Psychodiagnostiek 1 samenvatting (inleiding, geschiedenis, procesmodel, testdiagnostiek) ()

Inleiding tot de psychodiagnostiek
Omschrijving en belang van psychodiagnostiek
 Alledaags impliciet diagnosticeren
 Impliciet diagnosticeren in PSD
 Expliciet diagnosticeren als oplossing
 Belang van (bestuderen van) PSD

Alledaags impliciet diagnosticeren
Diagnosticeren = toekennen van oorzaken aan verschijnselen of gedragingen (attributietheorie)
Impliciet = onbewust, zonder erover na te denken

Iedereen doet het, elke dag, vooral als er een afwijking is van een verwacht patroon  experiment dakloze

Vaak gebruikt als entertainment: online of in tijdsschriften; testjes, media; televisie en documentaires; extremer
(on)gewenst gedrag

Probleem van impliciet diagnosticeren:




A. Omgaan met kansen en waarschijnlijkheden
Mensen zijn slecht in het schatten, afwegen en herzien van kansen  FOUTBRONNEN

B. Oorzaak van foutenbronnen
= Mensen redeneren niet statistisch, maar gebruiken heuristieken/ vuistregels

Heuristieken = (vuist)regels om sneller tot de oplossing van een probleem te komen (vaak impliciet of onbewust)
 Informele, intuïtieve en speculatieve oplossingsstrategieën
 Ontwikkeld om snel beslissingen te nemen (overleven)
 Specifieke strategieën die we leren gebruiken in specifieke situatie en die niet altijd een oplossing garanderen
(<> algoritmen, die altijd en overal werken)
 Hoe meer ervaring met een taak, hoe beter heuristieken ontwikkeld zijn
 Heuristieken vaak oorzaak van foutbron

Andere statistische fouten:
 Velen denken dat vliegen gevaarlijker is dan autorijden
 Lijst van 19 ‘beroemde’ mannen en 20 ‘gewone’ vrouwen: meeste mensen denken dat er meer mannen dan
vrouwen op de lijst staan
 Hoe gemakkelijker voorbeelden van een fenomeen te binnen schieten, des te frequenter is dat fenomeen

Beschikbaarheidsheuristiek Representativiteitsheuristiek
 Gebeurtenissen  Groepen
= als iets makkelijk uit het geheugen op te halen is, = hoe meer iemand overeenkomstige kenmerken vertoont
schatten mensen dat dit vaker gebeurt die typisch zijn voor leden van een bepaalde groep, hoe
groter de kans is dat de persoon ook tot die groep behoort
 Welk type woorden zijn het meest
frequent in het Nederlands?  Film brandweer, chirurg, gevechtspiloot
o Woorden die beginnen met een ‘r’ of  “mijn vriend is professor, hij schrijft graag
o Woorden die ‘r’ als vierde letter gedichten, is nogal verlegen en klein van gestalte. Op
hebben? welk terrein is hij werkzaam: Chinese literatuur of
 Vliegen is gevaarlijker dan autorijden psychologie?
 Experiment bekende, onbekende  Experiment hardrockende accountant
mensen

,Impliciet diagnosticeren in de psychodiagnostiek
Wat is er aan de hand? Advies?
 Meer gebruik van heuristieken indien er meer ervaring met een thema
 Opletten voor: conformation bias en andere foutenbronnen

Mogelijke foutenbronnen
 Vaak geen systematische en consistente werkwijze
 Informatie zoeken die idee bevestigt (confirmation bias)
 Te vlug adviezen formuleren
 Gebrekkige betrouwbaarheid en validiteit van de onderzoeksmiddelen en ongeschikte normen
 Voor de hand liggende diagnosen en interventies over het hoofd zien
 Diagnostisch proces onvoldoende afgestemd op de hulpvragen van de cliënt
 Besluitvorming onvoldoende gebaseerd op beschikbare gegevens; geen objectieve criteria hanteren (=
verhoging van de subjectiviteit)
 Besluitvorming onvoldoende geëxpliciteerd en daardoor onvoldoende duidelijk voor collega’s en cliënten
 Eigen persoon als foutenbron
 Onvoldoende samenwerking met cliënt en zijn omgeving
 Teveel vakjargon in de communicatie




Expliciet diagnosticeren als oplossing
= Wetenschappelijk verantwoorde vormgeving van het proces obv valide & betrouwbare producten (instrumenten/
methodieken) = Prescriptief kader of model  Pyschodiagnostisch procesmodel

A. Basis van het PSD procesmodel
= Empirische cyclus en hypothese toetsend denken
Essentie van evidenced-based denken




B. Expliciete psychodiagnostiek in de praktijk?
 Explicieter werken met (gevalideerde) theorieën
 Bewust rekenschap geven van de keuze van bepaalde theorie
 Praktijkkennis gebaseerd op gesystematiseerde praktijkervaringen
 Duidelijk de denkstappen vastleggen die geleid hebben tot het advies
 Onderzoek doen naar de waarde van theorieën en de effecten van interventies
 Resultaten (durven) uitwisselen met collega’s (e.g. supervisie-intervisie)

,Belang van (bestuderen van) psychodiagnostiek

, Maatschappij en psychodiagnostiek (geschiedenis)
Focus op tests…
Belang van context
Historische voorlopers: (psycho)diagnostiek voor psychodiagnostiek als wetenschap




 Retrace: veel mensen die vechten voor een plek. Er worden verschillende rondes georganiseerd waarbij er
steeds mensen afvallen
 Hippocrates: ziekte koppelen aan karaktertrekken
 Plato: mensen met een sterk hart: vechters,…

Maatschappelijke context




Eind 19e eeuw
Bijdrage psychiatrie
Pinel (1745)  Zachte psychologische aanpak () wrede ‘behandeling’ voor bezeten
patiënten
o Open, vriendelijke relatie naar patiënt
o Doelgerichte activiteiten
o Correcte fysieke verzorging en voeding
 Diagnostiek obv observatie en onderzoek
 Dossier voor elke patiënt
 Kennis bij personeel door training
Esquirol (1772)  Maakte een onderscheid tussen zwakzinnigheid en krankzinnigheid
leerling van Pinel  Zwakzinnigheid = permanent, ongeneeslijk
 Krankzinnigheid (psychiatrische stoornis) = Kan ontstaan op latere leeftijd, kan
verbeteren




Seguin (1812)   ‘Idiotie’ door degeneratie van het centraal zenuwstelsel
leerling van  Zwakzinnigheid is veranderlijk door zenuwstelsel te stimuleren, trainen en
Esquirol versterken
 Trainingsmethode: training voor zwakzinnige kinderen  focus op motorische en
sensorische functies
Kreaplin (1856)  Eerste classificatie in de psychiatrie (nu DSM: symptoomcluster met verloop van
ziekte, oorzaak en afloop  hij was de eerste die zei dat symptoom bij meerdere
mensen kan passen
 Nadruk op fysiologische oorzaak  test en meting noodzakelijk om psychiatrische
stoornissen te onderscheiden  testontwikkeling van persoonlijkheidsstoornissen