Onderzoeksvaardigheden
Samenvatting
1 BaTP
VIVES KORTRIJK
September 30, 2016
Opgesteld door: Lize Crepieux
, Inhoudstabel
1. Basisbegrippen
1.1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek
1.1.1. Verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
1.1.1.1. Fundamenteel onderzoek
1.1.1.2. Praktijkgericht onderzoek
1.1.2. Verschillende grondvormen: kwantitatief en kwalitatief onderzoek
1.1.2.1. Kwantitatief onderzoek
1.1.2.2. Kwalitatief onderzoek
1.1.3. Verschillende tijdsperspectieven
1.2. Soorten onderzoek
1.2.1. Verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
1.2.1.1. Fundamenteel onderzoek
1.2.1.2. Praktijkgericht onderzoek
1.2.2. Verschillende grondvormen kwantitatief en kwalitatief onderzoek
1.2.2.1. Kwantitatief onderzoek
1.2.2.2. Kwalitatief onderzoek
1.2.3. Verschillende tijdsperspectieven
1.3. Eisen aan onderzoek
1.3.1. Wetenschappelijke eisen
1.3.2. Ethische eisen
1.3.3. Praktische eisen
1.4. Het onderzoeksproces: fasen in een onderzoek
2. Het Onderzoeksplan
2.1. De probleemstelling
2.1.1. De aanleiding
2.1.2. De doelstelling
Inhoudstabel | 9/30/2016
2.1.3. De afbakening van het onderwerp en de doelgroep
2.1.4. De onderzoeksvragen
2.1.4.1. De centrale onderzoeksvraag en deelonderzoeksvragen
2.1.4.2. Beschrijvende en verklarende onderzoeksvragen
2.1.4.3. De visuele voorstelling van verklarende onderzoeksvragen
2.1.5. Voorbeeld
9
, 2.2. Bepalen van de grondvorm: de keuze voor kwantitatief of
kwalitatief onderzoek
2.2.1. De keuze bij verklarende onderzoeksvragen
2.2.2. De keuze bij beschrijvende onderzoeksvragen
2.3. Het onderzoeksontwerp
2.3.1. Wat waarnemen?
2.3.2. Wie waarnemen?
2.3.3. Hoe waarnemen?
2.4. Het vooruitblik op de volgende stappen in het onderzoeksproces
2.4.1. Verschillen in de dataverzameling
2.4.2. Verschillen in de data-analyse en rapportage
3. Steekproeftrekking
3.1. Basisbegrippen: onderzoekseenheden, populatie en steekproef
3.2. Aselecte steekproeven
3.2.1. Principes
3.2.1.1. De steekproefomvang
3.2.1.2. Representativiteit
3.2.2. Types
3.2.2.1. Enkelvoudig Aselecte Steekproef (EAS)
3.2.2.2. Systematisch Aselecte Steekproef
3.2.2.3. Clustersteekproef
3.2.2.4. Gestratificeerde steekproef
3.2.3. Externe geldigheid
3.2.3.1. Fouten verbonden aan het steekproefkader
3.2.3.2. Fouten bij de selectie van eenheden
3.2.3.3. Uitval van steekproefeenheden
3.2.4. Responsmaximalisatie
3.3. Niet-theoretische selecte steekproeven
3.3.1. Principes
Inhoudstabel | 9/30/2016
3.3.2. Types
3.3.2.1. Quotasteekproef
3.3.2.2. Vrijwillige steekproef op basis van zelfselectie
3.3.2.3. Willekeurige steekproef
3.3.3. Externe geldigheid
3.4. Theoretisch selecte steekproeven
8
, 3.4.1. Principes
3.4.2. Types
3.4.2.1. Sneeuwbalsteekproef
3.4.2.2. Doelgerichte steekproef
3.4.3. Externe geldigheid
4. Kwantitatief onderzoek via enquêtes
4.1. Kwantitatieve onderzoeksmethoden
4.1.1. Een korte omschrijving van de vijf methoden
4.1.2. De keuze tussen de methoden
4.1.2.1. De respons
4.1.2.2. De tijdsduur
4.1.2.3. De kostprijs
4.1.2.4. De invloed van de omgeving
4.1.2.5. Interviewereffecten
4.1.2.6. Sociale wenselijkheid
4.1.2.7. Non-verbaal gedrag
4.1.2.8. Controle op het respecteren van de volgorde
4.1.2.9. Controle op de volledigheid
4.1.2.10. Kennis testen
4.1.2.11. Complexiteit inbouwen
4.2. Operationaliseren van kenmerken: van onderzoeksvraag naar
enquête
4.2.1. Stap 1: Bepaal de variabelen in de onderzoeksvraag of hypothese
4.2.2. Stap 2: Definieer de variabelen
4.2.3. Stap 3: Bepaal welke componenten van de variabele je wilt onderzoeken
4.2.4. Stap 4: Zet kenmerken of componenten om naar indicatoren
4.2.5. Stap 5: Zet indicatoren om naar vragen en antwoordmogelijkheden in een vragenlijst
4.3. Een enquête opstellen
4.3.1. Soorten enquêtevragen
4.3.2. Vragen opstellen
Inhoudstabel | 9/30/2016
4.3.3. Antwoordmogelijkheden formuleren
4.3.4. Opbouw vragenlijst
4.4. Betrouwbaarheid en geldigheid van het
dataverzamelingsinstrument
4.4.1. Betrouwbaarheid
9
, 4.4.2. Geldigheid
4.4.2.1. Begrips- of constructiegeldigheid
4.4.2.2. Predictieve geldigheid
4.5. Afname van enquêtes
5. Data-analyse in kwantitatief onderzoek
5.1. Voorbereiding van de data-analyse
5.1.1. Codering van blanco enquêtes
5.1.2. Een codeboek opstellen
5.1.3. Een datamatrix opstellen
5.1.4. Variabelen en hun meetniveaus
5.2. Beschrijving van afzonderlijke variabelen
5.2.1. Frequentietabellen
5.2.2. Grafieken
5.2.3. Centrum- en spreidingsmaten
5.2.3.1. Centrummaten
5.2.3.2. Spreidingsmaten
5.2.3.3. Overzicht centrum- en spreidingsmaten naar eigenschappen
5.3. Beschrijving van een combinatie van variabelen
5.3.1. Kruistabellen
5.3.1.1. Wat zijn kruistabellen?
5.3.1.2. Complexe beschrijvende onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van kruistabellen
5.3.1.3. Verklarende onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van kruistabellen
5.3.1.4. Significantie bij kruistabellen
5.3.2. Correlatietabellen
5.3.2.1. Wat zijn correlatietabellen?
5.3.2.2. Onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van correlatietabellen
5.3.2.3. Significantie bij correlatietabellen
5.3.2.4. Meetniveaus en het gebruik van correlatietabellen
5.3.3. Verklarende onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van grafieken
5.4. Overzichtsschema data-analyse
Inhoudstabel | 9/30/2016
6. Kwalitatief onderzoek in interviews en focusgroepen
6.1. Het onderzoeksproces in kwalitatief onderzoek
6.2. Kwalitatieve onderzoeksmethoden
6.2.1. Een korte omschrijving van enkele methoden
6.2.1.1. Interviews
8
, 6.2.1.2. Focusgroepen
6.2.1.3. Observaties
6.2.1.4. Casestudy’s
6.2.2. De keuze tussen de methoden
6.2.2.1. Het onderzoeksonderwerp
6.2.2.2. De bereidheid tot medewerking
6.2.2.3. De tijdsduur
6.2.2.4. De kostprijs
6.2.2.5. De invloed van de omgeving
6.2.2.6. Onderzoekereffecten
6.2.2.7. Sociale wenselijkheid
6.3. Interviews
6.3.1. Soorten interviews
6.3.1.1. Het interviewschema en de topiclijst
6.3.1.2. Open interviews
6.3.1.3. Semigestructureerde interviews
6.3.2. Interviews voorbereiden
6.3.2.1. Van onderzoeksvraag naar interviewschema
6.3.2.2. Een interviewschema opstellen
6.4. Focusgroepen
6.4.1. Focusgroepen voorbereiden
6.4.1.1. Focusgroepen samenstellen
6.4.1.2. Een interviewschema opstellen
7. Data – analyse in kwalitatief onderzoek
7.1. Betrouwbaarheid en geldigheid in kwalitatief onderzoek (7.6)
7.1.1. Betrouwbaarheid
7.1.2. Geldigheid
Inhoudstabel | 9/30/2016
9
, Hoofdstuk 1:
Basisbegrippen
1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek
Onderzoekers stellen vragen over verschijnselen waarvoor ze antwoorden zoeken door deze
verschijnselen te beschrijven en te verklaren.
- Verklaren: bestaande kennis aanwenden om inzicht te krijgen in gevonden bevindingen of om
nieuwe kennis te ontwikkelen.
Onderzoekers hanteren strikte regels om de kwaliteit van onderzoek te waarborgen.
- Kennis van onderzoeksvaardigheden is nodig degelijke en gestructureerde manier
Inhoudstabel | 9/30/2016
onderzoek doen
- Logisch en systematisch stappenplan betrouwbare en geldige uitspraken bekomen
- Open en transparante werkwijze: zeer nauwkeurig en zeer gedetailleerd
- Elke stap moet zeer uitvoerig uitgewerkt worden en gemotiveerd
- Goed onderzoek: literatuur studie vooraf zijn onderwerp theoretisch onderbouwen en
verder verfijnen.
8
, Definitie: Onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier op
basis van een onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op een betrouwbare en
geldige wijze onderzoeksvragen te beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling.
- Doelgericht: onderzoeksvragen over een bepaald onderwerp beantwoorden
- Systematisch: centraal kenmerk dat onderzoek onderscheidt van bv. dagdagelijkse observaties
of gesprekken.
- Twee basisvereisten: betrouwbaarheid en geldigheid
2. Soorten onderzoek
2.1. Verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
Twee hoofdtypen:
fundamenteel/theoriegericht onderzoek en praktijkgericht/toegepast onderzoek.
2.1.1. Fundamenteel onderzoek
Kennisvermeerdering, algemeen geldende kennis ontwikkelen
Theoretische relevantie, geen onmiddellijke meerwaarde voor praktijk
Bedoeling: bijdrage aan de wetenschappelijke kennis over een bepaald onderwerp
Opdrachtgevers: vaak universiteiten of andere onderzoeksinstellingen. Resultaten worden
gepresenteerd op een wetenschappelijk congres en gepubliceerd in een
wetenschappelijk vaktijdschrift.
2.1.2. Praktijkgericht onderzoek
Doel: vragen uit praktijk beantwoorden
Levert kennis op die mensen in staat stelt om maatschappelijke verschijnselen in de werkelijkheid te
analyseren, beïnvloeden en veranderen.
Opdrachtgevers: (welzijns)organisaties of federale, regionale en lokale overheden
Actieonderzoek: wanneer een onderzoeker zelf mee wordt betrokken in de uitvoering van zijn
aanbevelingen.
Zowel fundamenteel als praktijkgericht onderzoek wetenschappelijke aanpak: systematisch
stappenplan en transparant
Inhoudstabel | 9/30/2016
Niet gericht op kennisvermeerdering voldoen aan wetenschappelijk verantwoorde criteria
nastreven optimale betrouwbaarheid en geldigheid
2.2. Verschillende grondvormen: kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Twee grondvormen: Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Werken vanuit een eigen invalshoek:
gedeeltelijk andere opzet en vergen andere methodes van dataverzameling en -verwerking
9
Samenvatting
1 BaTP
VIVES KORTRIJK
September 30, 2016
Opgesteld door: Lize Crepieux
, Inhoudstabel
1. Basisbegrippen
1.1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek
1.1.1. Verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
1.1.1.1. Fundamenteel onderzoek
1.1.1.2. Praktijkgericht onderzoek
1.1.2. Verschillende grondvormen: kwantitatief en kwalitatief onderzoek
1.1.2.1. Kwantitatief onderzoek
1.1.2.2. Kwalitatief onderzoek
1.1.3. Verschillende tijdsperspectieven
1.2. Soorten onderzoek
1.2.1. Verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
1.2.1.1. Fundamenteel onderzoek
1.2.1.2. Praktijkgericht onderzoek
1.2.2. Verschillende grondvormen kwantitatief en kwalitatief onderzoek
1.2.2.1. Kwantitatief onderzoek
1.2.2.2. Kwalitatief onderzoek
1.2.3. Verschillende tijdsperspectieven
1.3. Eisen aan onderzoek
1.3.1. Wetenschappelijke eisen
1.3.2. Ethische eisen
1.3.3. Praktische eisen
1.4. Het onderzoeksproces: fasen in een onderzoek
2. Het Onderzoeksplan
2.1. De probleemstelling
2.1.1. De aanleiding
2.1.2. De doelstelling
Inhoudstabel | 9/30/2016
2.1.3. De afbakening van het onderwerp en de doelgroep
2.1.4. De onderzoeksvragen
2.1.4.1. De centrale onderzoeksvraag en deelonderzoeksvragen
2.1.4.2. Beschrijvende en verklarende onderzoeksvragen
2.1.4.3. De visuele voorstelling van verklarende onderzoeksvragen
2.1.5. Voorbeeld
9
, 2.2. Bepalen van de grondvorm: de keuze voor kwantitatief of
kwalitatief onderzoek
2.2.1. De keuze bij verklarende onderzoeksvragen
2.2.2. De keuze bij beschrijvende onderzoeksvragen
2.3. Het onderzoeksontwerp
2.3.1. Wat waarnemen?
2.3.2. Wie waarnemen?
2.3.3. Hoe waarnemen?
2.4. Het vooruitblik op de volgende stappen in het onderzoeksproces
2.4.1. Verschillen in de dataverzameling
2.4.2. Verschillen in de data-analyse en rapportage
3. Steekproeftrekking
3.1. Basisbegrippen: onderzoekseenheden, populatie en steekproef
3.2. Aselecte steekproeven
3.2.1. Principes
3.2.1.1. De steekproefomvang
3.2.1.2. Representativiteit
3.2.2. Types
3.2.2.1. Enkelvoudig Aselecte Steekproef (EAS)
3.2.2.2. Systematisch Aselecte Steekproef
3.2.2.3. Clustersteekproef
3.2.2.4. Gestratificeerde steekproef
3.2.3. Externe geldigheid
3.2.3.1. Fouten verbonden aan het steekproefkader
3.2.3.2. Fouten bij de selectie van eenheden
3.2.3.3. Uitval van steekproefeenheden
3.2.4. Responsmaximalisatie
3.3. Niet-theoretische selecte steekproeven
3.3.1. Principes
Inhoudstabel | 9/30/2016
3.3.2. Types
3.3.2.1. Quotasteekproef
3.3.2.2. Vrijwillige steekproef op basis van zelfselectie
3.3.2.3. Willekeurige steekproef
3.3.3. Externe geldigheid
3.4. Theoretisch selecte steekproeven
8
, 3.4.1. Principes
3.4.2. Types
3.4.2.1. Sneeuwbalsteekproef
3.4.2.2. Doelgerichte steekproef
3.4.3. Externe geldigheid
4. Kwantitatief onderzoek via enquêtes
4.1. Kwantitatieve onderzoeksmethoden
4.1.1. Een korte omschrijving van de vijf methoden
4.1.2. De keuze tussen de methoden
4.1.2.1. De respons
4.1.2.2. De tijdsduur
4.1.2.3. De kostprijs
4.1.2.4. De invloed van de omgeving
4.1.2.5. Interviewereffecten
4.1.2.6. Sociale wenselijkheid
4.1.2.7. Non-verbaal gedrag
4.1.2.8. Controle op het respecteren van de volgorde
4.1.2.9. Controle op de volledigheid
4.1.2.10. Kennis testen
4.1.2.11. Complexiteit inbouwen
4.2. Operationaliseren van kenmerken: van onderzoeksvraag naar
enquête
4.2.1. Stap 1: Bepaal de variabelen in de onderzoeksvraag of hypothese
4.2.2. Stap 2: Definieer de variabelen
4.2.3. Stap 3: Bepaal welke componenten van de variabele je wilt onderzoeken
4.2.4. Stap 4: Zet kenmerken of componenten om naar indicatoren
4.2.5. Stap 5: Zet indicatoren om naar vragen en antwoordmogelijkheden in een vragenlijst
4.3. Een enquête opstellen
4.3.1. Soorten enquêtevragen
4.3.2. Vragen opstellen
Inhoudstabel | 9/30/2016
4.3.3. Antwoordmogelijkheden formuleren
4.3.4. Opbouw vragenlijst
4.4. Betrouwbaarheid en geldigheid van het
dataverzamelingsinstrument
4.4.1. Betrouwbaarheid
9
, 4.4.2. Geldigheid
4.4.2.1. Begrips- of constructiegeldigheid
4.4.2.2. Predictieve geldigheid
4.5. Afname van enquêtes
5. Data-analyse in kwantitatief onderzoek
5.1. Voorbereiding van de data-analyse
5.1.1. Codering van blanco enquêtes
5.1.2. Een codeboek opstellen
5.1.3. Een datamatrix opstellen
5.1.4. Variabelen en hun meetniveaus
5.2. Beschrijving van afzonderlijke variabelen
5.2.1. Frequentietabellen
5.2.2. Grafieken
5.2.3. Centrum- en spreidingsmaten
5.2.3.1. Centrummaten
5.2.3.2. Spreidingsmaten
5.2.3.3. Overzicht centrum- en spreidingsmaten naar eigenschappen
5.3. Beschrijving van een combinatie van variabelen
5.3.1. Kruistabellen
5.3.1.1. Wat zijn kruistabellen?
5.3.1.2. Complexe beschrijvende onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van kruistabellen
5.3.1.3. Verklarende onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van kruistabellen
5.3.1.4. Significantie bij kruistabellen
5.3.2. Correlatietabellen
5.3.2.1. Wat zijn correlatietabellen?
5.3.2.2. Onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van correlatietabellen
5.3.2.3. Significantie bij correlatietabellen
5.3.2.4. Meetniveaus en het gebruik van correlatietabellen
5.3.3. Verklarende onderzoeksvragen beantwoorden aan de hand van grafieken
5.4. Overzichtsschema data-analyse
Inhoudstabel | 9/30/2016
6. Kwalitatief onderzoek in interviews en focusgroepen
6.1. Het onderzoeksproces in kwalitatief onderzoek
6.2. Kwalitatieve onderzoeksmethoden
6.2.1. Een korte omschrijving van enkele methoden
6.2.1.1. Interviews
8
, 6.2.1.2. Focusgroepen
6.2.1.3. Observaties
6.2.1.4. Casestudy’s
6.2.2. De keuze tussen de methoden
6.2.2.1. Het onderzoeksonderwerp
6.2.2.2. De bereidheid tot medewerking
6.2.2.3. De tijdsduur
6.2.2.4. De kostprijs
6.2.2.5. De invloed van de omgeving
6.2.2.6. Onderzoekereffecten
6.2.2.7. Sociale wenselijkheid
6.3. Interviews
6.3.1. Soorten interviews
6.3.1.1. Het interviewschema en de topiclijst
6.3.1.2. Open interviews
6.3.1.3. Semigestructureerde interviews
6.3.2. Interviews voorbereiden
6.3.2.1. Van onderzoeksvraag naar interviewschema
6.3.2.2. Een interviewschema opstellen
6.4. Focusgroepen
6.4.1. Focusgroepen voorbereiden
6.4.1.1. Focusgroepen samenstellen
6.4.1.2. Een interviewschema opstellen
7. Data – analyse in kwalitatief onderzoek
7.1. Betrouwbaarheid en geldigheid in kwalitatief onderzoek (7.6)
7.1.1. Betrouwbaarheid
7.1.2. Geldigheid
Inhoudstabel | 9/30/2016
9
, Hoofdstuk 1:
Basisbegrippen
1. Wetenschappelijk verantwoord onderzoek
Onderzoekers stellen vragen over verschijnselen waarvoor ze antwoorden zoeken door deze
verschijnselen te beschrijven en te verklaren.
- Verklaren: bestaande kennis aanwenden om inzicht te krijgen in gevonden bevindingen of om
nieuwe kennis te ontwikkelen.
Onderzoekers hanteren strikte regels om de kwaliteit van onderzoek te waarborgen.
- Kennis van onderzoeksvaardigheden is nodig degelijke en gestructureerde manier
Inhoudstabel | 9/30/2016
onderzoek doen
- Logisch en systematisch stappenplan betrouwbare en geldige uitspraken bekomen
- Open en transparante werkwijze: zeer nauwkeurig en zeer gedetailleerd
- Elke stap moet zeer uitvoerig uitgewerkt worden en gemotiveerd
- Goed onderzoek: literatuur studie vooraf zijn onderwerp theoretisch onderbouwen en
verder verfijnen.
8
, Definitie: Onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op een systematische manier op
basis van een onderzoeksontwerp, data verzamelt en analyseert, om op een betrouwbare en
geldige wijze onderzoeksvragen te beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling.
- Doelgericht: onderzoeksvragen over een bepaald onderwerp beantwoorden
- Systematisch: centraal kenmerk dat onderzoek onderscheidt van bv. dagdagelijkse observaties
of gesprekken.
- Twee basisvereisten: betrouwbaarheid en geldigheid
2. Soorten onderzoek
2.1. Verschillende doelen: fundamenteel en praktijkgericht onderzoek
Twee hoofdtypen:
fundamenteel/theoriegericht onderzoek en praktijkgericht/toegepast onderzoek.
2.1.1. Fundamenteel onderzoek
Kennisvermeerdering, algemeen geldende kennis ontwikkelen
Theoretische relevantie, geen onmiddellijke meerwaarde voor praktijk
Bedoeling: bijdrage aan de wetenschappelijke kennis over een bepaald onderwerp
Opdrachtgevers: vaak universiteiten of andere onderzoeksinstellingen. Resultaten worden
gepresenteerd op een wetenschappelijk congres en gepubliceerd in een
wetenschappelijk vaktijdschrift.
2.1.2. Praktijkgericht onderzoek
Doel: vragen uit praktijk beantwoorden
Levert kennis op die mensen in staat stelt om maatschappelijke verschijnselen in de werkelijkheid te
analyseren, beïnvloeden en veranderen.
Opdrachtgevers: (welzijns)organisaties of federale, regionale en lokale overheden
Actieonderzoek: wanneer een onderzoeker zelf mee wordt betrokken in de uitvoering van zijn
aanbevelingen.
Zowel fundamenteel als praktijkgericht onderzoek wetenschappelijke aanpak: systematisch
stappenplan en transparant
Inhoudstabel | 9/30/2016
Niet gericht op kennisvermeerdering voldoen aan wetenschappelijk verantwoorde criteria
nastreven optimale betrouwbaarheid en geldigheid
2.2. Verschillende grondvormen: kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Twee grondvormen: Kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Werken vanuit een eigen invalshoek:
gedeeltelijk andere opzet en vergen andere methodes van dataverzameling en -verwerking
9
