ZORG VOOR
MENSEN MET EEN INHOUD
HC1 Oriëntatie op de zorgvrager met een
VERSTANDELIJKE verstandelijke handicap
H1 De verstandelijke beperking
BEPERKING H3 Stoornissen en beperkingen
HC2 Behandelstrategieën en benadering
Jet Peters. Leerjaar 2, periode 1.
strategieën
H2 Ondersteuningsprocessen
en ondersteuningsvragen
HC3 Lichamelijke problematiek
psychische problematiek bij mensen met
een verstandelijke beperking
H3 Stoornissen en beperkingen
HC4 Omgang strategieën, communicatie
en het ondersteuningsproces
H2 Ondersteuningsprocessen
en ondersteuningsvragen
,Inhoudsopgave
Leerdoelen ............................................................................................................................................... 3
HC1 Oriëntatie op de zorgvrager met een verstandelijke handicap ....................................................... 3
Wat houdt een verstandelijke beperking in? ....................................................................................... 3
Kenmerken verstandelijke handicap en meest voorkomende syndromen/handicaps (ld1) .............. 4
HC2 Behandelstrategieën en benadering strategieën ............................................................................. 4
Behandeling.......................................................................................................................................... 5
Therapieën ....................................................................................................................................... 5
Behandelstrategieën (ld4) .................................................................................................................... 6
De benadering van Timmers-Huigens (ld4a) ................................................................................... 6
Gentle Teaching (ld4b) ..................................................................................................................... 6
De zelfcontrolebenadering van Heijkoop (ld4c) .............................................................................. 6
Totale communicatie (ld4d) ............................................................................................................. 7
Het profiel van begeleider en het ondersteuningsproces (ld4e) ..................................................... 7
Begeleidingsmethodieken .................................................................................................................... 7
Basale strategie ................................................................................................................................ 7
Affect bewust begeleiden ................................................................................................................ 8
Triple-C ............................................................................................................................................. 8
HC 3 Lichamelijke en psychische problematiek bij mensen met een verstandelijke beperking ............. 9
Veel voorkomende syndromen (ld1) ................................................................................................... 9
Lichamelijke aandoeningen................................................................................................................ 10
Epilepsie ......................................................................................................................................... 10
Motorische problemen .................................................................................................................. 10
Problemen met horen en zien ....................................................................................................... 11
Alzheimer ....................................................................................................................................... 12
Spijsverteringsproblemen .............................................................................................................. 13
Problemen met het maagdarmstelsel ........................................................................................... 13
Overgevoeligheid voor bepaalde voedingsstoffen ........................................................................ 14
Infectieziektes ................................................................................................................................ 14
Huidproblemen .............................................................................................................................. 14
Luchtwegproblemen ...................................................................................................................... 14
Psychische aandoeningen en persoonlijkheidsproblemen ................................................................ 15
Autisme (spectrum stoornis) .......................................................................................................... 15
Gedragsproblemen en agressie ..................................................................................................... 15
Psychotische stoornissen ............................................................................................................... 15
Problemen met het zelfbeeld (persoonlijkheidsstoornissen) ........................................................ 16
, Gezondheidsproblemen als bijwerking van medicijnen .................................................................... 16
Preventie ........................................................................................................................................ 16
Oorzaken meeste voorkomende verstandelijke handicaps (ld3) .................................................. 17
HC 4 Probleemgedrag en begeleiding .................................................................................................... 17
Probleemgedrag ................................................................................................................................. 17
Indeling van probleemgedrag ........................................................................................................ 17
Communicatie .................................................................................................................................... 18
Problemen met communicatie ...................................................................................................... 18
Informatieverwerking ........................................................................................................................ 18
Verdedigingsmechanismen ................................................................................................................ 19
Zelfbescherming ............................................................................................................................. 19
Zelfverdediging (passieve opstelling) ............................................................................................. 19
Verpleegkundige zorg ........................................................................................................................ 20
, Leerdoelen
1. De kenmerken van een verstandelijke handicap en de meest voorkomende
syndromen/handicaps herkennen
2. Onderscheiden welke lichamelijke en psychische complicaties het meest voorkomen bij
mensen met een verstandelijke beperking
3. Onderscheiden welke oorzaken er ten grondslag liggen aan de meeste voorkomende
verstandelijke handicaps.
4. Onderscheiden welke benaderingswijzen, behandel en omgangsstrategieën er toegepast
kunnen worden bij patiënten met een verstandelijke beperking. Specifiek gaat het hier om:
a. De benadering van Timmers-Huigens
b. Gentle Teaching
c. De zelfcontrolebenadering van Heijkoop
d. Totale communicatie
e. Het profiel van begeleider en het ondersteuningsproces
HC1 Oriëntatie op de zorgvrager met een verstandelijke handicap
Wat houdt een verstandelijke beperking in?
Bijna 1% van de Nederlandse bevolking heeft een verstandelijke beperking (142.000 mensen). Dit zijn
de mensen die zorg gebruiken, maar er zijn ook mensen met een (licht) verstandelijke beperking die
geen gebruik maken van zorg. Daarom is het een schatting.
Een beperking:
Significant lage intelligentie (IQ)
Beperkingen in het adaptieve gedrag (sociale en praktische vaardigheden)
< 18 jaar ontstaan
Niveau IQ Ontwikkelingsleeftijd
Normaal begaafd > 85 (100 is gemiddeld)
Zwakbegaafd 70 - 85 > 12 jaar
Licht VB 50 - 70 6 – 12 jaar
Matig VB 35 - 50 3,5 – 6 jaar
Ernstig VB 20 - 35 1,5 – 3,5 jaar
Zeer ernstig VB 0 - 20 0 – 1,5 jaar
Vaststellen verstandelijke beperking
Voor het vaststellen is een Classificatiesysteem met indeling in categorieën die informatie bevat over
symptomen, voorgeschiedenis en het verloop van de stoornis (DSM).
- Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM van de APA)
- ICD, MAC, ICIDH
De DSM IV kent een indeling van 5 assen
As I - Klinische stoornissen: De grootste mentale afwijkingen en ook ontwikkelingsstoornissen.
As II- Persoonlijkheidsstoornissen en begaafdheid
As III - Medische conditie en somatische aandoeningen
As IV- Psychosociale en omgevingsfactoren die bijdrage aan de aandoening
As V - GAF-schaal, waarin een cijfer wordt toegekend aan het functioneren van de persoon.
MENSEN MET EEN INHOUD
HC1 Oriëntatie op de zorgvrager met een
VERSTANDELIJKE verstandelijke handicap
H1 De verstandelijke beperking
BEPERKING H3 Stoornissen en beperkingen
HC2 Behandelstrategieën en benadering
Jet Peters. Leerjaar 2, periode 1.
strategieën
H2 Ondersteuningsprocessen
en ondersteuningsvragen
HC3 Lichamelijke problematiek
psychische problematiek bij mensen met
een verstandelijke beperking
H3 Stoornissen en beperkingen
HC4 Omgang strategieën, communicatie
en het ondersteuningsproces
H2 Ondersteuningsprocessen
en ondersteuningsvragen
,Inhoudsopgave
Leerdoelen ............................................................................................................................................... 3
HC1 Oriëntatie op de zorgvrager met een verstandelijke handicap ....................................................... 3
Wat houdt een verstandelijke beperking in? ....................................................................................... 3
Kenmerken verstandelijke handicap en meest voorkomende syndromen/handicaps (ld1) .............. 4
HC2 Behandelstrategieën en benadering strategieën ............................................................................. 4
Behandeling.......................................................................................................................................... 5
Therapieën ....................................................................................................................................... 5
Behandelstrategieën (ld4) .................................................................................................................... 6
De benadering van Timmers-Huigens (ld4a) ................................................................................... 6
Gentle Teaching (ld4b) ..................................................................................................................... 6
De zelfcontrolebenadering van Heijkoop (ld4c) .............................................................................. 6
Totale communicatie (ld4d) ............................................................................................................. 7
Het profiel van begeleider en het ondersteuningsproces (ld4e) ..................................................... 7
Begeleidingsmethodieken .................................................................................................................... 7
Basale strategie ................................................................................................................................ 7
Affect bewust begeleiden ................................................................................................................ 8
Triple-C ............................................................................................................................................. 8
HC 3 Lichamelijke en psychische problematiek bij mensen met een verstandelijke beperking ............. 9
Veel voorkomende syndromen (ld1) ................................................................................................... 9
Lichamelijke aandoeningen................................................................................................................ 10
Epilepsie ......................................................................................................................................... 10
Motorische problemen .................................................................................................................. 10
Problemen met horen en zien ....................................................................................................... 11
Alzheimer ....................................................................................................................................... 12
Spijsverteringsproblemen .............................................................................................................. 13
Problemen met het maagdarmstelsel ........................................................................................... 13
Overgevoeligheid voor bepaalde voedingsstoffen ........................................................................ 14
Infectieziektes ................................................................................................................................ 14
Huidproblemen .............................................................................................................................. 14
Luchtwegproblemen ...................................................................................................................... 14
Psychische aandoeningen en persoonlijkheidsproblemen ................................................................ 15
Autisme (spectrum stoornis) .......................................................................................................... 15
Gedragsproblemen en agressie ..................................................................................................... 15
Psychotische stoornissen ............................................................................................................... 15
Problemen met het zelfbeeld (persoonlijkheidsstoornissen) ........................................................ 16
, Gezondheidsproblemen als bijwerking van medicijnen .................................................................... 16
Preventie ........................................................................................................................................ 16
Oorzaken meeste voorkomende verstandelijke handicaps (ld3) .................................................. 17
HC 4 Probleemgedrag en begeleiding .................................................................................................... 17
Probleemgedrag ................................................................................................................................. 17
Indeling van probleemgedrag ........................................................................................................ 17
Communicatie .................................................................................................................................... 18
Problemen met communicatie ...................................................................................................... 18
Informatieverwerking ........................................................................................................................ 18
Verdedigingsmechanismen ................................................................................................................ 19
Zelfbescherming ............................................................................................................................. 19
Zelfverdediging (passieve opstelling) ............................................................................................. 19
Verpleegkundige zorg ........................................................................................................................ 20
, Leerdoelen
1. De kenmerken van een verstandelijke handicap en de meest voorkomende
syndromen/handicaps herkennen
2. Onderscheiden welke lichamelijke en psychische complicaties het meest voorkomen bij
mensen met een verstandelijke beperking
3. Onderscheiden welke oorzaken er ten grondslag liggen aan de meeste voorkomende
verstandelijke handicaps.
4. Onderscheiden welke benaderingswijzen, behandel en omgangsstrategieën er toegepast
kunnen worden bij patiënten met een verstandelijke beperking. Specifiek gaat het hier om:
a. De benadering van Timmers-Huigens
b. Gentle Teaching
c. De zelfcontrolebenadering van Heijkoop
d. Totale communicatie
e. Het profiel van begeleider en het ondersteuningsproces
HC1 Oriëntatie op de zorgvrager met een verstandelijke handicap
Wat houdt een verstandelijke beperking in?
Bijna 1% van de Nederlandse bevolking heeft een verstandelijke beperking (142.000 mensen). Dit zijn
de mensen die zorg gebruiken, maar er zijn ook mensen met een (licht) verstandelijke beperking die
geen gebruik maken van zorg. Daarom is het een schatting.
Een beperking:
Significant lage intelligentie (IQ)
Beperkingen in het adaptieve gedrag (sociale en praktische vaardigheden)
< 18 jaar ontstaan
Niveau IQ Ontwikkelingsleeftijd
Normaal begaafd > 85 (100 is gemiddeld)
Zwakbegaafd 70 - 85 > 12 jaar
Licht VB 50 - 70 6 – 12 jaar
Matig VB 35 - 50 3,5 – 6 jaar
Ernstig VB 20 - 35 1,5 – 3,5 jaar
Zeer ernstig VB 0 - 20 0 – 1,5 jaar
Vaststellen verstandelijke beperking
Voor het vaststellen is een Classificatiesysteem met indeling in categorieën die informatie bevat over
symptomen, voorgeschiedenis en het verloop van de stoornis (DSM).
- Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM van de APA)
- ICD, MAC, ICIDH
De DSM IV kent een indeling van 5 assen
As I - Klinische stoornissen: De grootste mentale afwijkingen en ook ontwikkelingsstoornissen.
As II- Persoonlijkheidsstoornissen en begaafdheid
As III - Medische conditie en somatische aandoeningen
As IV- Psychosociale en omgevingsfactoren die bijdrage aan de aandoening
As V - GAF-schaal, waarin een cijfer wordt toegekend aan het functioneren van de persoon.
