Prof. Liesbeth De Donder
Samenvatting Middenveldparticipatie en
Gemeenschapsontwikkeling
1. Inleiding
1.1 Kernconcept: Gemeenschap
1. Soorten gemeenschappen (6):
1. Communities of place
o Geografisch afgebakend: vb. buurt, stad, regio, land
o Vb: De Vlaamse of Europese gemeenschap
2. Communities of identity
o vb. Tradities, rituelen, muziek, vlaggen, haarstijl, dress code, ...
o Vb: een gepassioneerde Vlaming met de Vlaamse vlag
3. Communities of shared interest or passion
o Vb: de agogiek groep
4. Communities of purpose
o (to achieve a common goal)
o E.g. Communities of resistance (Weeks, 2000), Politieke dimensie
o Vb: Gay Pride, verenigingen waar armen het woord nemen
5. Communities of support
o to provide mutual aid and encouragement
o Vb: De zwarte gemeenschap
6. Communities of circumstance
o to deal with temporary, sometimes unplanned situations
o Vb: de klas (toevallig)
➔ Overlappingen mogelijk
➔ Evolutie mogelijk (van 2 naar 3 naar 5)
“the strongest sense of community is likely to come from those groups who find the premises
of their collective existence threatened and who construct out of this a community of identity
which provides a strong sense of resistance and empowerment” – Weeks
➔ Weeks zegt dat ‘the community of purpose’ de sterkste groep is
(Voorbeeld uit de les: Spanje met Catalonië)
1
, Prof. Liesbeth De Donder
2. 2 kernelementen
➔ Shared social bonds & shared belonging
3. Hoe komen gemeenschappen tot stand?
● Traditionele antwoord
o Nood aan normatieve consensus: iedereen deelt dezelfde basiswaarden en
die zijn voor iedereen vanzelfsprekend
o Gedeelde moraal - Religie
▪ Voltaire
• “Moest God niet bestaan, men zou hem moeten uitvinden”
o Mensen waren vroeger geloviger en leefden daar ook
echt naar
o Er zijn regels, en zolang je deze volgt hoor je erbij
(Vb: agogiek studiegroep)
o Gedeelde moraal is krachtige manier dat mensen zich
op fatsoenlijke manier gaan gedragen. Religie is/was
goede community binder
▪ Dostojevski
• “Als God niet bestaat, dan is eigenlijk alles toegelaten”
o Normatieve consensus zou dan ook niet bestaan en dan
kan je alles toelaten omdat je die moraal niet hebt
o Vb met de agogiek studiegroep: Iedereen is welkom in
de studiegroep, want er zijn gedeelde waarden
▪ Van Bendegem
• “Eerst moraal en dan God”
2
, Prof. Liesbeth De Donder
➔ Deze traditionele vorm van gemeenschap heeft lang gefunctioneerd (en op sommige
plaatsen nog altijd)
● NADELEN
1) Sterk afhankelijk van homogene samenleving
o Liefst dezelfde etnisch-culturele achtergrond
o Liefst dezelfde religie
o Liefst dezelfde gedeelde waarden en normen
o Outsiders worden gedoogd, zolang ze ‘maar niet overdrijven’
o ‘vroeger was het beter / vroeger waren mensen hechter’
NU → De homogeniteit verdwijnt in een snel tempo
→ Toegenomen diversiteit voelt als een verlies aan gemeenschap
2) Moeilijk te verzoenen met individuele vrijheid
o Traditionele orde staat voorop
o Vb: nostalgie naar knusse warme dorpen (maar wel waar vrouwen geen
carrière konden/mochten nastreven, waar ouders de school en opleiding
van kinderen kozen, waar huwelijkspartners geselecteerd werden, enz)
NU → Persoonlijke vrijheid is belangrijker geworden
→ Individualisme
➔ De traditionele vorm van gemeenschap(svorming) blijkt niet langer mogelijk
➔ Op zoek naar nieuwe vormen van gemeenschap – samen leven opnieuw uitvinden
1.2 Kernconcept: Middenveld
➔ De grens is soms heel dun!
o Is het MV of markt?
o Kijken naar wat er met het geld
gedaan wordt
➔ MV mag geld genereren!
3
, Prof. Liesbeth De Donder
➔ 4 spelers in onze samenleving: heel nauw verbonden met elkaar en vaak niet
duidelijk of het middenveld is of niet
o Vb. vakbonden en mutualiteiten zijn middenveldorganisaties maar voeren
taken uit van de overheid. Nauw verbonden met de overheid dus
o Vb. Oxfam is middenveld maar is nauw verbonden met de markt
➔ Sociale media is geen middenveld maar kan wel gebruikt worden door een
organisatie ter versterking, als communicatiemiddel
1. Wat is het maatschappelijke middenveld?
= Geheel van vrijwillige organisaties tussen burger en overheid
● Geen individuele burgers, maar organisaties
o Zowel formeel als informeel
o Niet-commerciële basis
o De ‘organisatie’ is meer dan louter familie
● Tal van heterogene werkvelden en thema’s
● Divers georganiseerd
● Niet louter vrijwillig
● Gerelateerde begrippen
o Civil society
o Non profit
o Social profit
2. Opdracht van het middenveld
● Volgens de Verenigde Verenigingen 3 maatschappelijke opdrachten:
1) Sociale opdracht = Emancipatie, gemeenschapsvorming
2) Democratische opdracht = Mensen een geïnformeerde stem geven
o Het middenveld adviseert de overheid → de overheid neemt beslissingen
→ het middenveld informeert de burgers → politieke bewustwording
o Vermenselijken van de overheid
4
Samenvatting Middenveldparticipatie en
Gemeenschapsontwikkeling
1. Inleiding
1.1 Kernconcept: Gemeenschap
1. Soorten gemeenschappen (6):
1. Communities of place
o Geografisch afgebakend: vb. buurt, stad, regio, land
o Vb: De Vlaamse of Europese gemeenschap
2. Communities of identity
o vb. Tradities, rituelen, muziek, vlaggen, haarstijl, dress code, ...
o Vb: een gepassioneerde Vlaming met de Vlaamse vlag
3. Communities of shared interest or passion
o Vb: de agogiek groep
4. Communities of purpose
o (to achieve a common goal)
o E.g. Communities of resistance (Weeks, 2000), Politieke dimensie
o Vb: Gay Pride, verenigingen waar armen het woord nemen
5. Communities of support
o to provide mutual aid and encouragement
o Vb: De zwarte gemeenschap
6. Communities of circumstance
o to deal with temporary, sometimes unplanned situations
o Vb: de klas (toevallig)
➔ Overlappingen mogelijk
➔ Evolutie mogelijk (van 2 naar 3 naar 5)
“the strongest sense of community is likely to come from those groups who find the premises
of their collective existence threatened and who construct out of this a community of identity
which provides a strong sense of resistance and empowerment” – Weeks
➔ Weeks zegt dat ‘the community of purpose’ de sterkste groep is
(Voorbeeld uit de les: Spanje met Catalonië)
1
, Prof. Liesbeth De Donder
2. 2 kernelementen
➔ Shared social bonds & shared belonging
3. Hoe komen gemeenschappen tot stand?
● Traditionele antwoord
o Nood aan normatieve consensus: iedereen deelt dezelfde basiswaarden en
die zijn voor iedereen vanzelfsprekend
o Gedeelde moraal - Religie
▪ Voltaire
• “Moest God niet bestaan, men zou hem moeten uitvinden”
o Mensen waren vroeger geloviger en leefden daar ook
echt naar
o Er zijn regels, en zolang je deze volgt hoor je erbij
(Vb: agogiek studiegroep)
o Gedeelde moraal is krachtige manier dat mensen zich
op fatsoenlijke manier gaan gedragen. Religie is/was
goede community binder
▪ Dostojevski
• “Als God niet bestaat, dan is eigenlijk alles toegelaten”
o Normatieve consensus zou dan ook niet bestaan en dan
kan je alles toelaten omdat je die moraal niet hebt
o Vb met de agogiek studiegroep: Iedereen is welkom in
de studiegroep, want er zijn gedeelde waarden
▪ Van Bendegem
• “Eerst moraal en dan God”
2
, Prof. Liesbeth De Donder
➔ Deze traditionele vorm van gemeenschap heeft lang gefunctioneerd (en op sommige
plaatsen nog altijd)
● NADELEN
1) Sterk afhankelijk van homogene samenleving
o Liefst dezelfde etnisch-culturele achtergrond
o Liefst dezelfde religie
o Liefst dezelfde gedeelde waarden en normen
o Outsiders worden gedoogd, zolang ze ‘maar niet overdrijven’
o ‘vroeger was het beter / vroeger waren mensen hechter’
NU → De homogeniteit verdwijnt in een snel tempo
→ Toegenomen diversiteit voelt als een verlies aan gemeenschap
2) Moeilijk te verzoenen met individuele vrijheid
o Traditionele orde staat voorop
o Vb: nostalgie naar knusse warme dorpen (maar wel waar vrouwen geen
carrière konden/mochten nastreven, waar ouders de school en opleiding
van kinderen kozen, waar huwelijkspartners geselecteerd werden, enz)
NU → Persoonlijke vrijheid is belangrijker geworden
→ Individualisme
➔ De traditionele vorm van gemeenschap(svorming) blijkt niet langer mogelijk
➔ Op zoek naar nieuwe vormen van gemeenschap – samen leven opnieuw uitvinden
1.2 Kernconcept: Middenveld
➔ De grens is soms heel dun!
o Is het MV of markt?
o Kijken naar wat er met het geld
gedaan wordt
➔ MV mag geld genereren!
3
, Prof. Liesbeth De Donder
➔ 4 spelers in onze samenleving: heel nauw verbonden met elkaar en vaak niet
duidelijk of het middenveld is of niet
o Vb. vakbonden en mutualiteiten zijn middenveldorganisaties maar voeren
taken uit van de overheid. Nauw verbonden met de overheid dus
o Vb. Oxfam is middenveld maar is nauw verbonden met de markt
➔ Sociale media is geen middenveld maar kan wel gebruikt worden door een
organisatie ter versterking, als communicatiemiddel
1. Wat is het maatschappelijke middenveld?
= Geheel van vrijwillige organisaties tussen burger en overheid
● Geen individuele burgers, maar organisaties
o Zowel formeel als informeel
o Niet-commerciële basis
o De ‘organisatie’ is meer dan louter familie
● Tal van heterogene werkvelden en thema’s
● Divers georganiseerd
● Niet louter vrijwillig
● Gerelateerde begrippen
o Civil society
o Non profit
o Social profit
2. Opdracht van het middenveld
● Volgens de Verenigde Verenigingen 3 maatschappelijke opdrachten:
1) Sociale opdracht = Emancipatie, gemeenschapsvorming
2) Democratische opdracht = Mensen een geïnformeerde stem geven
o Het middenveld adviseert de overheid → de overheid neemt beslissingen
→ het middenveld informeert de burgers → politieke bewustwording
o Vermenselijken van de overheid
4
