatting Filosofische reflectie voor BMW, hoofdstuk 2 (A. De Block) BMW

2. Mechanisering en doelgerichtheid

Er werd gevraagd aan kinderen waarom bepaalde rotsen puntig zijn, volgende antwoorden:

A. Omdat water en wind de botte kanten hebben weggespoeld en weggeblazen.
B. Om ervoor te zorgen dat er geen dieren bovenop de rotsen komen rusten.
C. Om dieren de mogelijkheid te geven zich tegen de rotsen te komen schuren als ze jeuk
hebben.
Het meest plausibele antwoord is A, hiermee antwoorden de meeste volwassenen. Maar de
meeste kinderen antwoordde B of C
⇒ De rotsen hebben een functie, dit is een manier van denken dat voorwerpen zo gemaakt
zijn met een bepaald doel. bv. potlood is scherp om goed te schrijven
⇒bv. de bek van een ooievaar is scherp om zo makkelijk kikkers te vissen, insect heeft
scherp uiteinde waarmee deze eieren kan injecteren in andere insecten.

Weg van teleologie (toepassen van hierboven maar op ‘niet-voorwerpen’)

● Aristoteles
○ Doeloorzaken/finale oorzaken = manier om verandering/beweging te
begrijpen; ‘beweging van iets moet begrepen worden als het streven van het
object naar een bepaald doel’
■ bv. ik laat iets vallen, dit valt op de grond; Aristoteles zegt: ‘Het
voorwerp streeft om naar beneden te vallen.’
○ bv. Je kan ook iets eerst omhoog gooien wat uiteindelijk naar beneden valt.
⇒ Natuurlijke vs. onnatuurlijke beweging
○ Naar waar streven? Naar perfectie, het worden van een Onbewogen beweger
= de beweger moet zich niet meer bewegen omdat het perfectie gevonden is,
daarom uiteindelijk onbewogen
■ Onbewogenheid = natuurlijke plaats/rust
■ Voorwerp dat beneden ligt na vallen beweegt niet meer omdat het
zijn ‘natuurlijke plaats’ heeft gevonden. Het voorwerp valt niet naar
boven omdat deze streefde naar op de grond te liggen, de lucht is zijn
‘onnatuurlijke plaats’.
○ Beweging van het niet-levende wordt begrepen uit de beweging van het
levende
● Descartes
○ Moderne wetenschap breekt doeloorzaken, deze worden vervangen door
mechanische oorzaken = natuurlijke oorzaken, deze gaan vooraf aan effect en
werken in als blinde kracht




1

, ○ Al het materiële, ook het menselijke lichaam en haar veranderingen moet uit
mechanische oorzaken begrepen worden ⇒ automaat-model: menselijke
lichaam is als een automaat; door bepaalde ‘knopjes of hendels’ aan te raken
komen er bewegingen voor.
○ Beweging van het levende wordt begrepen vanuit de beweging van het
niet-levende, ‘zoals een voorwerp tot beweging komt door de zwaartekracht
moeten we ook de beweging van het lichaam snappen’ ⇒ zo kunnen we
adhvd fysica de levenswetenschappen verklaren

MAAR probleem met stellingen van Descartes

● Automaat is ooit gemaakt door iemand, dus de oorsprong van de beweging is door
die iemand
● Automaat is gemaakt met een bepaald doel, de manier waarop de automaat in
elkaar zit is zo dat de automaat dit doel kan volbrengen! bv. een automaat om te
kunnen zingen, schrijven, ..
⇒ manier is niet blind! heeft een DOEL
⇒ dit geldt ook voor al het levende, bv. de structuur van het oog kunnen we verklaren
vanuit zijn doel, om te zien

OPLOSSING DESCARTES: God met bepaalde doelen
⇒ maar dit zorgt voor een rem op de wetenschap:
- God zelf kan niet wetenschappelijk bestudeerd worden
- Echte wetenschap kan zich enkel baseren op natuurlijke krachten, niet op
bovennatuurlijke krachten zoals God

● Kant
○ Doelgerichtheid zou nooit uit de natuur kunnen gehaald worden, waarom?
Omdat er uitwendige en inwendige natuurlijke doelen bestaan, DUS ‘er kan
geen Newton zijn van de biologie’
○ Uitwendige natuurlijke doelen ⇒ in de natuur zijn er heel wat dingen die
nuttig zijn voor andere dingen en de mens. Dit heeft echter niets te maken
met waarom ze bestaan.
■ bv. wind en regen zorgen voor verspreiding van zaden en dat planten
kunnen groeien MAAR bestaan niet specifiek om dit doel te
volbrengen (wind en regen bestaan met doel om planten te groeien =
fout)
○ Inwendige natuurlijke doelen
■ Dieren en planten zijn hun eigen oorzaak en hun eigen effect ⇒
wanneer er sprake is van oorzaak = effect, is er sprake van
doeloorzakelijkheid


2