Samenvatting
Organisatiewetenschappen
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – Het functioneren van een organisatie......................................................................................4
De vijf coördinatiemechanisme............................................................................................................................4
De vijf onderdelen van de organisatie..................................................................................................................6
Vijf visies (of theorieën) op het functioneren van een organisatie......................................................................9
De vijf basis configuraties:.................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2 – Individuele posities ontwerpen.............................................................................................. 11
Taakspecialisatie................................................................................................................................................11
Gedragsformaliteit.............................................................................................................................................12
Training en indoctrinatie....................................................................................................................................13
Bureaucratisch versus organische structuren:...................................................................................................13
Lijn VS staf:.........................................................................................................................................................14
Hoofdstuk 3 – De superstructuur ontwerpen................................................................................................ 15
Hoofdstuk 4 – De superstructuur inrichten................................................................................................... 18
Planning- en controlesysteem............................................................................................................................18
Planning- en controlesystemen per onderdeel in de organisatie.......................................................................19
Verbindingsmiddelen.........................................................................................................................................19
Verbindingsmiddelen per onderdeel van de organisatie...................................................................................21
Hoofdstuk 5 – Decentralisatie ontrafelen..................................................................................................... 22
Waarom decentralisatie?...................................................................................................................................22
Drie betekenissen van de term decentralisatie.............................................................................................22
Twee andere vormen van decentralisatie.....................................................................................................22
Verticale decentralisatie:...................................................................................................................................23
Horizontale decentralisatie................................................................................................................................23
Bij horizontale decentralisatie zijn vier stadia:..............................................................................................23
Vijf vormen van decentralisatie.........................................................................................................................24
Hoofdstuk 6 – Het ontwerp afstemmen op de situatie..................................................................................25
Twee visies op effectiviteit van organisaties/structuren....................................................................................25
1. Leeftijd en omvang.........................................................................................................................................26
2. Technisch systeem..........................................................................................................................................27
3. De omgeving..................................................................................................................................................28
Een organisatietypologie voor vier omgevingen...........................................................................................29
4. Macht.............................................................................................................................................................29
Hoofdstuk 7 – Ontwerp als configuratie....................................................................................................... 30
2
,Hoofdstuk 8 – De eenvoudige structuur....................................................................................................... 31
Belangrijkste ontwerpparameters van een eenvoudige structuur:...................................................................31
Situationele factoren van de eenvoudige structuur:..........................................................................................31
Voordeel van eenvoudige structuur:..................................................................................................................32
Nadelen eenvoudige structuur...........................................................................................................................32
Hoofdstuk 9 – De machinebureaucratie........................................................................................................ 33
Belangrijkste ontwerpparameters van een machinebureaucratie:..................................................................33
Situationele factoren van een machinebureaucratie:........................................................................................33
Voordelen van een machinebureaucratie..........................................................................................................35
Nadelen van een machinebureaucratie.............................................................................................................35
Hoofdstuk 10 – De professionele bureaucratie............................................................................................. 36
Belangrijkste ontwerpparameters van een professionele bureaucratie............................................................36
Situationele factoren van een professionele bureaucratie................................................................................36
De twee basistaken van de professional............................................................................................................36
Waarom professionals binnen een organisatie.................................................................................................37
De strategieën....................................................................................................................................................37
Nadelen van professionele bureaucratie...........................................................................................................37
Reacties op stoornissen......................................................................................................................................38
Hoofdstuk 11 – De divisiestructuur............................................................................................................... 39
Belangrijkste ontwerpparameters van een divisiestructuur..............................................................................39
Situationele factoren van een divisiestructuur...................................................................................................39
De zes bevoegdheden van het hoofdkantoor.....................................................................................................40
Omgeving...........................................................................................................................................................41
Leeftijd en omvang.............................................................................................................................................41
Technisch systeem..............................................................................................................................................41
Macht.................................................................................................................................................................41
Stadia bij de overgang naar de divisiestructuur................................................................................................41
Economische voordelen van divisionalisatie......................................................................................................42
Meervoudige divisiestructuur............................................................................................................................42
Federaties...........................................................................................................................................................42
Hoofdstuk 12 – De adhocratie...................................................................................................................... 43
Belangrijkste ontwerpparameters van de adhocratie.......................................................................................43
Situationele factoren van de adhocratie............................................................................................................43
1. Operationele adhocratie................................................................................................................................44
2. Bestuurlijke adhocratie..................................................................................................................................44
De rol van de strategische top...........................................................................................................................45
De omgeving......................................................................................................................................................45
3
, Leeftijd................................................................................................................................................................45
Efficiencyproblemen...........................................................................................................................................46
Hoofdstuk 1 – Het functioneren van een organisatie
De vijf coördinatiemechanisme
Vijf coördinatiemechanismen verklaren de fundamentele wijzen waarop organisaties hun
werkzaamheden coördineren:
Onderlinge aanpassing
Standaardisatie
o Van werkprocessen: protocollen
o Van output
o Van kennis en vaardigheden van werknemers
o (Van normen)
Direct toezicht
Iedereen heeft eigen taak en deze moet afgestemd zijn. Het samen werken is sneller, beter,
en je kunt veel meer doen. Verdelen van werk, waardoor ook efficiënter.
Onderlinge aanpassingen
Bij onderlinge aanpassingen wordt het werk gecoördineerd via het simpele proces
van informele communicatie. Hierbij is de controle van het werk in handen van de
mensen die het werk uitvoeren. Het voornamelijk gebruikt in de allereenvoudigste
organisaties, bijvoorbeeld een bedrijf dat wordt gedaan door twee personen
(pottenbakken Leny, uit boek).
Bv fiets bouwen -> wiel bouwt Piet, die maakt het groter want Guus bouwt het frame
groter ook. Afspraken met elkaar afstemmen. Aanpassen informeel. Ook anticiperen
op snelheid of werkwijze van de ander.
Wordt voornamelijk toegepast in de allereenvoudigste organisaties, maar soms ook
juist in complexe organisaties dit mechanisme toe. Bijvoorbeeld de organisatie die de
eerste man naar de maan moest sturen.
Voor-/nadeel: Het succes van de onderneming hangt hierbij af van het vermogen de
specialisten om zich aan elkaar aan te passen
Direct toezicht
Als een organisatie het beginstadium ontgroeid is en uitgegroeid tot een bedrijf van
meer dan 5-6 werknemers, wordt vaak overgegaan naar een andere vorm van
informele communicatie; namelijk direct toezicht. Bij direct toezicht komt de
coördinatie tot stand doordat één persoon de verantwoordelijkheid voor het werk
van de anderen op zich neemt, hen instructies geeft en de uitvoering van de
werkzaamheden bewaakt.
Voordeel: 1 iemand besluit, dus gaat snel.
Nadeel: minder kennis dan samen. Is niet altijd handig.
4
Organisatiewetenschappen
1
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 – Het functioneren van een organisatie......................................................................................4
De vijf coördinatiemechanisme............................................................................................................................4
De vijf onderdelen van de organisatie..................................................................................................................6
Vijf visies (of theorieën) op het functioneren van een organisatie......................................................................9
De vijf basis configuraties:.................................................................................................................................10
Hoofdstuk 2 – Individuele posities ontwerpen.............................................................................................. 11
Taakspecialisatie................................................................................................................................................11
Gedragsformaliteit.............................................................................................................................................12
Training en indoctrinatie....................................................................................................................................13
Bureaucratisch versus organische structuren:...................................................................................................13
Lijn VS staf:.........................................................................................................................................................14
Hoofdstuk 3 – De superstructuur ontwerpen................................................................................................ 15
Hoofdstuk 4 – De superstructuur inrichten................................................................................................... 18
Planning- en controlesysteem............................................................................................................................18
Planning- en controlesystemen per onderdeel in de organisatie.......................................................................19
Verbindingsmiddelen.........................................................................................................................................19
Verbindingsmiddelen per onderdeel van de organisatie...................................................................................21
Hoofdstuk 5 – Decentralisatie ontrafelen..................................................................................................... 22
Waarom decentralisatie?...................................................................................................................................22
Drie betekenissen van de term decentralisatie.............................................................................................22
Twee andere vormen van decentralisatie.....................................................................................................22
Verticale decentralisatie:...................................................................................................................................23
Horizontale decentralisatie................................................................................................................................23
Bij horizontale decentralisatie zijn vier stadia:..............................................................................................23
Vijf vormen van decentralisatie.........................................................................................................................24
Hoofdstuk 6 – Het ontwerp afstemmen op de situatie..................................................................................25
Twee visies op effectiviteit van organisaties/structuren....................................................................................25
1. Leeftijd en omvang.........................................................................................................................................26
2. Technisch systeem..........................................................................................................................................27
3. De omgeving..................................................................................................................................................28
Een organisatietypologie voor vier omgevingen...........................................................................................29
4. Macht.............................................................................................................................................................29
Hoofdstuk 7 – Ontwerp als configuratie....................................................................................................... 30
2
,Hoofdstuk 8 – De eenvoudige structuur....................................................................................................... 31
Belangrijkste ontwerpparameters van een eenvoudige structuur:...................................................................31
Situationele factoren van de eenvoudige structuur:..........................................................................................31
Voordeel van eenvoudige structuur:..................................................................................................................32
Nadelen eenvoudige structuur...........................................................................................................................32
Hoofdstuk 9 – De machinebureaucratie........................................................................................................ 33
Belangrijkste ontwerpparameters van een machinebureaucratie:..................................................................33
Situationele factoren van een machinebureaucratie:........................................................................................33
Voordelen van een machinebureaucratie..........................................................................................................35
Nadelen van een machinebureaucratie.............................................................................................................35
Hoofdstuk 10 – De professionele bureaucratie............................................................................................. 36
Belangrijkste ontwerpparameters van een professionele bureaucratie............................................................36
Situationele factoren van een professionele bureaucratie................................................................................36
De twee basistaken van de professional............................................................................................................36
Waarom professionals binnen een organisatie.................................................................................................37
De strategieën....................................................................................................................................................37
Nadelen van professionele bureaucratie...........................................................................................................37
Reacties op stoornissen......................................................................................................................................38
Hoofdstuk 11 – De divisiestructuur............................................................................................................... 39
Belangrijkste ontwerpparameters van een divisiestructuur..............................................................................39
Situationele factoren van een divisiestructuur...................................................................................................39
De zes bevoegdheden van het hoofdkantoor.....................................................................................................40
Omgeving...........................................................................................................................................................41
Leeftijd en omvang.............................................................................................................................................41
Technisch systeem..............................................................................................................................................41
Macht.................................................................................................................................................................41
Stadia bij de overgang naar de divisiestructuur................................................................................................41
Economische voordelen van divisionalisatie......................................................................................................42
Meervoudige divisiestructuur............................................................................................................................42
Federaties...........................................................................................................................................................42
Hoofdstuk 12 – De adhocratie...................................................................................................................... 43
Belangrijkste ontwerpparameters van de adhocratie.......................................................................................43
Situationele factoren van de adhocratie............................................................................................................43
1. Operationele adhocratie................................................................................................................................44
2. Bestuurlijke adhocratie..................................................................................................................................44
De rol van de strategische top...........................................................................................................................45
De omgeving......................................................................................................................................................45
3
, Leeftijd................................................................................................................................................................45
Efficiencyproblemen...........................................................................................................................................46
Hoofdstuk 1 – Het functioneren van een organisatie
De vijf coördinatiemechanisme
Vijf coördinatiemechanismen verklaren de fundamentele wijzen waarop organisaties hun
werkzaamheden coördineren:
Onderlinge aanpassing
Standaardisatie
o Van werkprocessen: protocollen
o Van output
o Van kennis en vaardigheden van werknemers
o (Van normen)
Direct toezicht
Iedereen heeft eigen taak en deze moet afgestemd zijn. Het samen werken is sneller, beter,
en je kunt veel meer doen. Verdelen van werk, waardoor ook efficiënter.
Onderlinge aanpassingen
Bij onderlinge aanpassingen wordt het werk gecoördineerd via het simpele proces
van informele communicatie. Hierbij is de controle van het werk in handen van de
mensen die het werk uitvoeren. Het voornamelijk gebruikt in de allereenvoudigste
organisaties, bijvoorbeeld een bedrijf dat wordt gedaan door twee personen
(pottenbakken Leny, uit boek).
Bv fiets bouwen -> wiel bouwt Piet, die maakt het groter want Guus bouwt het frame
groter ook. Afspraken met elkaar afstemmen. Aanpassen informeel. Ook anticiperen
op snelheid of werkwijze van de ander.
Wordt voornamelijk toegepast in de allereenvoudigste organisaties, maar soms ook
juist in complexe organisaties dit mechanisme toe. Bijvoorbeeld de organisatie die de
eerste man naar de maan moest sturen.
Voor-/nadeel: Het succes van de onderneming hangt hierbij af van het vermogen de
specialisten om zich aan elkaar aan te passen
Direct toezicht
Als een organisatie het beginstadium ontgroeid is en uitgegroeid tot een bedrijf van
meer dan 5-6 werknemers, wordt vaak overgegaan naar een andere vorm van
informele communicatie; namelijk direct toezicht. Bij direct toezicht komt de
coördinatie tot stand doordat één persoon de verantwoordelijkheid voor het werk
van de anderen op zich neemt, hen instructies geeft en de uitvoering van de
werkzaamheden bewaakt.
Voordeel: 1 iemand besluit, dus gaat snel.
Nadeel: minder kennis dan samen. Is niet altijd handig.
4
