Probleem 3 – Our aim is not to cure the offender, but to prevent crime
Soudijn (2011) – De strategie van ‘removing excuses’ toegepast op financiële facilitators
Facilitators spelen een belangrijke rol in criminele netwerken. Door hun unieke vaardigheden en kennis weten zij
voor andere criminelen bepaalde logistieke knelpunten op te lossen. Eén knelpunt ligt bijvoorbeeld op het
financiële vlak. Contant geld moet worden omgewisseld, vervoerd en witgewassen. Vanuit preventie moet ervoor
gezorgd worden dat potentiële facilitators niet door criminelen over de streep worden getrokken. De strategie
‘removing excuses’ kan hierbij een uitweg bieden. Deze techniek beoogt door het opwekken van gevoelens van
schaamte of schuld mensen op het rechte pad te houden. Morele drempels moeten daarbij zien te voorkomen dat
iemand zijn verantwoordelijkheid ontloopt. De strategie van removing excuses vindt haar oorsprong in het
tegengaan van veelvoorkomende criminaliteit en alledaagse overlast.
In dit artikel wordt gekeken naar welke maatregelen zijn te nemen die ertoe leiden dat de betrokken facilitators
geen excuus meer kunnen aanvoeren voor diensten aan criminelen. Om deze vraag te onderzoeken worden verder
in het artikel de activiteiten van facilitators verder toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in facilitators die
zich op contant geld richten en zij die een papieren (schijn)werkelijkheid creëren. De informatie die hieraan ten
grondslag ligt, is verkregen door literatuurstudie en interviews met opsporingsambtenaren.
Financiële facilitators
De eerste groep heeft voornamelijk activiteiten op de contante geldmarkt. Daar zijn drie handelingen te
onderscheiden: het wisselen van valuta, het veranderen van de grootte van coupures en het transporteren van
contact geld. Het wisselen van grote bedragen is echter niet geheel zonder risico. Financiële instellingen zijn
namelijk verplicht om iedere wisseltransactie boven de 15.000 euro aan de Financial Intelligence Unit (FIU) te
melden. Bij voldoende verdenking kan dit leiden tot een opsporingsonderzoek. Bij een groot risico loont het dus
om het wisselen aan derden over te laten. Dit wordt vaak gedaan door professionele wisselaars, zoals bijvoorbeeld
de kassier bij een wisselkantoor. Contant geld kan ook worden afgegeven om virtueel te worden vervoerd. Een
goed voorbeeld hiervan is hawala-bankieren, oftewel het ondergronds bankieren.
Het tweede typen facilitators is betrokken bij het creëren van een papieren schijnwerkelijkheid. Deze
groep wilt dat op papier alles lijkt te kloppen en zijn daarom bezig met het verhullen en legitimeren van de
criminele herkomst van het geld. Het geld moet op zodanige wijze in het zicht van de toezichthouders komen, dat
het wordt goedgekeurd en daarmee de weg vrij is voor aanwending in de legale economie. Financiële facilitators
die zich bezighouden met de papieren werkelijkheid komen in alle soorten en maten voor. Er kunnen
onbeschermde beroepen, zoals boekhouders, bij betrokken zijn, maar ook beschermde beroepen zoals accountants
en notarissen. Zijn kunnen zorgen voor valse declaraties, loonstroken, boekhoudingen etc.
Het wegnemen van uitvluchten
In de voorgaande paragraaf is een aantal voorbeelden gegeven van he handelen van financiële facilitators. Die
vraag is hoe men dit om kan zetten naar een strategie van het wegnemen van uitvluchten. In de klassieke theorieën
van SCP worden de volgende vier begrippen geïntroduceerd:
- Regels opleggen (rule setting): aangeven wat wettelijk wel en niet is toegestaan. Dat kan bijvoorbeeld
door werknemers een contract te laten ondertekenen. Door witwassen strafbaar te stellen, weten
facilitators dus duidelijk waar ze aan toe zijn. Daarnaast kan er ook sprake zijn van interne regels binnen
een bepaalde beroepsgroep. Het overtreden van deze regels kan leiden tot schorsing, intrekken van de
vergunning of zelfs strafvervolging. Deze regels worden vaak tijdens de opleiding bijgebracht of later via
beroepsverenigingen. Dit neemt niet weg sommige facilitators die zich met de papieren werkelijkheid
bezighouden, lastig te benaderen zijn. Veel functies zijn namelijk onbeschermd en niet verbonden aan
bepaalde instanties. Een oplossing hiervoor zou kunnen zijn dat de overheid in deze sectoren een
periodieke certificering verplicht stelt. Bij zo’n certificering zou een verplicht onderdeel over regelgeving
kunnen worden opgenomen. Het specifiek opleggen van regels is echter lastig toepasbaar bij facilitators
die niet aan een bepaalde beroepsgroep verbonden zijn.
- Bewustzijn verhogen (alerting conscience): heeft betrekking op het tegengaan van een specifieke
overtreding in een afgebakende omgeving. Het doel is om iemand die op het punt staat een overtreding
te begaan, zich hiervan bewust te maken. Bijvoorbeeld een bord bij de ingang van een terrein met
‘verboden toegang’ of ‘verboden te roken’. Communicatie is hierbij van groot belang. Er is hier sprake
van een passief en actief component. Passieve communicatie is te herleiden tot het uitgebreide stelsel aan
wetten en regels dat in relatie tot witwassen bestaat. Facilitators weten dat zij altijd aan officiële
Soudijn (2011) – De strategie van ‘removing excuses’ toegepast op financiële facilitators
Facilitators spelen een belangrijke rol in criminele netwerken. Door hun unieke vaardigheden en kennis weten zij
voor andere criminelen bepaalde logistieke knelpunten op te lossen. Eén knelpunt ligt bijvoorbeeld op het
financiële vlak. Contant geld moet worden omgewisseld, vervoerd en witgewassen. Vanuit preventie moet ervoor
gezorgd worden dat potentiële facilitators niet door criminelen over de streep worden getrokken. De strategie
‘removing excuses’ kan hierbij een uitweg bieden. Deze techniek beoogt door het opwekken van gevoelens van
schaamte of schuld mensen op het rechte pad te houden. Morele drempels moeten daarbij zien te voorkomen dat
iemand zijn verantwoordelijkheid ontloopt. De strategie van removing excuses vindt haar oorsprong in het
tegengaan van veelvoorkomende criminaliteit en alledaagse overlast.
In dit artikel wordt gekeken naar welke maatregelen zijn te nemen die ertoe leiden dat de betrokken facilitators
geen excuus meer kunnen aanvoeren voor diensten aan criminelen. Om deze vraag te onderzoeken worden verder
in het artikel de activiteiten van facilitators verder toegelicht. Hierbij wordt onderscheid gemaakt in facilitators die
zich op contant geld richten en zij die een papieren (schijn)werkelijkheid creëren. De informatie die hieraan ten
grondslag ligt, is verkregen door literatuurstudie en interviews met opsporingsambtenaren.
Financiële facilitators
De eerste groep heeft voornamelijk activiteiten op de contante geldmarkt. Daar zijn drie handelingen te
onderscheiden: het wisselen van valuta, het veranderen van de grootte van coupures en het transporteren van
contact geld. Het wisselen van grote bedragen is echter niet geheel zonder risico. Financiële instellingen zijn
namelijk verplicht om iedere wisseltransactie boven de 15.000 euro aan de Financial Intelligence Unit (FIU) te
melden. Bij voldoende verdenking kan dit leiden tot een opsporingsonderzoek. Bij een groot risico loont het dus
om het wisselen aan derden over te laten. Dit wordt vaak gedaan door professionele wisselaars, zoals bijvoorbeeld
de kassier bij een wisselkantoor. Contant geld kan ook worden afgegeven om virtueel te worden vervoerd. Een
goed voorbeeld hiervan is hawala-bankieren, oftewel het ondergronds bankieren.
Het tweede typen facilitators is betrokken bij het creëren van een papieren schijnwerkelijkheid. Deze
groep wilt dat op papier alles lijkt te kloppen en zijn daarom bezig met het verhullen en legitimeren van de
criminele herkomst van het geld. Het geld moet op zodanige wijze in het zicht van de toezichthouders komen, dat
het wordt goedgekeurd en daarmee de weg vrij is voor aanwending in de legale economie. Financiële facilitators
die zich bezighouden met de papieren werkelijkheid komen in alle soorten en maten voor. Er kunnen
onbeschermde beroepen, zoals boekhouders, bij betrokken zijn, maar ook beschermde beroepen zoals accountants
en notarissen. Zijn kunnen zorgen voor valse declaraties, loonstroken, boekhoudingen etc.
Het wegnemen van uitvluchten
In de voorgaande paragraaf is een aantal voorbeelden gegeven van he handelen van financiële facilitators. Die
vraag is hoe men dit om kan zetten naar een strategie van het wegnemen van uitvluchten. In de klassieke theorieën
van SCP worden de volgende vier begrippen geïntroduceerd:
- Regels opleggen (rule setting): aangeven wat wettelijk wel en niet is toegestaan. Dat kan bijvoorbeeld
door werknemers een contract te laten ondertekenen. Door witwassen strafbaar te stellen, weten
facilitators dus duidelijk waar ze aan toe zijn. Daarnaast kan er ook sprake zijn van interne regels binnen
een bepaalde beroepsgroep. Het overtreden van deze regels kan leiden tot schorsing, intrekken van de
vergunning of zelfs strafvervolging. Deze regels worden vaak tijdens de opleiding bijgebracht of later via
beroepsverenigingen. Dit neemt niet weg sommige facilitators die zich met de papieren werkelijkheid
bezighouden, lastig te benaderen zijn. Veel functies zijn namelijk onbeschermd en niet verbonden aan
bepaalde instanties. Een oplossing hiervoor zou kunnen zijn dat de overheid in deze sectoren een
periodieke certificering verplicht stelt. Bij zo’n certificering zou een verplicht onderdeel over regelgeving
kunnen worden opgenomen. Het specifiek opleggen van regels is echter lastig toepasbaar bij facilitators
die niet aan een bepaalde beroepsgroep verbonden zijn.
- Bewustzijn verhogen (alerting conscience): heeft betrekking op het tegengaan van een specifieke
overtreding in een afgebakende omgeving. Het doel is om iemand die op het punt staat een overtreding
te begaan, zich hiervan bewust te maken. Bijvoorbeeld een bord bij de ingang van een terrein met
‘verboden toegang’ of ‘verboden te roken’. Communicatie is hierbij van groot belang. Er is hier sprake
van een passief en actief component. Passieve communicatie is te herleiden tot het uitgebreide stelsel aan
wetten en regels dat in relatie tot witwassen bestaat. Facilitators weten dat zij altijd aan officiële
