Terrorisme beeld en werkelijkheid
Opzet cursus
Blok 1: Wat is terrorisme à Conceptualisering en geschiedenis
Blok 2: Verklaring voor terrorisme
Blok 3: Organisatie en framing van terrorisme
Blok 4: Contraterrorisme
Contents
College 1 - Introductie ............................................................................................................................. 5
Kritische benadering ............................................................................................................................ 6
Voorbeeld tentamen ............................................................................................................................. 6
College 2 – Conceptualisering van terrorisme – de conventionele en de kritische benadering............... 7
Ganor’s argumentatie ........................................................................................................................... 7
Conceptualisering – De orthodoxe benadering van terrorisme ............................................................ 8
Conceptualisering – dominante mythen ............................................................................................... 8
‘Mythen over Terrorisme’ ................................................................................................................ 8
Conceptualisering – kritische benadering ............................................................................................ 9
Conceptualisering – critical discourse analysis ................................................................................... 9
Gevolgen van dominante conventionele perspectief ........................................................................... 9
Kernpunten ........................................................................................................................................... 9
College 3 – Historische golven .............................................................................................................. 10
Terugblik ............................................................................................................................................ 10
Vertrekpunten..................................................................................................................................... 10
Rapoport’s golventheorie ................................................................................................................... 10
De eerste golf: anarchisme (1880-1920) ........................................................................................ 10
De tweede golf: antikolonialisme (1920-1970) ............................................................................. 10
De derde golf: radicaal links (1960-1990) ..................................................................................... 11
Gastcollege Verbeek – Italië .................................................................................................................. 11
Oorzaken onderliggend ...................................................................................................................... 11
1. Klassenconflict, met name in het industriële noorden ........................................................... 11
2. Ingebed in een intellectueel klimaat dat (deels) geweld rechtvaardigt .................................. 11
3. De gebrekkige afrekening met het fascistisch verleden ......................................................... 11
1
, 4. Kenmerken van het politieke systeem sinds 1946 (Eerste Republiek) .................................. 11
Oorzaken Intermediate ....................................................................................................................... 12
Oorzaken Aanleiding ......................................................................................................................... 12
1. Aanslag op Piazza Fontana en de dood van Commissaris Calabresi ..................................... 12
2. Repressie door de overheid sinds de 'autunno caldo' ............................................................. 12
Sleutelmoment 1: Kindnap en moord Aldo Moro ............................................................................. 13
Gevolgen sleutelmoment................................................................................................................ 13
College 4 – Hedendaagse golven: jihadistisch en extreemrechts terrorisme ......................................... 14
De religieuze golf van Rapoport ........................................................................................................ 14
De ontwikkeling van de vierde golf sinds 2001................................................................................. 14
Terrorisme in de Sahel ....................................................................................................................... 14
Kritiek op de golventheorie................................................................................................................ 15
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 15
De ‘nieuwe’ catastrofale terrorist ....................................................................................................... 16
Kenmerken extreemrechts terrorisme ................................................................................................ 16
Negatieve gevolgen golfdenken ......................................................................................................... 16
Hedendaags terroristisch geweld ....................................................................................................... 16
College 5 – Beweegredenen van extreemrechtse activisten .................................................................. 18
Er zijn vijf routes van toetreding........................................................................................................ 18
Spanningzoekers ............................................................................................................................ 18
Politieke zoekers ............................................................................................................................ 18
Rechtvaardigheidzoekers ............................................................................................................... 18
Sociale zoekers ............................................................................................................................... 18
Ideologische zoekers ...................................................................................................................... 18
Bevindingen ................................................................................................................................... 19
Gender in extreemrechts .................................................................................................................... 19
College 6 – Beweegreden jihad ............................................................................................................. 20
Defining Terrorism: Is One Man’s Terrorist another Man’s Freedom Fighter? ................................ 20
College 7 – Oorzaken van terrorisme .................................................................................................... 22
Gepolariseerde Discussie ................................................................................................................... 22
Werkelijkheid een stuk ingewikkelder... ............................................................................................ 22
Verschillen tussen personen ............................................................................................................... 22
3 mythen volgens Jackson et al. ......................................................................................................... 22
Armoede: ........................................................................................................................................ 22
Psychische afwijkingen: ................................................................................................................. 22
2
, Religie: ........................................................................................................................................... 23
Werking van de 3 'mythen':................................................................................................................ 23
Wat dan wel/nog meer?...................................................................................................................... 23
Karaktereigenschappen en persoonlijke geschiedenissen:................................................................. 24
De rol van de groep: ........................................................................................................................... 24
College 8 – Terrorisme als strategie ...................................................................................................... 25
Terrorisme als strategie ...................................................................................................................... 25
Terrorisme als strategie ...................................................................................................................... 25
Terrorisme als tactiek ......................................................................................................................... 25
Gevolgen van terrorisme: ................................................................................................................... 25
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 26
Opdracht 1a .................................................................................................................................... 26
Opdracht b ...................................................................................................................................... 27
Kernpunten ......................................................................................................................................... 28
Literatuur Duyvesteyn, Mario Fumerton 2010 .................................................................................. 28
Terrorisme en oproer:..................................................................................................................... 28
Politieke Doelstellingen: ................................................................................................................ 28
Reacties uitlokken: ......................................................................................................................... 28
Tactiek van terrorisme en opstand: ................................................................................................ 29
Organisatorische en sociale verschillen: ........................................................................................ 29
Uitdagingen en tegenmaatregelen: ................................................................................................. 29
Samenvatting artikel 2 Andrew Kydd & Barbara Walter, 2006 ........................................................ 30
College 9 – De rol van de staat en staatsterrorisme ............................................................................... 32
Orthodoxe benadering ........................................................................................................................ 32
Gevolgen van orthodoxe benadering ................................................................................................. 32
Kritische benadering .......................................................................................................................... 32
Staatsterrorisme - Historie 1: ............................................................................................................. 32
Staatsterrorisme - Historie 2: ............................................................................................................. 33
Staatsterrorisme in naam van contraterrorisme:................................................................................. 33
Meten met twee maten: ...................................................................................................................... 33
Terreurspiraal ..................................................................................................................................... 33
Resumerend: Staten en terrorisme: .................................................................................................... 33
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 34
Literatuur Jackson .............................................................................................................................. 35
Gevolgen van orthodoxe benadering ............................................................................................. 35
3
, Kritiekpunten ................................................................................................................................. 35
Literatuur Blakeley 2007 ................................................................................................................... 37
College 10 – Framing van terrorisme .................................................................................................... 39
De rol van de media ........................................................................................................................... 39
Casus 1: Fort Hood / Navy Yard........................................................................................................ 39
Discours en frames ............................................................................................................................. 40
Kernpunten ......................................................................................................................................... 40
Literatuur Jackson .............................................................................................................................. 40
Literatuur Morin (2016) ..................................................................................................................... 41
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 42
College 11 – War on Terror ................................................................................................................... 44
9/11 2001............................................................................................................................................ 44
Lange afstandsoorlog ......................................................................................................................... 44
War on Terror: kosten en baten.......................................................................................................... 45
Kosten ............................................................................................................................................ 45
Baten .............................................................................................................................................. 45
Evaluatiecriteria voor contraterrorisme ............................................................................................. 45
Effectiviteit..................................................................................................................................... 45
Proportionaliteit ............................................................................................................................. 45
Legitimiteit: ........................................................................................................................................ 46
College 12 – Contraterrorisme in Nederland ......................................................................................... 47
Literatuur Jackson et al. ..................................................................................................................... 47
Better safe than sorry – Willemijn ..................................................................................................... 48
Het effect van de verschillende benaderingen ............................................................................... 48
Na 9/11 ........................................................................................................................................... 49
Massasurveillance .......................................................................................................................... 49
Problemen met deradicaliseringsprogramma's .............................................................................. 49
College 13 – Onderhandelen met terroristen ......................................................................................... 50
Literatuur Toros ................................................................................................................................. 50
College 14 – De consequenties van terreur, antiterreur en angst ........................................................... 51
Kernpunten College ........................................................................................................................... 51
Conclusie literatuur – The Politics of security lists by De Goede en Sullivan .................................. 51
4
,College 1 - Introductie
Beeld Werkelijkheid
Waar vindt terrorisme Focus op Westerse wereld Vooral buiten het westen
plaats
Is terrorisme een recent Focus op het heden Nee, wel nieuw terrorisme
verschijnsel
Wat telt wel of wat telt Focus op bepaalde vorm van Geen overeenstemming wel politiek,
niet als terrorisme terrorisme angst zaaien, direct doel versus
groter doel (publiek)
Orthodoxe benadering Kritische benadering
Oorzaak en motivatie Legt nadruk op ideologische De kritische benadering kijkt naar bredere
en religieuze factoren. sociaal-politieke en economische factoren
Terroristen zijn gemotiveerd als oorzaken van terrorisme. Benadrukt
door een extremistische onderliggende structurele problemen zoals
interpretatie van hun ideologie sociale ongelijkheid, politieke
of religie onderdrukking et.
Reactie op terrorisme Harde aanpak, nadruk op Benadrukt het belang van het aanpakken
militair ingrijpen. Ziet van de onderliggende oorzaken van
terrorisme als een ernstige terrorisme en het verminderen van de
bedreiging van de samenleving voedingsbodem ervan. Bredere aanpak,
waar harde aanpak nodig is. zoals het bevorderen van democratie,
beschermen van mensenrechten etc.
Perspectief van Nadruk op de veiligheid, wordt Benadrukt het belang van het beschermen
vrijheid gezien als de hoogste prioriteit van individuele vrijheden en burgerrechten,
en kan ten koste gaan van zelfs in het licht van terrorisme.
individuele vrijheden en
burgerrechten.
5
, Kritische benadering
De kritische benadering zet vraagtekens bij status quo en dominante kijk daarop. Aandacht voor
functies dominante beeld (verband kennis en macht). Aandacht voor hoe dominante kijk de
werkelijkheid beïnvloedt.
Voorbeeld tentamen
Jackson et al. zien de dominante kijk op terrorisme – dat het een existentiële dreiging voor Westerse
staten en samenlevingen betreft – als een waarheidsregime. Daarmee bedoelen ze dat dit perspectief
zo alomtegenwoordig en vanzelfsprekend is dat het bijna niet meer bevraagd wordt.
Dit dominante discours of waarheidsregime wordt in stand gehouden door twee belangrijke en elkaar
aanvullende aspecten: overtuiging en belangen.
Overtuiging: omdat men constant met hetzelfde perspectief geconfronteerd wordt, raakt men hiervan
steeds verder overtuigd (de mens heeft een psychologische neiging naar confirmation bias), al
helemaal omdat dit perspectief inspeelt op angst.
Belangen: dit hangt samen met de belangen van wat Jackson et al. de ‘terrorisme-industrie’ noemen:
de politieke en financieel-materiele belangen van politici, experts en bedrijven die profiteren van het
huidige dreigingsbeeld.
6
Opzet cursus
Blok 1: Wat is terrorisme à Conceptualisering en geschiedenis
Blok 2: Verklaring voor terrorisme
Blok 3: Organisatie en framing van terrorisme
Blok 4: Contraterrorisme
Contents
College 1 - Introductie ............................................................................................................................. 5
Kritische benadering ............................................................................................................................ 6
Voorbeeld tentamen ............................................................................................................................. 6
College 2 – Conceptualisering van terrorisme – de conventionele en de kritische benadering............... 7
Ganor’s argumentatie ........................................................................................................................... 7
Conceptualisering – De orthodoxe benadering van terrorisme ............................................................ 8
Conceptualisering – dominante mythen ............................................................................................... 8
‘Mythen over Terrorisme’ ................................................................................................................ 8
Conceptualisering – kritische benadering ............................................................................................ 9
Conceptualisering – critical discourse analysis ................................................................................... 9
Gevolgen van dominante conventionele perspectief ........................................................................... 9
Kernpunten ........................................................................................................................................... 9
College 3 – Historische golven .............................................................................................................. 10
Terugblik ............................................................................................................................................ 10
Vertrekpunten..................................................................................................................................... 10
Rapoport’s golventheorie ................................................................................................................... 10
De eerste golf: anarchisme (1880-1920) ........................................................................................ 10
De tweede golf: antikolonialisme (1920-1970) ............................................................................. 10
De derde golf: radicaal links (1960-1990) ..................................................................................... 11
Gastcollege Verbeek – Italië .................................................................................................................. 11
Oorzaken onderliggend ...................................................................................................................... 11
1. Klassenconflict, met name in het industriële noorden ........................................................... 11
2. Ingebed in een intellectueel klimaat dat (deels) geweld rechtvaardigt .................................. 11
3. De gebrekkige afrekening met het fascistisch verleden ......................................................... 11
1
, 4. Kenmerken van het politieke systeem sinds 1946 (Eerste Republiek) .................................. 11
Oorzaken Intermediate ....................................................................................................................... 12
Oorzaken Aanleiding ......................................................................................................................... 12
1. Aanslag op Piazza Fontana en de dood van Commissaris Calabresi ..................................... 12
2. Repressie door de overheid sinds de 'autunno caldo' ............................................................. 12
Sleutelmoment 1: Kindnap en moord Aldo Moro ............................................................................. 13
Gevolgen sleutelmoment................................................................................................................ 13
College 4 – Hedendaagse golven: jihadistisch en extreemrechts terrorisme ......................................... 14
De religieuze golf van Rapoport ........................................................................................................ 14
De ontwikkeling van de vierde golf sinds 2001................................................................................. 14
Terrorisme in de Sahel ....................................................................................................................... 14
Kritiek op de golventheorie................................................................................................................ 15
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 15
De ‘nieuwe’ catastrofale terrorist ....................................................................................................... 16
Kenmerken extreemrechts terrorisme ................................................................................................ 16
Negatieve gevolgen golfdenken ......................................................................................................... 16
Hedendaags terroristisch geweld ....................................................................................................... 16
College 5 – Beweegredenen van extreemrechtse activisten .................................................................. 18
Er zijn vijf routes van toetreding........................................................................................................ 18
Spanningzoekers ............................................................................................................................ 18
Politieke zoekers ............................................................................................................................ 18
Rechtvaardigheidzoekers ............................................................................................................... 18
Sociale zoekers ............................................................................................................................... 18
Ideologische zoekers ...................................................................................................................... 18
Bevindingen ................................................................................................................................... 19
Gender in extreemrechts .................................................................................................................... 19
College 6 – Beweegreden jihad ............................................................................................................. 20
Defining Terrorism: Is One Man’s Terrorist another Man’s Freedom Fighter? ................................ 20
College 7 – Oorzaken van terrorisme .................................................................................................... 22
Gepolariseerde Discussie ................................................................................................................... 22
Werkelijkheid een stuk ingewikkelder... ............................................................................................ 22
Verschillen tussen personen ............................................................................................................... 22
3 mythen volgens Jackson et al. ......................................................................................................... 22
Armoede: ........................................................................................................................................ 22
Psychische afwijkingen: ................................................................................................................. 22
2
, Religie: ........................................................................................................................................... 23
Werking van de 3 'mythen':................................................................................................................ 23
Wat dan wel/nog meer?...................................................................................................................... 23
Karaktereigenschappen en persoonlijke geschiedenissen:................................................................. 24
De rol van de groep: ........................................................................................................................... 24
College 8 – Terrorisme als strategie ...................................................................................................... 25
Terrorisme als strategie ...................................................................................................................... 25
Terrorisme als strategie ...................................................................................................................... 25
Terrorisme als tactiek ......................................................................................................................... 25
Gevolgen van terrorisme: ................................................................................................................... 25
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 26
Opdracht 1a .................................................................................................................................... 26
Opdracht b ...................................................................................................................................... 27
Kernpunten ......................................................................................................................................... 28
Literatuur Duyvesteyn, Mario Fumerton 2010 .................................................................................. 28
Terrorisme en oproer:..................................................................................................................... 28
Politieke Doelstellingen: ................................................................................................................ 28
Reacties uitlokken: ......................................................................................................................... 28
Tactiek van terrorisme en opstand: ................................................................................................ 29
Organisatorische en sociale verschillen: ........................................................................................ 29
Uitdagingen en tegenmaatregelen: ................................................................................................. 29
Samenvatting artikel 2 Andrew Kydd & Barbara Walter, 2006 ........................................................ 30
College 9 – De rol van de staat en staatsterrorisme ............................................................................... 32
Orthodoxe benadering ........................................................................................................................ 32
Gevolgen van orthodoxe benadering ................................................................................................. 32
Kritische benadering .......................................................................................................................... 32
Staatsterrorisme - Historie 1: ............................................................................................................. 32
Staatsterrorisme - Historie 2: ............................................................................................................. 33
Staatsterrorisme in naam van contraterrorisme:................................................................................. 33
Meten met twee maten: ...................................................................................................................... 33
Terreurspiraal ..................................................................................................................................... 33
Resumerend: Staten en terrorisme: .................................................................................................... 33
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 34
Literatuur Jackson .............................................................................................................................. 35
Gevolgen van orthodoxe benadering ............................................................................................. 35
3
, Kritiekpunten ................................................................................................................................. 35
Literatuur Blakeley 2007 ................................................................................................................... 37
College 10 – Framing van terrorisme .................................................................................................... 39
De rol van de media ........................................................................................................................... 39
Casus 1: Fort Hood / Navy Yard........................................................................................................ 39
Discours en frames ............................................................................................................................. 40
Kernpunten ......................................................................................................................................... 40
Literatuur Jackson .............................................................................................................................. 40
Literatuur Morin (2016) ..................................................................................................................... 41
Toepassingsopdracht .......................................................................................................................... 42
College 11 – War on Terror ................................................................................................................... 44
9/11 2001............................................................................................................................................ 44
Lange afstandsoorlog ......................................................................................................................... 44
War on Terror: kosten en baten.......................................................................................................... 45
Kosten ............................................................................................................................................ 45
Baten .............................................................................................................................................. 45
Evaluatiecriteria voor contraterrorisme ............................................................................................. 45
Effectiviteit..................................................................................................................................... 45
Proportionaliteit ............................................................................................................................. 45
Legitimiteit: ........................................................................................................................................ 46
College 12 – Contraterrorisme in Nederland ......................................................................................... 47
Literatuur Jackson et al. ..................................................................................................................... 47
Better safe than sorry – Willemijn ..................................................................................................... 48
Het effect van de verschillende benaderingen ............................................................................... 48
Na 9/11 ........................................................................................................................................... 49
Massasurveillance .......................................................................................................................... 49
Problemen met deradicaliseringsprogramma's .............................................................................. 49
College 13 – Onderhandelen met terroristen ......................................................................................... 50
Literatuur Toros ................................................................................................................................. 50
College 14 – De consequenties van terreur, antiterreur en angst ........................................................... 51
Kernpunten College ........................................................................................................................... 51
Conclusie literatuur – The Politics of security lists by De Goede en Sullivan .................................. 51
4
,College 1 - Introductie
Beeld Werkelijkheid
Waar vindt terrorisme Focus op Westerse wereld Vooral buiten het westen
plaats
Is terrorisme een recent Focus op het heden Nee, wel nieuw terrorisme
verschijnsel
Wat telt wel of wat telt Focus op bepaalde vorm van Geen overeenstemming wel politiek,
niet als terrorisme terrorisme angst zaaien, direct doel versus
groter doel (publiek)
Orthodoxe benadering Kritische benadering
Oorzaak en motivatie Legt nadruk op ideologische De kritische benadering kijkt naar bredere
en religieuze factoren. sociaal-politieke en economische factoren
Terroristen zijn gemotiveerd als oorzaken van terrorisme. Benadrukt
door een extremistische onderliggende structurele problemen zoals
interpretatie van hun ideologie sociale ongelijkheid, politieke
of religie onderdrukking et.
Reactie op terrorisme Harde aanpak, nadruk op Benadrukt het belang van het aanpakken
militair ingrijpen. Ziet van de onderliggende oorzaken van
terrorisme als een ernstige terrorisme en het verminderen van de
bedreiging van de samenleving voedingsbodem ervan. Bredere aanpak,
waar harde aanpak nodig is. zoals het bevorderen van democratie,
beschermen van mensenrechten etc.
Perspectief van Nadruk op de veiligheid, wordt Benadrukt het belang van het beschermen
vrijheid gezien als de hoogste prioriteit van individuele vrijheden en burgerrechten,
en kan ten koste gaan van zelfs in het licht van terrorisme.
individuele vrijheden en
burgerrechten.
5
, Kritische benadering
De kritische benadering zet vraagtekens bij status quo en dominante kijk daarop. Aandacht voor
functies dominante beeld (verband kennis en macht). Aandacht voor hoe dominante kijk de
werkelijkheid beïnvloedt.
Voorbeeld tentamen
Jackson et al. zien de dominante kijk op terrorisme – dat het een existentiële dreiging voor Westerse
staten en samenlevingen betreft – als een waarheidsregime. Daarmee bedoelen ze dat dit perspectief
zo alomtegenwoordig en vanzelfsprekend is dat het bijna niet meer bevraagd wordt.
Dit dominante discours of waarheidsregime wordt in stand gehouden door twee belangrijke en elkaar
aanvullende aspecten: overtuiging en belangen.
Overtuiging: omdat men constant met hetzelfde perspectief geconfronteerd wordt, raakt men hiervan
steeds verder overtuigd (de mens heeft een psychologische neiging naar confirmation bias), al
helemaal omdat dit perspectief inspeelt op angst.
Belangen: dit hangt samen met de belangen van wat Jackson et al. de ‘terrorisme-industrie’ noemen:
de politieke en financieel-materiele belangen van politici, experts en bedrijven die profiteren van het
huidige dreigingsbeeld.
6
