Samenvatting Samenleving, Feiten en Problemen ()

Samenleving: feiten en problemen (2022-2023) Olivia Galle



Hoorcollege 1: Inleiding
Vooraf:

 Positief vs normatief:
o Positieve (= beschrijvende, descriptieve) analyse richt zich op feitelijke vragen
 Vb: Hoe ziet wereld/realiteit eruit?
o Normatieve (= prescriptieve) analyse richt zich op waardeoordelen
 Vb: Hoe zou wereld eruit moeten zien?



Drie basisinstituties
Samenlevingen:

 Samenlevingen hebben meerlagige structuur:
o Lokaal, regionaal, nationaal, supranationaal en wereldwijd
 Leden van samenleving:
o Samenleving (SL) bestaat uit individuen (leden)
o Lidmaatschap (burgerschap) in 3 delen (Marshall):
 Burgerrechten: rechten die nodig zijn voor individuele vrijheid (18 de eeuw)
 Vb: vrijheid van meningsuiting, gedachte en geloof
 Politieke rechten: recht op deelname aan uitoefening van politieke macht
(19de eeuw)
 Vb: algemeen kiesrecht
 Sociale rechten: recht om waardig leven te leiden (20 ste eeuw)
 Vb: bescherming tegen armoede (Art. 23 GW)
 Basis instituties:
o Leden van SL leven, werken, spelen, studeren samen
 Vormen (sociale) basisinstituties
o 3 basisinstituties:
 Gezin
 Bedrijf
 Overheid



Geschiedenis homo sapiens:

 Mens kan overleven door te denken en slim te zijn



Basisinstitutie 1: Het gezin

 Mensen vormen kleine clusters om samen te leven:
o Nieuwe mensen voortbrengen
o Zorg geven aan nieuwe leden
o Samenwerken
 Gezinnen informeel georganiseerd
 Geschiedenis:
o Cognitieve revolutie:

,Samenleving: feiten en problemen (2022-2023) Olivia Galle


Ontwikkeling van taal zorgt voor nieuwe mogelijkheden
 Samenwerken in groepen
 Creatie van verbeelde werkelijkheid (mythes, legendes, religie…)
 Ontwikkeling cultuur en religies
 Ruil en handel
o Prehistorische zorg: ook vroeger werd er gezorgd voor zwakkere leden SL
o Agrarische revolutie:
 Ontwikkeling van landbouw (verhoogt voedselproductie)
 Grotere samenlevingen kunnen in stand gehouden worden
 Leden kunnen andere dingen doen dan enkel eten voorzien
 Sociale hiërarchieën (en ongelijkheid) ontstaan
 Markt: leden van SL doen aan ruil op markt, meeste markten gebaseerd op verkopers die
goederen of diensten aanbieden aan kopers in ruil voor geld
o Ruil = essentieel kenmerk



Basisinstitutie 2: De overheid

 SL vereist formele organisatie
o Sommige leden van SL krijgen macht (overheid)
 Functies overheid:
o Wetten maken en handhaven
o Belastingen innen en uitgeven
 Geschiedenis:
o Codex van Hammurabi als 1 van oudste wetteksten (1776 V.C.) – ook hierin al
belastingsysteem
o Industriële Revolutie:
 +- 1800
 Stoommachine wordt uitgevonden, productiviteit neemt toe
 Verstedelijking (migratie naar grote steden om te werken in fabrieken)



Basisinstitutie 3: De onderneming

 Verhoogde productie leidt tot winst maximaliserende bedrijven
 Bedrijven hebben kapitaal en arbeid nodig om goederen te produceren (productiemiddelen)
 Sociale relatie tss werkgever (WG) en werknemer (WN) verandert:
o Arbeidsomstandigheden voor WN verslechteren
o Onzekere leefomstandigheden
o Ongelijkheid en armoede nemen toe
 Commodificatie van menselijke arbeid:
o Commodificatie = transformatie van dingen in goederen die op markt worden
verkocht
 Na IR:
 Individuen moeten arbeid verkopen om uit armoede te blijven
 Individuen afhankelijk van arbeidsmarkt
 Economische groei:
o Bruto Binnenlands Product (BBP) als maatstaf voor totale economische output van SL

,Samenleving: feiten en problemen (2022-2023) Olivia Galle


 Meet marktwaarde van alle finale goederen en diensten die in bepaalde
periode per land zijn geproduceerd en verkocht
o BBP per capita door BBP van land te delen door totale aantal inwoners land



Basisinstituties en markt:

 Bedrijven hebben productiemiddelen (arbeid en kapitaal) nodig om te produceren
 Gezinnen bezitten productiemiddelen en willen consumeren
 Ruimte voor handel op markt
o Markt voor goederen
o Markt voor arbeid
o Markt voor kapitaal
 Overheid regelt handel en reguleert naleven contracten
o Ongereguleerde markt (of laissez-faire markt) is markt zonder regulering overheid



Basisinstituties overzicht:

 Formeel - informeel:
o Formeel: bedrijven, overheid
o Informeel: gezinnen
 Profit – non-profit:
o Profit: bedrijven
o Non-profit: overheid, gezinnen
 Privaat – openbaar:
o Privaat: bedrijven, gezinnen
o Publiek: overheid



Vierde basisinstitutie:

 Vrijwilligersorganisaties, non-profitorganisaties en liefdadigheidsinstellingen als 4 de
basisinstitutie
o Formeel
o Non-profit
o Privaat
 Vormen maatschappelijk middenveld
 Bron van sociale innovatie



Basisstructuur
Basisstructuur van SL:

 Basisstructuur van SL beschrijft hoe taken, rechten en plichten en voordelen van sociale
samenwerking zijn verdeeld tussen leden van SL en basisinstituties
 Verdeling van voordelen vereist rechtvaardigheidstheorie
 Verschillende SL hebben verschillende structuur
 Breuklijn: wie bezit productiemiddelen

, Samenleving: feiten en problemen (2022-2023) Olivia Galle


Kapitalistische staat:

 Private eigendom productiemiddelen (kapitaal en arbeid)
 Vrije handel op markt wijst productiemiddelen toe (mbv prijzen)
 Onzichtbare hand (Smith): kracht van consumptie, ondernemer wil overleven dus verkoopt
goederen/diensten op markt die individuen consumeren om te overleven (soms ook luxe)



Socialistische staat:

 Collectieve eigendom productiemiddelen (kapitaal en arbeid)
 Gecentraliseerde toewijzing productiemiddelen via centrale planning
 Marx
 Actualiteit:
o Koude oorlog: socialistische SL in geschiedenis minder productief gebleken



Welvaartsstaat:

 Als alternatief voor socialistische en kapitalistische (utopische) basisstructuren
 Welvaartsstaat is SL met kapitalistische basisstructuur waarin overheidsmacht wordt
gebruikt om spel van marktkrachten te wijzigen
 Overheidsmacht op 4 manieren gebruikt:
o Marktfalingen corrigeren en openbare diensten verlenen
o Sociale risico’s verzekeren
o Herverdelen en ongelijkheden verminderen
o Armoede bestrijden
 Geschiedenis:
o In meeste landen ontstaan na WOII
 Omvang:
o Sommige landen besteden tot 30% BBP aan sociale uitgaven
 3 opvattingen:
o Opvatting 1: Inkomenssteun voor armen (OCMW)
o Opvatting 2: Sociale verzekering, sociale rechten, sociale diensten (Sociale Zekerheid)
o Opvatting 3: Sociaal-economisch beleid van overheid (rol van overheid bij
vormgeving markt)
 Soorten welvaartsstaten:
o Conservatieve (corporatistische) welvaartsstaat: centrale rol gezin
 Vb: België, Duitsland
o Sociaaldemocratische welvaartsstaat: centrale rol overheid
 Vb: Zweden, Denemarken
o Liberale welvaartsstaat: centrale rol onderneming
 Vb: VS, VK
 Welvaartsstaat en markt:
o Structurele interpretatie van welvaarsstaat als antwoord op maatschappelijke
problemen veroorzaakt door ongereguleerde marktkapitalisme
o Welvaartsstaat als schadebeperkend, probleemoplossend
o Kritiek: