Ontwikkelingspathologie
Ontwikkelingspathologie bij kinderen en jeugdigen
Samenvatting H1 t/m 16
,
,H1, Introductie
Leerdoelen
1.De student kan aangeven wat ontwikkelingspathologie omvat en wat niet.
2.De student is in staat om de kenmerken van de meest voorkomende pathologische aandoeningen
te herkennen en te reproduceren (DSM-5) en het verschil te onderscheiden met de normale
ontwikkeling.
3.De student kan per stoornis de differentiaaldiagnose(s), comorbiditeit en prevalentie benoemen
en/of toepassen.
4.De student kan de verschillende risicofactoren en beschermende factoren van de stoornissen
benoemen.
5.De student is in staat om preventie en een behandelvoorstel te beschrijven per stoornis.
6.De student heeft kennis en inzicht in de maatschappelijke invloeden die een rol spelen bij de
pathologie.
7.De student kan ontwikkeling van de eerste 1000 dagen van een kind benoemen.
8.De student kan de basisconcepten van de ontwikkelingspathologie toepassen op eenvoudige
casuïstiek
Agenda:
◦ Thema’s uit de ontwikkelingspsychopathologie
◦ Uitgangspunten van de ontwikkelingspsychopathologie
◦ Preventie
◦ Normaal versus abnormaal
◦ Opbouw boek en themahoofdstukken
Ontwikkelingspsychopathologie (OPP)
◦ Definitie Ontwikkelingspsychopathologie:
◦ ‘’De wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe psychische stoornissen ontstaan en zich
ontwikkelen.’’
◦ Psychische problemen: Problemen die geen stoornissen zijn, maar wel zorgen voor lijden bij het
kind, en ouders voor lastige opvoedingsvragen plaatsen.
◦ Psychiatrie: Medische discipline die zich bezighoudt met
onderzoek, diagnose en behandeling van psychische stoornissen
◦ De ontwikkeling van het kind en/of de jongere staat centraal.
◦ Bij het ontstaan en het voortbestaan van gedrag, waaronder psychische stoornissen, spelen veel
verschillende factoren een rol.
◦ Afhankelijk van de leeftijd van het kind kan bepaald gedrag, of een stoornis, veel voorkomen of juist
zeldzaam zijn.
◦ Ontwikkeling van jongens en meisjes: veel overeenkomsten, maar zeker ook verschillen.
Normaal versus abnormaal
Wanneer spreken we van een psychische stoornis?
1. ‘Abnormaal’ verschijnsel: afwijkend van een sociale norm
◦ Lastig om bij kinderen vast te stellen, omdat ze nog in ontwikkeling zijn.
2. Veroorzaakt ongemak, lijden of bezorgdheid bij de betrokkene en/of bij de omgeving
◦ Omgeving: bijvoorbeeld de ouders.
◦ Een jong kind kan ongemak en verdriet nog niet goed aangeven.
, 3. Gedrag past binnen een psychopathologisch begrippenkader
◦ Kind dat zich ‘raar’ gedraagt nadat hij hard is gevallen ...
of ‘gesnoept’ heeft van de medicijnen van de ouders ...
→ naar eerstehulppost, niet naar een psycholoog of psychiater.
Drie thema’s uit de OPP
1. Vroeger en nu
Actueel gedrag is altijd het product van ... vroegere ervaringen + de eisen die de huidige
situatie aan het kind stelt.
2. Dynamisch gezichtspunt
De betekenis van gedrag is altijd afhankelijk van ... de situatie en de leeftijd van het kind.
3. Elk kind is uniek ...
... en elk kind heeft unieke ervaringen (gehad).
Taalgebruik in dit boek
Pas op dat een omschrijving van een stoornis niet een stigma wordt.
Daarom schrijven wij: ‘een jongere met autisme’, en niet: ‘een autist’.
Soms gebruikt een jongere (of volwassene) de stoornis wel om zijn/haar ‘anders-zijn’ te
benadrukken.
Uitgangspunten OPP
• Ontwikkeling staat centraal
Vergelijken normaal en afwijkend.
• Wederzijdse beïnvloeding (transactie)
Kind beïnvloedt ouders, en ouders beïnvloeden kind ... en dat gaat
eindeloos door.
‘Er raken evenveel ouders in de problemen door hun kinderen als
kinderen door hun ouders.’A. van der Pas (1995). Gezinstherapeut-ouderbegeleider: Hoe
word je het?
Systeemtherapie, 7(3).
• Ontwikkelingsopgave en opvoedingstaak
Rol en taak van de opvoeders zijn niet los te zien van de opgave van
het kind
• Gezins- en systeembenadering
Veel nadruk op interactie tussen opvoeders en kind ... en interactie tussen andere systemen.
→ Daarom systeemtheorie en gezinsbenadering van groot belang.
• Risico- en beschermende factoren
Nooit één oorzaak van gedrag: meerdere risicofactoren en meerdere buffers of
beschermende factoren.
• Preventie en behandeling
Binnen OPP veel nadruk op ontwikkeling.
→ Daarom ook veel aandacht voor preventie.
Preventie
Kwaliteit van leven
,Het gaat om drie dimensies:
• Feelings
hoe mensen zich voelen
• Functions
wat ze kunnen
• Futures
wat hun toekomstperspectieven zijn
Deze drie aspecten tezamen bepalen de kwaliteit van leven.
Abnormaal gedrag
7 kenmerken
1. Persoonlijk lijden
Kunnen jonge kinderen moeilijk aangeven.
2. Disfunctionaliteit van gedrag
Wordt bij kinderen vaak zichtbaar in slecht presteren op school.
3. Irrationeel en onbegrijpelijk
Voor de persoon zelf en voor de omgeving.
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
5. Opvallend, onconventioneel
6. Gedrag geeft anderen ongemakkelijk gevoel
7. Uitsluitingscriterium
Het gedrag komt niet voort uit een ‘cultureel aanvaarde’ reactie op een gebeurtenis.
Even inzoomen: invloed cultuur en maatschappelijke omstandigheden
Hebben op twee manieren invloed:
• Cultuur en maatschappelijke omstandigheden ... kunnen de kans op het ontstaan van een
stoornis vergroten of verkleinen.
• Culturele normen en waarden ... kunnen de opvattingen van volwassenen over het gedrag
van kinderen beïnvloeden, en daarmee hun psychopathologie.
Cultuur ≠ maatschappelijke omstandigheden
Zuigelingensterfte komt in Nederland meer voor in grote steden en in gezinnen met een
migratieachtergrond.
Heeft weinig met cultuur te maken, maar wel veel met armoede.
Cultuur is niet statisch, maar verandert
,
Ontwikkelingspathologie bij kinderen en jeugdigen
Samenvatting H1 t/m 16
,
,H1, Introductie
Leerdoelen
1.De student kan aangeven wat ontwikkelingspathologie omvat en wat niet.
2.De student is in staat om de kenmerken van de meest voorkomende pathologische aandoeningen
te herkennen en te reproduceren (DSM-5) en het verschil te onderscheiden met de normale
ontwikkeling.
3.De student kan per stoornis de differentiaaldiagnose(s), comorbiditeit en prevalentie benoemen
en/of toepassen.
4.De student kan de verschillende risicofactoren en beschermende factoren van de stoornissen
benoemen.
5.De student is in staat om preventie en een behandelvoorstel te beschrijven per stoornis.
6.De student heeft kennis en inzicht in de maatschappelijke invloeden die een rol spelen bij de
pathologie.
7.De student kan ontwikkeling van de eerste 1000 dagen van een kind benoemen.
8.De student kan de basisconcepten van de ontwikkelingspathologie toepassen op eenvoudige
casuïstiek
Agenda:
◦ Thema’s uit de ontwikkelingspsychopathologie
◦ Uitgangspunten van de ontwikkelingspsychopathologie
◦ Preventie
◦ Normaal versus abnormaal
◦ Opbouw boek en themahoofdstukken
Ontwikkelingspsychopathologie (OPP)
◦ Definitie Ontwikkelingspsychopathologie:
◦ ‘’De wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe psychische stoornissen ontstaan en zich
ontwikkelen.’’
◦ Psychische problemen: Problemen die geen stoornissen zijn, maar wel zorgen voor lijden bij het
kind, en ouders voor lastige opvoedingsvragen plaatsen.
◦ Psychiatrie: Medische discipline die zich bezighoudt met
onderzoek, diagnose en behandeling van psychische stoornissen
◦ De ontwikkeling van het kind en/of de jongere staat centraal.
◦ Bij het ontstaan en het voortbestaan van gedrag, waaronder psychische stoornissen, spelen veel
verschillende factoren een rol.
◦ Afhankelijk van de leeftijd van het kind kan bepaald gedrag, of een stoornis, veel voorkomen of juist
zeldzaam zijn.
◦ Ontwikkeling van jongens en meisjes: veel overeenkomsten, maar zeker ook verschillen.
Normaal versus abnormaal
Wanneer spreken we van een psychische stoornis?
1. ‘Abnormaal’ verschijnsel: afwijkend van een sociale norm
◦ Lastig om bij kinderen vast te stellen, omdat ze nog in ontwikkeling zijn.
2. Veroorzaakt ongemak, lijden of bezorgdheid bij de betrokkene en/of bij de omgeving
◦ Omgeving: bijvoorbeeld de ouders.
◦ Een jong kind kan ongemak en verdriet nog niet goed aangeven.
, 3. Gedrag past binnen een psychopathologisch begrippenkader
◦ Kind dat zich ‘raar’ gedraagt nadat hij hard is gevallen ...
of ‘gesnoept’ heeft van de medicijnen van de ouders ...
→ naar eerstehulppost, niet naar een psycholoog of psychiater.
Drie thema’s uit de OPP
1. Vroeger en nu
Actueel gedrag is altijd het product van ... vroegere ervaringen + de eisen die de huidige
situatie aan het kind stelt.
2. Dynamisch gezichtspunt
De betekenis van gedrag is altijd afhankelijk van ... de situatie en de leeftijd van het kind.
3. Elk kind is uniek ...
... en elk kind heeft unieke ervaringen (gehad).
Taalgebruik in dit boek
Pas op dat een omschrijving van een stoornis niet een stigma wordt.
Daarom schrijven wij: ‘een jongere met autisme’, en niet: ‘een autist’.
Soms gebruikt een jongere (of volwassene) de stoornis wel om zijn/haar ‘anders-zijn’ te
benadrukken.
Uitgangspunten OPP
• Ontwikkeling staat centraal
Vergelijken normaal en afwijkend.
• Wederzijdse beïnvloeding (transactie)
Kind beïnvloedt ouders, en ouders beïnvloeden kind ... en dat gaat
eindeloos door.
‘Er raken evenveel ouders in de problemen door hun kinderen als
kinderen door hun ouders.’A. van der Pas (1995). Gezinstherapeut-ouderbegeleider: Hoe
word je het?
Systeemtherapie, 7(3).
• Ontwikkelingsopgave en opvoedingstaak
Rol en taak van de opvoeders zijn niet los te zien van de opgave van
het kind
• Gezins- en systeembenadering
Veel nadruk op interactie tussen opvoeders en kind ... en interactie tussen andere systemen.
→ Daarom systeemtheorie en gezinsbenadering van groot belang.
• Risico- en beschermende factoren
Nooit één oorzaak van gedrag: meerdere risicofactoren en meerdere buffers of
beschermende factoren.
• Preventie en behandeling
Binnen OPP veel nadruk op ontwikkeling.
→ Daarom ook veel aandacht voor preventie.
Preventie
Kwaliteit van leven
,Het gaat om drie dimensies:
• Feelings
hoe mensen zich voelen
• Functions
wat ze kunnen
• Futures
wat hun toekomstperspectieven zijn
Deze drie aspecten tezamen bepalen de kwaliteit van leven.
Abnormaal gedrag
7 kenmerken
1. Persoonlijk lijden
Kunnen jonge kinderen moeilijk aangeven.
2. Disfunctionaliteit van gedrag
Wordt bij kinderen vaak zichtbaar in slecht presteren op school.
3. Irrationeel en onbegrijpelijk
Voor de persoon zelf en voor de omgeving.
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
5. Opvallend, onconventioneel
6. Gedrag geeft anderen ongemakkelijk gevoel
7. Uitsluitingscriterium
Het gedrag komt niet voort uit een ‘cultureel aanvaarde’ reactie op een gebeurtenis.
Even inzoomen: invloed cultuur en maatschappelijke omstandigheden
Hebben op twee manieren invloed:
• Cultuur en maatschappelijke omstandigheden ... kunnen de kans op het ontstaan van een
stoornis vergroten of verkleinen.
• Culturele normen en waarden ... kunnen de opvattingen van volwassenen over het gedrag
van kinderen beïnvloeden, en daarmee hun psychopathologie.
Cultuur ≠ maatschappelijke omstandigheden
Zuigelingensterfte komt in Nederland meer voor in grote steden en in gezinnen met een
migratieachtergrond.
Heeft weinig met cultuur te maken, maar wel veel met armoede.
Cultuur is niet statisch, maar verandert
,
