PEDAGOGIEK EN GEZINSONDERSTEUNING
LEERPAD 9: OPVOEDEN VAN JONGEREN
1. INLEIDING
- Leg uit waarom opvoeden niet zo eenvoudig is, zelfs wanneer er veel materiaal en info beschikbaar is.
Over opvoeden valt veel te zeggen en te schrijven. Het wordt zo vaak gedaan, dat het moeilijk is voor
ouders en professionals om nog door de bomen het bos te zien. Naast een overaanbod aan
opvoedboeken staat ook het internet vol van goed bedoelde adviezen en worden we overspoeld door
tal van ervaringsverhalen van influencers en hoe zij hun kind opvoeden. Niet eenvoudig voor ouders
om uit te maken wat nu betrouwbare informatie is. Het aanbod is enorm, maar er bestaat niet zoiets
als dé juiste manier van opvoeden of de ideale opvoedstijl. Ouders dreigen nog amper hun eigen stem
te horen, terwijl zij toch een unieke band hebben met hun kind en de expert zijn als het over hun kind
gaat. Opvoeden is en blijft een natuurlijk, vanzelfsprekend en dynamisch proces waarbij ouders en
kinderen elkaar beïnvloeden in relatie met de specifieke omgeving van het gezin.
- Waarom moeten we onzekerheid bij ouders niet zien als een probleem?
Het is zo dat ouders bij het opvoeden vragen en onzekerheden kunnen ervaren en het recht hebben om
daar steun bij te krijgen (artikel 18 Verdrag voor de Rechten van het Kind). Opvoeden kan gezien
worden als een dynamisch leerproces. Het grootbrengen van het kind leren ouders in de dagelijkse
praktijk. Onzekerheid en faalervaringen horen daarbij.
- Bij welke stroming in de pedagogiek past deze tekst? (tip: zie inleiding)
Fundamentele Pedagogiek
- Hoe zie je in deze tekst de kernaspecten van de visie op opvoeden terugkomen? (tip: zie leerpad
‘Gezinsondersteuning’)
???
2. MEER AANDACHT VOOR OUDERS VAN JONGEREN
- Waarom is het belangrijk om in te zetten op opvoedingsondersteuning bij ouders van jongeren?
Ouders van kinderen van elke leeftijd hebben af en toe vragen. Zo geven ook ouders van tieners aan af
en toe bezorgd te zijn over de opvoeding en de ontwikkeling van hun jongere. Onze jongeren verdienen
een plek in de maatschappij waar ze ondersteund, gestimuleerd en gehoord worden. Hoe kunnen wij
daar met zijn allen – ouders, opvoeders, professionals toe bijdragen? Hoe kunnen we klaarstaan voor
ouders die soms zoekende zijn? Ouders die balanceren tussen grenzen trekken en kansen bieden.
Ouders die hun kinderen een duwtje in de rug willen geven om de soms moeilijke en verwarrende
puberteit te ontgroeien en hun talenten maximaal te ontplooien. Opvallend is dat ouders van tieners in
de meeste gevallen op een minder vertakt ondersteuningsnetwerk kunnen terugvallen dan de ouders
van jonge kinderen.
, 3. EEN PUBER IN HET GEZIN
- Wat is kenmerkend aan de ouder-kind relatie wanneer kinderen opgroeien tot jongeren?
Tijdens het opgroeien verandert de ouder-kindrelatie. Jongeren worden met de leeftijd steeds
onafhankelijker van hun ouders. Ze gaan meer en meer op eigen benen staan. De ouder-kindrelatie
verandert mee van een asymmetrische relatie, waarin jongeren afhankelijk zijn van hun ouders, naar
een meer symmetrische relatie, waarin jongeren worden behandeld als zelfdenkende en volwassen
individuen.
- Wat is er naast het leren loslaten van je adolescent nog belangrijk in ouderschap bij deze levensfase?
Het belang van emotionele gehechtheid en ouderlijke opvolging kan tijdens deze fase niet genegeerd
worden en heeft een blijvende impact op de verdere ontwikkeling van jongeren. Voor jongeren blijven
hun ouders namelijk een belangrijke bron van ondersteuning.
- Aan welke opvoedingsvaardigheden van Patterson kan je dit linken? (tip: zie kindbeeld 'het kind als
held')
Positieve bekrachtiging (gedrag positief stimuleren), monitoring (in de gaten houden), disciplineren
(duidelijke afspraken en regels)
4. VANUIT VERSCHILLENDE LEVENSDOMEINEN DE KRACHTEN BUNDELEN
- Wat wordt bedoeld met een gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid tussen gezin en samenleving?
De samenleving draagt de verantwoordelijkheid om de voorwaarden te realiseren zodat (jonge)
kinderen ten volle kunnen opgroeien en tot burgers van morgen kunnen ontwikkelen.
- Wat wordt bedoeld met geïntegreerd werken?
Geïntegreerd werken gaat om de verwevenheid van organisaties, over sectoren heen, om tegemoet te
komen aan de noden en behoeften van gezinnen, ouders en kinderen. Deze noden en behoeften zijn
geen vaststaand gegeven en veranderen vaak naargelang de levensfase van de kinderen en de ouders.
Daarnaast bevinden deze noden zich veelal op verschillende domeinen: zowel materiële als
immateriële ondersteuning, gezondheid, sociale verbondenheid met anderen, persoonlijk welbevinden,
opvoedingsondersteuning, maatschappelijke participatie, ...
5. HERSENEN IN ONTWIKKELING
- Tot welke leeftijd ontwikkelen hersenen?
tot ten minste het vijfentwintigste levensjaar
- Wat gebeurt er in de hersenen van jongeren?
vindt er een snoeiproces plaats om alleen de nuttige verbindingen te behouden en de communicatie in
de hersenen te optimaliseren. De verbindingen tussen neuronen die niet actief zijn, verdwijnen.
Verbindingen die veel worden gebruikt, worden juist versterkt. Deze optimalisering van de hersenen
verloopt niet in alle hersengebieden tegelijkertijd. De emotionele hersengebieden zijn eerder aan de
beurt dan de rationele hersengebieden. De emotionele hersengebieden worden extra geprikkeld door
hormonen. De rationele hersengebieden zijn op dat moment echter nog niet sterk genoeg om de
hypergevoeligheid van de emotionele hersengebieden onder controle te houden. Puberhersenen zijn
dus tijdelijk uit balans en dit heeft gevolgen voor hun gedrag.
LEERPAD 9: OPVOEDEN VAN JONGEREN
1. INLEIDING
- Leg uit waarom opvoeden niet zo eenvoudig is, zelfs wanneer er veel materiaal en info beschikbaar is.
Over opvoeden valt veel te zeggen en te schrijven. Het wordt zo vaak gedaan, dat het moeilijk is voor
ouders en professionals om nog door de bomen het bos te zien. Naast een overaanbod aan
opvoedboeken staat ook het internet vol van goed bedoelde adviezen en worden we overspoeld door
tal van ervaringsverhalen van influencers en hoe zij hun kind opvoeden. Niet eenvoudig voor ouders
om uit te maken wat nu betrouwbare informatie is. Het aanbod is enorm, maar er bestaat niet zoiets
als dé juiste manier van opvoeden of de ideale opvoedstijl. Ouders dreigen nog amper hun eigen stem
te horen, terwijl zij toch een unieke band hebben met hun kind en de expert zijn als het over hun kind
gaat. Opvoeden is en blijft een natuurlijk, vanzelfsprekend en dynamisch proces waarbij ouders en
kinderen elkaar beïnvloeden in relatie met de specifieke omgeving van het gezin.
- Waarom moeten we onzekerheid bij ouders niet zien als een probleem?
Het is zo dat ouders bij het opvoeden vragen en onzekerheden kunnen ervaren en het recht hebben om
daar steun bij te krijgen (artikel 18 Verdrag voor de Rechten van het Kind). Opvoeden kan gezien
worden als een dynamisch leerproces. Het grootbrengen van het kind leren ouders in de dagelijkse
praktijk. Onzekerheid en faalervaringen horen daarbij.
- Bij welke stroming in de pedagogiek past deze tekst? (tip: zie inleiding)
Fundamentele Pedagogiek
- Hoe zie je in deze tekst de kernaspecten van de visie op opvoeden terugkomen? (tip: zie leerpad
‘Gezinsondersteuning’)
???
2. MEER AANDACHT VOOR OUDERS VAN JONGEREN
- Waarom is het belangrijk om in te zetten op opvoedingsondersteuning bij ouders van jongeren?
Ouders van kinderen van elke leeftijd hebben af en toe vragen. Zo geven ook ouders van tieners aan af
en toe bezorgd te zijn over de opvoeding en de ontwikkeling van hun jongere. Onze jongeren verdienen
een plek in de maatschappij waar ze ondersteund, gestimuleerd en gehoord worden. Hoe kunnen wij
daar met zijn allen – ouders, opvoeders, professionals toe bijdragen? Hoe kunnen we klaarstaan voor
ouders die soms zoekende zijn? Ouders die balanceren tussen grenzen trekken en kansen bieden.
Ouders die hun kinderen een duwtje in de rug willen geven om de soms moeilijke en verwarrende
puberteit te ontgroeien en hun talenten maximaal te ontplooien. Opvallend is dat ouders van tieners in
de meeste gevallen op een minder vertakt ondersteuningsnetwerk kunnen terugvallen dan de ouders
van jonge kinderen.
, 3. EEN PUBER IN HET GEZIN
- Wat is kenmerkend aan de ouder-kind relatie wanneer kinderen opgroeien tot jongeren?
Tijdens het opgroeien verandert de ouder-kindrelatie. Jongeren worden met de leeftijd steeds
onafhankelijker van hun ouders. Ze gaan meer en meer op eigen benen staan. De ouder-kindrelatie
verandert mee van een asymmetrische relatie, waarin jongeren afhankelijk zijn van hun ouders, naar
een meer symmetrische relatie, waarin jongeren worden behandeld als zelfdenkende en volwassen
individuen.
- Wat is er naast het leren loslaten van je adolescent nog belangrijk in ouderschap bij deze levensfase?
Het belang van emotionele gehechtheid en ouderlijke opvolging kan tijdens deze fase niet genegeerd
worden en heeft een blijvende impact op de verdere ontwikkeling van jongeren. Voor jongeren blijven
hun ouders namelijk een belangrijke bron van ondersteuning.
- Aan welke opvoedingsvaardigheden van Patterson kan je dit linken? (tip: zie kindbeeld 'het kind als
held')
Positieve bekrachtiging (gedrag positief stimuleren), monitoring (in de gaten houden), disciplineren
(duidelijke afspraken en regels)
4. VANUIT VERSCHILLENDE LEVENSDOMEINEN DE KRACHTEN BUNDELEN
- Wat wordt bedoeld met een gedeelde opvoedingsverantwoordelijkheid tussen gezin en samenleving?
De samenleving draagt de verantwoordelijkheid om de voorwaarden te realiseren zodat (jonge)
kinderen ten volle kunnen opgroeien en tot burgers van morgen kunnen ontwikkelen.
- Wat wordt bedoeld met geïntegreerd werken?
Geïntegreerd werken gaat om de verwevenheid van organisaties, over sectoren heen, om tegemoet te
komen aan de noden en behoeften van gezinnen, ouders en kinderen. Deze noden en behoeften zijn
geen vaststaand gegeven en veranderen vaak naargelang de levensfase van de kinderen en de ouders.
Daarnaast bevinden deze noden zich veelal op verschillende domeinen: zowel materiële als
immateriële ondersteuning, gezondheid, sociale verbondenheid met anderen, persoonlijk welbevinden,
opvoedingsondersteuning, maatschappelijke participatie, ...
5. HERSENEN IN ONTWIKKELING
- Tot welke leeftijd ontwikkelen hersenen?
tot ten minste het vijfentwintigste levensjaar
- Wat gebeurt er in de hersenen van jongeren?
vindt er een snoeiproces plaats om alleen de nuttige verbindingen te behouden en de communicatie in
de hersenen te optimaliseren. De verbindingen tussen neuronen die niet actief zijn, verdwijnen.
Verbindingen die veel worden gebruikt, worden juist versterkt. Deze optimalisering van de hersenen
verloopt niet in alle hersengebieden tegelijkertijd. De emotionele hersengebieden zijn eerder aan de
beurt dan de rationele hersengebieden. De emotionele hersengebieden worden extra geprikkeld door
hormonen. De rationele hersengebieden zijn op dat moment echter nog niet sterk genoeg om de
hypergevoeligheid van de emotionele hersengebieden onder controle te houden. Puberhersenen zijn
dus tijdelijk uit balans en dit heeft gevolgen voor hun gedrag.
