Samenvatting Juridische en gedragswetenschappelijke aspecten van Politie - Geslaagd!

JURIDISCHE EN GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE ASPECTEN VAN
POLITIE
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL
EN HET POLITIERECHT
- De politiefunties
o = de manier waarop de politie in onze maatschappij geacht wordt te
functioneren
 Waarom bestaat er politie en hoe moet deze politie dan eigenlijk
functioneren om hun taak naar behoren uit te oefenen?
 Twee manieren van benaderen: vanuit het juridisch/
staatsrechtelijk en vanuit de politionele praktijk
(operationeel/gedragswetenschappelijk)
o Juridisch/ staatsrechtelijk
 Institutionele functie: gericht op de bescherming van onze
maatschappelijke orde. Het doel is niet enkel maatschappelijke
orde beschermen, maar ook de uitoefening van de grondrechten
mogelijk maken en voorkomen dat maatschappelijke orde wordt
verstoord, indien dat niet lukt zo snel mogelijk optreden ter herstel
van de schade.
 Institutionele functie = verwijst naar instellingen
t Vb. politie werkt altijd onder gezag van politieoverheden

 Twee soorten
t Politie-instellingen

t Politie-overheden

 Bestuurlijke overheden: de burgemeester in een stad,
minister binnenlandse zaken,…
 Gerechtelijke overheden: de procureur,
onderzoeksrechter,…
o Operationeel/ gedragswetenschappelijk
 RORON
 R: raadgeven
t Allerlei mechanismen die slachtofferschap zoveel mogelijk

proberen te voorkomen
 O: ontraden
t Zoveel als mogelijk inbreuken voorkomen

t Vb. blauwe kleur op straat

 R: reguleren
t Maatregelen om problemen in ‘hotspots’ onder controle te

houden
 O: onderzoeken
t Het onderzoeken van strafbare feiten

 N: nazorg
t Vb. het in contact brengen van slachtoffers met
slachtofferhulp

, o Politie heeft geweldsmonopolie, d.w.z. dat de politie in vredestijd als
enige bevoegdheid om geweld te gebruiken heeft => vereist toezicht
en een politieoverheid
o Hieruit volgen drie grote opdrachten voor de politie
1. Opdrachten van bestuurlijke politie
 Trefwoord: handhaven openbare orde
 Proberen te vermijden dat een ordeverstoring optreedt, doet
die zich toch voor zo snel mogelijk optreden
 Hebben niks te maken met misdrijven
 Art. 14 WPA
2. Opdrachten van gerechtelijke politie
 Trefwoord: misdrijven
 Opsporen en onderzoeken van misdrijven
 Art. 14 WPA
3. Opdrachten van de sterke arm
 Het verlenen van diensten/ hulp aan personen, bedrijven,… die
normaliter geen geweld mogen gebruiken
 Ondersteunende functie
 Waarom: omdat diegene geen geweldsmonopolie hebben
 Geldt voor alle landen die een democratische rechtsstaat zijn

- Het politiebestel
o Wie oefent deze functies nu uit?
o Politieapparaat
 Reguliere politiediensten
 Voor 1998 drie politiediensten (rijkswacht, gemeentelijke
politie, GPP), nu twee politiediensten (lokale politie, federale
politie)
 Bijzondere politiediensten
 Voor 1998 drie die te maken hadden met verkeer
(spoorwegpolitie, luchtvaartpolitie, zeevaartpolitie), nu geen
bijzondere politie meer
 Wel inspectiediensten: vanaf WOII zijn er meer en meer
opdrachten in verschillende domeinen (ruimtelijke ordening,
fiscale aspecten, medische wereld, etc.). Gevolg: te veel werk
voor de politie. De overheid ging dit oplossen door specifieke
inspectiediensten in te lassen om dit probleem op te lossen.
Het is ongeweten hoeveel inspectiediensten er nu zijn. Een lijst
is sowieso onvolledig. Gespecialiseerde zaken die zo complex
zijn die we geven aan inspectiediensten (set van ambtenaren).

, Hebben geen geweldmonopolie, kunnen dus gebruik maken
van de sterke arm van de politie.




o Politieoverheden
 Definitie art. 3 2°WPA
 Politiediensten handelen nooit op zichzelf, maar staan steeds
onder zeggenschap van een bevoegde overheid
 De politieoverheid is de overheid die door de wet aangewezen
wordt om juridische maatregelen te nemen
 De politieoverheid zal zo het kader bepalen en de politie voert dit
uit
 De (politie)overheden nemen dus de juridische maatregelen en de
politie(ambtenaar) voert deze uit
 Zeggenschap van de overheden
 Gezag
t Gaat over: wie heeft het voor het zeggen over de politie bij

een concreet optreden
t Het nemen van concrete beslissingen over de inzet en het

optreden van de politie, het toezien op politie, leidinggeven
en prioriteiten stellen.
t Vb. wie beslist dat een huiszoeking plaatsvindt, wie beslist

dat er identiteitscontroles gebeuren, etc.
t Deze zaken moeten bestuurlijk en gerechtelijk worden

geregeld
 Beheer
t Gaat over: hoe zorg je ervoor dat de politie in staat is om

haar opdrachten uit te voeren?
t Gaat over geld: moet de korpsen in staat stellen om haar

taken te kunnen uitvoeren
t Vb. dat ze de nodige mensen hebben, de nodige
bewapening, de nodige honden, de nodige voertuigen, etc.
t Je kan een groot gezag hebben maar als je geen geld

beheert, kan je niets doen met het gezag
 Beleid
t Moderner

t Gaat over: doelbewust kiezen waarvoor je je middelen

prioritair inzet

- Het politierecht
o Hebben we politierecht nodig: ja, anders hebben we een dictatuur

, o De bevoegdheden van de politie moeten we wettelijk regelen om
rechten van iedereen te waarborgen
o Er is ontzettend veel politierecht: de politiecodex is niet eens
exhaustief
o Het recht verspreid zich wel over verschillende bronnen:
strafwetboek, de grondwet, decreten, etc.




DEEL 1: DE HISTORISCHE ACHTERGRONDEN VAN HET
HUIDIGE BELGISCHE POLITIEBESTEL
HOOFDSTUK 1: DE PERIODE VÓÓR DE BELGISCHE
ONAFHANKELIJKHEID
- Periode voor 1830, België bestond nog niet, de gebieden wel

1.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie
- België was er dus nog niet
- De wortels van het moderne politiebestel liggen in Frankrijk
- 17e eeuw: het lokale niveau
o Op lokaal niveau worden er in de grote steden in Frankrijk geleidelijk
aan lokale korpsen van politie opgericht
 Parijs kreeg als eerste op lokaal niveau een eigen politie (1667)
 Evolutie zet zich voort in alle grote Franse steden, dus niet op
platteland
- 18 eeuw: centrale niveau
e

o “Als nationale staat ook een politieapparaat nodig om orde te
handhaven, lokale politie in steden zijn niet genoeg
o Gevolg: 1720 => Maréchaussée
 Nationaal korps van politie naast korpsen in de steden
- !1789!
o Franse revolutie
o Revolutionairen streefden naar vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid,…
wilden afrekenen met autoritaire regime
o Dus ook politie moet gereorganiseerd worden => knap, want ze
hadden al door dat politie een zeer machtige positie inneemt:
geweldsmonopolie
 Hadden ook door dat reorganisatie van politie eveneens nodig was
want wanneer de machtige politie zich tegen de revolutionairen
zouden keren het gedaan was met Franse revolutie
o Ze schaften het niet af, maar reorganiseerde het naar hun idealen
o Maréchaussée werd omgevormd op nationaal niveau
 Fundamenteel reorganiseren