MEDIAGESCHIEDENIS
SAMENVATTING BA1 (2020-2021)
Lynn Van Heghe
VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL
,Table of Contents
1. DE GESCHIEDENIS VAN DE JOURNALISTIEK .............................................................................................3
1.1.1 WAT VOOR IETS IS JOURNALISTIEK .................................................................................................................... 3
1.1.2 VIA ETYMOLOGIE NAAR DE GESCHIEDENIS VAN DE JOURNALISTIEK .......................................................................... 3
1.2.1 NIEUWS EN DE PREHISTORIE VAN DE JOURNALISTIEK ............................................................................................ 4
1.2.2 NIEUWS EN POLITIEK BESTUUR......................................................................................................................... 4
1.2.3 NIEUWS, HANDEL EN DE VOORLOPERS VAN DE KRANT .......................................................................................... 5
1.2.4 DE BOEKDRUKKUNST EN DE KRANT (TECHNOLOGISCHE FACTOREN) ....................................................... 5
DE BOEKDRUKKUNST .............................................................................................................................................. 5
1.3.1 KRANT EN POLITIEK IN DE 19E EEUW ................................................................................................................. 6
1.3.2 TECHNOLOGIE, SNELHEID EN PRIJS .................................................................................................................... 8
1.3.3 DE KRANT ALS MASSAMEDIUM ...................................................................................................................... 10
1.4.1 ECONOMISCHE CONCENTRATIE EN ONTZUILING IN DE BELGISCHE JOURNALISTIEK .................................................... 13
1.5.1 DE GESCHIEDENIS VAN HET EUROPESE EN HET ANGLO-AMERIKAANSE MODEL VAN JOURNALISTIEK ............................ 18
2. MODULE FILM ..................................................................................................................................... 19
2.1.1 DE VOORGESCHIEDENIS VAN DE FILM .............................................................................................................. 19
2.1.2 VERDERE ONTWIKKELING VAN FIM TIJDENS HET INTERBELLUM (1918-1939) ........................................................ 20
2.1.3 DE GROEIENDE DOMINANTIE VAN DE VS OP DE FILMMARKT................................................................................ 22
VOOR TE BEREIDEN TEKST : BILTEREYST, DANIEL (2007) DE DISCIPLINERING VAN EEN MEDIUM. FILMVERTONING TIJDENS HET
INTERBELLUM. ..................................................................................................................................................... 26
2.2.1 VROEGE ONTWIKKELINGEN VAN FILMVERTONINGEN EN PUBLIEK ....................................................................... 27
2.2.2 VERDERE ONTWIKKELING VAN DE FILM IN BELGIË TIJDENS HET INTERBELLUM...................................................... 27
2.2.3 VAN PIEK NAAR DALING IN HET BIOSCOOPBEZOEK NA WOII ................................................................................ 28
2.2.4 VAN 1958 TOT VANDAAG: EEN GRONDIGE VERANDERING VAN HET BIOSCOOPLANDSCHAP IN VLAANDEREN ................ 30
VANAF DE JAREN 1960: MULTISCREENBIOSCOPEN EN MULTIPLEXEN ............................................................................. 30
VANAF 1990: VAN STAD NAAR STADSRAND EN DE GEBOORTE VAN DE MEGAPLEX............................................................ 31
2.2.5. DE DISCIPLINERING VAN FILM ....................................................................................................................... 31
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE OMROEP ..................................................................................................... 34
3.1.1 DE VROEGE ONTWIKKELING VAN DE RADIO-OMROEP ......................................................................................... 35
3.2.1 HET COMMERCIËLE OMROEPMODEL ............................................................................................................... 36
3.2.2 DE CENTRALE ROL VAN RECLAME.................................................................................................................... 38
3.3.1 PUBLIEKE OMROEPEN IN EUROPA................................................................................................................... 38
3.3.2 HET PUBLIEKE OMROEPMODEL: OVERHEIDSCONTROLE EN FINANCIERING .............................................................. 40
3.3.3 DE OMROEP EN DE VERZUILING IN BELGIË̈ EN NEDERLAND .................................................................................. 40
3.4.1. DE OMROEP IN BELGIË VAN WOII TOT DE INTRODUCTIE VAN TELEVISIE ............................................................... 44
3.4.2. DE INTRODUCTIE VAN TELEVISIE .................................................................................................................... 44
3.4.3 DE VERBONDEN GESCHIEDENIS VAN RADIO EN TV .......................................................................................... 45
......................................................................................................................................................................... 46
3.5. 1 JOHN REITH EN DE BBC ............................................................................................................................... 46
3.5.2 INFORMEREN.............................................................................................................................................. 46
3.4.4 OPVOEDEN (TO EDUCATE) ......................................................................................................................... 46
OPVOEDEN: EDUCATIEVE PROGRAMMA’S ................................................................................................................. 47
3.4.5 ENTERTAIN (ONTSPANNING) ...................................................................................................................... 47
3.4.6 OPENBARE OMROEP EN NATIONALE IDENTITEIT ............................................................................................. 48
4. DE GESCHIEDENIS VAN DE (OORLOGS-)PROPAGANDA.......................................................................... 49
......................................................................................................................................................................... 52
4.2.2 PROFESSIONALISERING VAN DE PROPAGANDA .................................................................................................. 53
4.2.3 WOI EN DE GEORGANISEERDE PROPAGANDA ................................................................................................... 53
4.2.4 TOTALITARISME EN DE ALOMTEGENWOORDIGHEID VAN DE PROPAGANDA ......................................................... 55
4.2.5 PROPAGANDA IN HET BOLSJEVISME EN DE SOVJETUNIE ...................................................................................... 55
4.2.6 NAZI PROPAGANDA ..................................................................................................................................... 56
,4.3.1 WIJ WILLEN GEEN OORLOG ........................................................................................................................... 57
4.3.2 HET ANDERE KAMP IS DE ENIGE VERANTWOORDELIJKE VOOR DE OORLOG .............................................................. 58
4.3.3 DE VIJANDELIJKE LEIDER LIJKT OP DE DUIVEL (OF DE ‘GRIEZEL VAN DIENST’) ............................................................ 58
......................................................................................................................................................................... 58
4.3.4 WIJ VERDEDIGEN EEN NOBELE ZAAK, GEEN PARTICULIERE BELANGEN .................................................................... 59
4.3.5 DE VIJAND BEGAAT BEWUST WREEDHEID, WIJ ONOPZETTELIJKE BLUNDERS ............................................................ 60
4.3.6 DE VIJAND GEBRUIKT ILLEGALE WAPENS .......................................................................................................... 61
4.3.7 WIJ LIJDEN ZEER WEINIG VERLIEZEN, DE VERLIEZEN VAN DE VIJAND ZIJN ENORM ..................................................... 61
......................................................................................................................................................................... 61
4.3.8 KUNSTENAARS EN INTELLECTUELEN STEUNEN ONZE ZAAK ................................................................................... 61
4.3.9 ONZE ZAAK IS HEILIG .................................................................................................................................... 62
4.3.10 WIE AAN ONZE PROPAGANDA TWIJFELT, IS EEN VERRADER................................................................................ 63
......................................................................................................................................................................... 63
, 1. DE GESCHIEDENIS VAN DE JOURNALISTIEK
1.1. WAT IS JOURNALISTIEK?
1.1.1 Wat voor iets is journalistiek
è Journalistiek als product
è Journalistiek als genre
§ Bepaalde manier van schrijven, presenteren van gegevens, …
è Journalistiek als beroep/ discipline
§ Geheel aan normen, procedures, standaarden om journalistiek (als product) te produceren
(professionalisering en journalistieke professionele ideologie)
§ Journalistiek als autonoom veld/beroep (opleiding/statuut)
1.1.2 Via etymologie naar de geschiedenis van de journalistiek
1.2 HANDEL, RELIGIE, POLITIEK, TECHNOLOGIE EN DE VROEGE ONTWIKKELING VAN JOURNALISTIEK
WAT IS EEN KRANT?
• De krant verschilt van andere (en eerdere) gedrukte vormen van nieuws en debat (bv. nieuwsballade, pamflet
en vlugschrift)
• Vier voorwaarden
1. Regelmatig en vast verschijningsritme ( ó nieuws wanneer er nieuws binnenkomt (postkoets), naar
aanleiding van belangrijke gebeurtenis, …)
§ Wekelijks, later dagelijks (wat met online nieuws, 24 hour news cycle?)
2. Continuïteit en herkenbare identiteit (titel, formaat, rubrieken, inhoud, …) (ó bundeling van brieven,
spontaan of onregelmatig publiceren van pamfletten als reactie op gebeurtenis, …)
SAMENVATTING BA1 (2020-2021)
Lynn Van Heghe
VRIJE UNIVERSITEIT BRUSSEL
,Table of Contents
1. DE GESCHIEDENIS VAN DE JOURNALISTIEK .............................................................................................3
1.1.1 WAT VOOR IETS IS JOURNALISTIEK .................................................................................................................... 3
1.1.2 VIA ETYMOLOGIE NAAR DE GESCHIEDENIS VAN DE JOURNALISTIEK .......................................................................... 3
1.2.1 NIEUWS EN DE PREHISTORIE VAN DE JOURNALISTIEK ............................................................................................ 4
1.2.2 NIEUWS EN POLITIEK BESTUUR......................................................................................................................... 4
1.2.3 NIEUWS, HANDEL EN DE VOORLOPERS VAN DE KRANT .......................................................................................... 5
1.2.4 DE BOEKDRUKKUNST EN DE KRANT (TECHNOLOGISCHE FACTOREN) ....................................................... 5
DE BOEKDRUKKUNST .............................................................................................................................................. 5
1.3.1 KRANT EN POLITIEK IN DE 19E EEUW ................................................................................................................. 6
1.3.2 TECHNOLOGIE, SNELHEID EN PRIJS .................................................................................................................... 8
1.3.3 DE KRANT ALS MASSAMEDIUM ...................................................................................................................... 10
1.4.1 ECONOMISCHE CONCENTRATIE EN ONTZUILING IN DE BELGISCHE JOURNALISTIEK .................................................... 13
1.5.1 DE GESCHIEDENIS VAN HET EUROPESE EN HET ANGLO-AMERIKAANSE MODEL VAN JOURNALISTIEK ............................ 18
2. MODULE FILM ..................................................................................................................................... 19
2.1.1 DE VOORGESCHIEDENIS VAN DE FILM .............................................................................................................. 19
2.1.2 VERDERE ONTWIKKELING VAN FIM TIJDENS HET INTERBELLUM (1918-1939) ........................................................ 20
2.1.3 DE GROEIENDE DOMINANTIE VAN DE VS OP DE FILMMARKT................................................................................ 22
VOOR TE BEREIDEN TEKST : BILTEREYST, DANIEL (2007) DE DISCIPLINERING VAN EEN MEDIUM. FILMVERTONING TIJDENS HET
INTERBELLUM. ..................................................................................................................................................... 26
2.2.1 VROEGE ONTWIKKELINGEN VAN FILMVERTONINGEN EN PUBLIEK ....................................................................... 27
2.2.2 VERDERE ONTWIKKELING VAN DE FILM IN BELGIË TIJDENS HET INTERBELLUM...................................................... 27
2.2.3 VAN PIEK NAAR DALING IN HET BIOSCOOPBEZOEK NA WOII ................................................................................ 28
2.2.4 VAN 1958 TOT VANDAAG: EEN GRONDIGE VERANDERING VAN HET BIOSCOOPLANDSCHAP IN VLAANDEREN ................ 30
VANAF DE JAREN 1960: MULTISCREENBIOSCOPEN EN MULTIPLEXEN ............................................................................. 30
VANAF 1990: VAN STAD NAAR STADSRAND EN DE GEBOORTE VAN DE MEGAPLEX............................................................ 31
2.2.5. DE DISCIPLINERING VAN FILM ....................................................................................................................... 31
3. DE GESCHIEDENIS VAN DE OMROEP ..................................................................................................... 34
3.1.1 DE VROEGE ONTWIKKELING VAN DE RADIO-OMROEP ......................................................................................... 35
3.2.1 HET COMMERCIËLE OMROEPMODEL ............................................................................................................... 36
3.2.2 DE CENTRALE ROL VAN RECLAME.................................................................................................................... 38
3.3.1 PUBLIEKE OMROEPEN IN EUROPA................................................................................................................... 38
3.3.2 HET PUBLIEKE OMROEPMODEL: OVERHEIDSCONTROLE EN FINANCIERING .............................................................. 40
3.3.3 DE OMROEP EN DE VERZUILING IN BELGIË̈ EN NEDERLAND .................................................................................. 40
3.4.1. DE OMROEP IN BELGIË VAN WOII TOT DE INTRODUCTIE VAN TELEVISIE ............................................................... 44
3.4.2. DE INTRODUCTIE VAN TELEVISIE .................................................................................................................... 44
3.4.3 DE VERBONDEN GESCHIEDENIS VAN RADIO EN TV .......................................................................................... 45
......................................................................................................................................................................... 46
3.5. 1 JOHN REITH EN DE BBC ............................................................................................................................... 46
3.5.2 INFORMEREN.............................................................................................................................................. 46
3.4.4 OPVOEDEN (TO EDUCATE) ......................................................................................................................... 46
OPVOEDEN: EDUCATIEVE PROGRAMMA’S ................................................................................................................. 47
3.4.5 ENTERTAIN (ONTSPANNING) ...................................................................................................................... 47
3.4.6 OPENBARE OMROEP EN NATIONALE IDENTITEIT ............................................................................................. 48
4. DE GESCHIEDENIS VAN DE (OORLOGS-)PROPAGANDA.......................................................................... 49
......................................................................................................................................................................... 52
4.2.2 PROFESSIONALISERING VAN DE PROPAGANDA .................................................................................................. 53
4.2.3 WOI EN DE GEORGANISEERDE PROPAGANDA ................................................................................................... 53
4.2.4 TOTALITARISME EN DE ALOMTEGENWOORDIGHEID VAN DE PROPAGANDA ......................................................... 55
4.2.5 PROPAGANDA IN HET BOLSJEVISME EN DE SOVJETUNIE ...................................................................................... 55
4.2.6 NAZI PROPAGANDA ..................................................................................................................................... 56
,4.3.1 WIJ WILLEN GEEN OORLOG ........................................................................................................................... 57
4.3.2 HET ANDERE KAMP IS DE ENIGE VERANTWOORDELIJKE VOOR DE OORLOG .............................................................. 58
4.3.3 DE VIJANDELIJKE LEIDER LIJKT OP DE DUIVEL (OF DE ‘GRIEZEL VAN DIENST’) ............................................................ 58
......................................................................................................................................................................... 58
4.3.4 WIJ VERDEDIGEN EEN NOBELE ZAAK, GEEN PARTICULIERE BELANGEN .................................................................... 59
4.3.5 DE VIJAND BEGAAT BEWUST WREEDHEID, WIJ ONOPZETTELIJKE BLUNDERS ............................................................ 60
4.3.6 DE VIJAND GEBRUIKT ILLEGALE WAPENS .......................................................................................................... 61
4.3.7 WIJ LIJDEN ZEER WEINIG VERLIEZEN, DE VERLIEZEN VAN DE VIJAND ZIJN ENORM ..................................................... 61
......................................................................................................................................................................... 61
4.3.8 KUNSTENAARS EN INTELLECTUELEN STEUNEN ONZE ZAAK ................................................................................... 61
4.3.9 ONZE ZAAK IS HEILIG .................................................................................................................................... 62
4.3.10 WIE AAN ONZE PROPAGANDA TWIJFELT, IS EEN VERRADER................................................................................ 63
......................................................................................................................................................................... 63
, 1. DE GESCHIEDENIS VAN DE JOURNALISTIEK
1.1. WAT IS JOURNALISTIEK?
1.1.1 Wat voor iets is journalistiek
è Journalistiek als product
è Journalistiek als genre
§ Bepaalde manier van schrijven, presenteren van gegevens, …
è Journalistiek als beroep/ discipline
§ Geheel aan normen, procedures, standaarden om journalistiek (als product) te produceren
(professionalisering en journalistieke professionele ideologie)
§ Journalistiek als autonoom veld/beroep (opleiding/statuut)
1.1.2 Via etymologie naar de geschiedenis van de journalistiek
1.2 HANDEL, RELIGIE, POLITIEK, TECHNOLOGIE EN DE VROEGE ONTWIKKELING VAN JOURNALISTIEK
WAT IS EEN KRANT?
• De krant verschilt van andere (en eerdere) gedrukte vormen van nieuws en debat (bv. nieuwsballade, pamflet
en vlugschrift)
• Vier voorwaarden
1. Regelmatig en vast verschijningsritme ( ó nieuws wanneer er nieuws binnenkomt (postkoets), naar
aanleiding van belangrijke gebeurtenis, …)
§ Wekelijks, later dagelijks (wat met online nieuws, 24 hour news cycle?)
2. Continuïteit en herkenbare identiteit (titel, formaat, rubrieken, inhoud, …) (ó bundeling van brieven,
spontaan of onregelmatig publiceren van pamfletten als reactie op gebeurtenis, …)
