VOLWASSENPSYCHIATRIE
LES 1: PSYCHOSE
PSYCHOSE ALS SYMPTOOM
à psychose is geen diagnose, maar een symptoom
Wat is psychose?
- Stoornis in de waarneming = hallucinaties
o Elk zintuig kan je bedriegen: auditief, visueel, tactieel, olfactorisch, gustatorisch
o In schizofrenie zie je zelden visuele hallucinaties ó in delier wel
- Stoornis in de inhoud van het denken = wanen
o Wanen kunnen bizar of niet bizar zijn: ze worden bizar genoemd als ze onmogelijk
waar kunnen zijn
o Verschillende soorten
§ Achtervolgingswanen
§ Betrekkingswanen: overtuiging dat toevallige gebeurtenis in de buitenwereld
betrekking heeft op jou
§ Ondergangswanen: ondergang van de wereld (typisch bij depressie)
§ Nihilistische wanen: overtuiging dat delen van het lichaam ontbreken of niet
meer functioneren, tot die van al dood te zijn bij psychotische depressie
§ Grootheidswanen: over bijzondere eigenschappen te beschikkenn
§ Erotomanie: wanneer iemand er van overtuigd is dat een ander verlied is op
hem/haar terwijl daar absoluut geen sprake van is
- Stoornis in de vorm van het denken
o Gedachtenstroom (ó gedachtenarmoede)
o Incoherentie van het denken ( word salad)
o Symbolische betekenis: neologismen (nieuwe woorden verzinnen), concretismen (vb.
‘de avond valt’ letterlijk nemen)
Waarnemingsstoornissen in verschillende gradaties
- Illusie of pareidolie
o Externe stimulus aanwezig: je ziet iets vreemd in een stimulus die ook daadwerkelijk
aanwezig is
o Meestal droomachtig
o Valt tussen normale waarneming en hallucinatie: normaal – illusie – hallucinatie
- Hallucinatie
o Geen herkenbare externe stimulus
o Elk zintuig kan betrokken zijn
1
,Denkstoornissen in verschillende gradaties
- Overwaardige ideeën: de inhoud van een idee is nog min of meer realistisch maar weegt te
zwaar & elementen die in de richting wijzen worden onvoldoende gezien
- Waanachtige ideeën: de inhoud van ideeën is absurd en onrealistisch maar de persoon kan
nog aan het twijfelen worden gebracht over de echtheid ervan
- Wanen: de inhoud van ideeën is absurd en onrealistisch en de persoon kan niet aan het
twijfelen worden gebracht over de echtheid ervan à krijg je met therapie alleen weinig
beweging in
Psychose als symptoom in veel ziektebeelden
- Primaire psychotische stoornissen: psychose als kernsymptoom
o Schizofrenie
o Waanstoornis
o Kortdurende psychotische stoornis
o (schizofreniforme & schizoaffective stoornis)
- In andere stoornissen: psychose niet als kernsymptoom
o Bipolaire stoornis (manische én depressieve fase)
o Depressie
o Psychose door alcohol/drugs (intoxicatie of onttrekking)
o Acute verwardheid (delier)
Waanstoornis
- Treedt meestal pas op rond middelbare leeftijd of later (hebben voorafgaand meestal nog
geen majeure psychopathologie gehad ó schizofrenie)
- Goed uitgewerkt gedetailleerd waansysteem
- Geen ziekte-inzicht, daardoor moeilijk behandelbaar Examentip: verschil
- Algemeen functioneren meestal redelijk bewaard tussen waanstoornis
- Meestal geen echte crisis of gevaar en schizofrenie!
- Verschillende types
o Paranoïed: vaak complotten en achtervolgingswanen
o Erotomaan
o Jaloers
Kortdurende psychotische stoornis
- Aanwezigheid van wanen, hallucinaties, incoherente spraak of gedesorganiseerd/katatoon
gedrag gedurende minstens 1 dag, maar korter dan 1 maand
- 3 types
o Als reactie op een stressor (= korte reactieve psychose) vb. trauma, middelen
o Zonder duidelijke stressor
o In het postpartum
2
, SCHIZOFRENIE: WAT IS HET?
Geschiedenis
- Kraepelin – Dementia Praecox (= vroegtijdige dementie)
o Te onderscheiden van manisch-depressieve ziekte
o Nadruk op chroniciteit en cognitieve achteruitgang
- Bleuler – Gruppe der Schizophrenien
o Er is niet altijd cognitief verval
o Wisselende prognose Examentip: symptomen wel goed
kennen, details en uitzonderingen
Schizofrenie: DSM-criteria
van de DSM zijn minder belangrijk
- Kenmerkende symptomen
o 2 of meer van de onderstaande symptomen die ieder optreden gedurende een
significante tijdsduur in een periode van een maand
o Minstens 1 ervan moet (1), (2) of (3) zijn
1. Wanen
Positieve 2. Hallucinaties
symptomen 3. Gedesorganiseerde spraak (vb. ontsporend of onsamenhangend)
4. Ernstig gedesorganiseerd of katatoon (hypokinetisch) gedrag
5. Negatieve symptomen: apathie (= gebrek aan emotie), avolitie (= gebrek aan
initiatief/motivatie), adynamie (= energieverlies), intellectuele achteruitgang
o Er is slechts 1 symptoom vereist als
§ de wanen bizar zijn
§ de hallucinaties doorlopend commentaar geven op het gedrag of de
gedachten van de persoon
§ 2 of meer stemmen met elkaar spreken
- Sociale/beroepsmatige dysfunctie
- Duur: doorlopende tekenen van de stoornis gedurende minimaal 6 maanden
- Uitsluiting van schizo-affectieve stoornis en stemmingsstoornis
- Uitsluiting van middelengebruik/somatische aandoening
First Rank symptoms – Kurt Schneider
- Auditory hallucinations: stemmen die commentaar geven, beschuldigen, kleineren, …
- Broadcasting of thoughts: gedachten worden uitgezonden via radio, zichtbaar voor iedereen
- Controlled thought: gedachten worden van buitenaf opgedrongen, gestuurd, ondebroken, …
- Delusional perception: normale waarneming krijgt bijzondere betekenis en wordt
geïncorpeerd in waansysteem vb. je kijkt film en denkt dat de personages tegen jou spreken
Kenmerken
- Komt voor bij 0.3-1% van de bevolking
- In alle culturen en socio-economische groepen
- Begint gewoonlijk op jongvolwassen leeftijd (17 – 30 jaar)
- Onset bij vrouwen gemiddeld 3-5 jaar later dan bij mannen?
3
, Één ziekte?
- Verschillende subtypes (met katatonie, paranoïd, gedesorganiseerd, ongedifferentieerd,
defect)
- Prognose verschillend
o 20% gunstig Examentip: vooral
o 40% matig met beperkte uitval prognose belangrijk
o 40% ernstig progressief deficit
SCHIZOFRENIE: WAAROM KRIJG JE HET?
Risico op schizofrenie in functie van graad van verwantschap met schizofrene patiënt
- Vooral genetica belangrijk, maar het is niet allesbepalend
- Echtgenoten hebben ook een verhoogde kans? Niets met genetica te maken, wel met het feit
dat partners elkaar soms leren kennen in psychiatrisch ziekenhuis
Heritabiliteit van psychiatrische aandoeningen
4
LES 1: PSYCHOSE
PSYCHOSE ALS SYMPTOOM
à psychose is geen diagnose, maar een symptoom
Wat is psychose?
- Stoornis in de waarneming = hallucinaties
o Elk zintuig kan je bedriegen: auditief, visueel, tactieel, olfactorisch, gustatorisch
o In schizofrenie zie je zelden visuele hallucinaties ó in delier wel
- Stoornis in de inhoud van het denken = wanen
o Wanen kunnen bizar of niet bizar zijn: ze worden bizar genoemd als ze onmogelijk
waar kunnen zijn
o Verschillende soorten
§ Achtervolgingswanen
§ Betrekkingswanen: overtuiging dat toevallige gebeurtenis in de buitenwereld
betrekking heeft op jou
§ Ondergangswanen: ondergang van de wereld (typisch bij depressie)
§ Nihilistische wanen: overtuiging dat delen van het lichaam ontbreken of niet
meer functioneren, tot die van al dood te zijn bij psychotische depressie
§ Grootheidswanen: over bijzondere eigenschappen te beschikkenn
§ Erotomanie: wanneer iemand er van overtuigd is dat een ander verlied is op
hem/haar terwijl daar absoluut geen sprake van is
- Stoornis in de vorm van het denken
o Gedachtenstroom (ó gedachtenarmoede)
o Incoherentie van het denken ( word salad)
o Symbolische betekenis: neologismen (nieuwe woorden verzinnen), concretismen (vb.
‘de avond valt’ letterlijk nemen)
Waarnemingsstoornissen in verschillende gradaties
- Illusie of pareidolie
o Externe stimulus aanwezig: je ziet iets vreemd in een stimulus die ook daadwerkelijk
aanwezig is
o Meestal droomachtig
o Valt tussen normale waarneming en hallucinatie: normaal – illusie – hallucinatie
- Hallucinatie
o Geen herkenbare externe stimulus
o Elk zintuig kan betrokken zijn
1
,Denkstoornissen in verschillende gradaties
- Overwaardige ideeën: de inhoud van een idee is nog min of meer realistisch maar weegt te
zwaar & elementen die in de richting wijzen worden onvoldoende gezien
- Waanachtige ideeën: de inhoud van ideeën is absurd en onrealistisch maar de persoon kan
nog aan het twijfelen worden gebracht over de echtheid ervan
- Wanen: de inhoud van ideeën is absurd en onrealistisch en de persoon kan niet aan het
twijfelen worden gebracht over de echtheid ervan à krijg je met therapie alleen weinig
beweging in
Psychose als symptoom in veel ziektebeelden
- Primaire psychotische stoornissen: psychose als kernsymptoom
o Schizofrenie
o Waanstoornis
o Kortdurende psychotische stoornis
o (schizofreniforme & schizoaffective stoornis)
- In andere stoornissen: psychose niet als kernsymptoom
o Bipolaire stoornis (manische én depressieve fase)
o Depressie
o Psychose door alcohol/drugs (intoxicatie of onttrekking)
o Acute verwardheid (delier)
Waanstoornis
- Treedt meestal pas op rond middelbare leeftijd of later (hebben voorafgaand meestal nog
geen majeure psychopathologie gehad ó schizofrenie)
- Goed uitgewerkt gedetailleerd waansysteem
- Geen ziekte-inzicht, daardoor moeilijk behandelbaar Examentip: verschil
- Algemeen functioneren meestal redelijk bewaard tussen waanstoornis
- Meestal geen echte crisis of gevaar en schizofrenie!
- Verschillende types
o Paranoïed: vaak complotten en achtervolgingswanen
o Erotomaan
o Jaloers
Kortdurende psychotische stoornis
- Aanwezigheid van wanen, hallucinaties, incoherente spraak of gedesorganiseerd/katatoon
gedrag gedurende minstens 1 dag, maar korter dan 1 maand
- 3 types
o Als reactie op een stressor (= korte reactieve psychose) vb. trauma, middelen
o Zonder duidelijke stressor
o In het postpartum
2
, SCHIZOFRENIE: WAT IS HET?
Geschiedenis
- Kraepelin – Dementia Praecox (= vroegtijdige dementie)
o Te onderscheiden van manisch-depressieve ziekte
o Nadruk op chroniciteit en cognitieve achteruitgang
- Bleuler – Gruppe der Schizophrenien
o Er is niet altijd cognitief verval
o Wisselende prognose Examentip: symptomen wel goed
kennen, details en uitzonderingen
Schizofrenie: DSM-criteria
van de DSM zijn minder belangrijk
- Kenmerkende symptomen
o 2 of meer van de onderstaande symptomen die ieder optreden gedurende een
significante tijdsduur in een periode van een maand
o Minstens 1 ervan moet (1), (2) of (3) zijn
1. Wanen
Positieve 2. Hallucinaties
symptomen 3. Gedesorganiseerde spraak (vb. ontsporend of onsamenhangend)
4. Ernstig gedesorganiseerd of katatoon (hypokinetisch) gedrag
5. Negatieve symptomen: apathie (= gebrek aan emotie), avolitie (= gebrek aan
initiatief/motivatie), adynamie (= energieverlies), intellectuele achteruitgang
o Er is slechts 1 symptoom vereist als
§ de wanen bizar zijn
§ de hallucinaties doorlopend commentaar geven op het gedrag of de
gedachten van de persoon
§ 2 of meer stemmen met elkaar spreken
- Sociale/beroepsmatige dysfunctie
- Duur: doorlopende tekenen van de stoornis gedurende minimaal 6 maanden
- Uitsluiting van schizo-affectieve stoornis en stemmingsstoornis
- Uitsluiting van middelengebruik/somatische aandoening
First Rank symptoms – Kurt Schneider
- Auditory hallucinations: stemmen die commentaar geven, beschuldigen, kleineren, …
- Broadcasting of thoughts: gedachten worden uitgezonden via radio, zichtbaar voor iedereen
- Controlled thought: gedachten worden van buitenaf opgedrongen, gestuurd, ondebroken, …
- Delusional perception: normale waarneming krijgt bijzondere betekenis en wordt
geïncorpeerd in waansysteem vb. je kijkt film en denkt dat de personages tegen jou spreken
Kenmerken
- Komt voor bij 0.3-1% van de bevolking
- In alle culturen en socio-economische groepen
- Begint gewoonlijk op jongvolwassen leeftijd (17 – 30 jaar)
- Onset bij vrouwen gemiddeld 3-5 jaar later dan bij mannen?
3
, Één ziekte?
- Verschillende subtypes (met katatonie, paranoïd, gedesorganiseerd, ongedifferentieerd,
defect)
- Prognose verschillend
o 20% gunstig Examentip: vooral
o 40% matig met beperkte uitval prognose belangrijk
o 40% ernstig progressief deficit
SCHIZOFRENIE: WAAROM KRIJG JE HET?
Risico op schizofrenie in functie van graad van verwantschap met schizofrene patiënt
- Vooral genetica belangrijk, maar het is niet allesbepalend
- Echtgenoten hebben ook een verhoogde kans? Niets met genetica te maken, wel met het feit
dat partners elkaar soms leren kennen in psychiatrisch ziekenhuis
Heritabiliteit van psychiatrische aandoeningen
4
