Gerechtelijke geneeskunde: omgaan met
overlijden
10 MCQ vragen (zie voorbeeldexamen ufora: zal gelijkaardig zijn)
Inhoud
1. Forensische (urgentie) geneeskunde en attesteren v overlijden .................................................... 3
1.1 Plaats delict ............................................................................................................................. 3
1.2 Gerechtelijke geneeskunde ..................................................................................................... 3
1.3 Vaststellen van overlijden ....................................................................................................... 4
1.4 Overlijdensattest: model III C (EXAMEN) ................................................................................ 4
1.5 Samengevat ............................................................................................................................. 6
2. Postmortale veranderingen............................................................................................................. 6
2.1 Supravitale verschijnselen ....................................................................................................... 7
2.2 Postmorten verschijnselen ...................................................................................................... 7
2.2.1 Vroegtijdig ....................................................................................................................... 7
A. Lijkvlekken (livores) ............................................................................................................. 7
B. Stijfheid/rigor ...................................................................................................................... 9
C. Afkoeling .............................................................................................................................. 9
D. Andere ............................................................................................................................... 10
2.2.2 Laattijdig ........................................................................................................................ 11
A. Putrefractie/ontbinding..................................................................................................... 11
a) Autolyse ......................................................................................................................... 11
b) Putrefractie.................................................................................................................... 11
c) Aaseters ......................................................................................................................... 12
B. Mummificatie .................................................................................................................... 12
C. Verzeping/saponificatie..................................................................................................... 12
D. Skeletonisatie .................................................................................................................... 13
3. Postmortale schouwing en plots dood .......................................................................................... 13
3.1 Tijdstip v overlijden: sinds wanneer is het een lijk ................................................................ 13
3.2 Identificatie: van wie is het lijk? ............................................................................................ 13
3.2.1 Uitwendige schouwing: systematisch ........................................................................... 14
3.2.2 Autopsie......................................................................................................................... 15
3.3 Soorten overlijden ................................................................................................................. 15
3.3.1 Hart en bloedvaten (80%) ............................................................................................. 15
3.3.2 Niet cardio-vasculaire oorzaken (15%) .......................................................................... 16
1
, 3.3.3 Negatieve autopsie (5%)................................................................................................ 16
3.4 Bijzondere omstandigheden ................................................................................................. 16
3.4.1 Chronische alcoholieker ................................................................................................ 16
3.4.2 Alleen wonende............................................................................................................. 16
3.4.3 Fysieke inspanning......................................................................................................... 17
3.4.4 Agressie/agitatie............................................................................................................ 17
3.4.5 Philemon en Baucis dood .............................................................................................. 17
3.4.6 Wiegendood .................................................................................................................. 17
4. Verstikkingsdood ........................................................................................................................... 18
4.1 Tekenen van asfyxie .............................................................................................................. 18
4.2 Smoring.................................................................................................................................. 19
4.3 Obstructie luchtwegen .......................................................................................................... 19
4.4 Versmachting (traumatisch asfyxie) ...................................................................................... 19
4.5 Samendrukkende geweld op de hals..................................................................................... 20
4.5.1 Pathofysiologie .............................................................................................................. 20
4.5.2 Verhanging .................................................................................................................... 20
4.5.3 Strangulatie ................................................................................................................... 21
4.5.4 Wurging: manueel ......................................................................................................... 22
4.6 CO intoxicatie ........................................................................................................................ 22
4.7 Cyanide intoxicatie ................................................................................................................ 23
4.8 Verdrinkingsdood .................................................................................................................. 23
5. Vuur, hypothermie en electrocutie ............................................................................................... 24
5.1 Hyperthermie/vuur ............................................................................................................... 24
5.1.1 Inleiding ......................................................................................................................... 24
5.1.2 Kenmerken van een verband lichaam ........................................................................... 25
5.1.3 Dood DOOR brand vs dood VOOR brand ...................................................................... 26
5.2 Hypothermie.......................................................................................................................... 27
5.3 Electrocutie............................................................................................................................ 27
6. Ballistische trauma’s (schotwonde) .............................................................................................. 28
6.1 INschotwonde vs UITschotwonde ......................................................................................... 29
6.1.1 INschotwonde ............................................................................................................... 29
6.1.2 UITschotwonde.............................................................................................................. 30
6.1.3 In en uitschot in schedelbot .......................................................................................... 30
6.2 Schottraject ........................................................................................................................... 30
6.3 Zelfmoord vs moord .............................................................................................................. 30
2
,1. Forensische (urgentie) geneeskunde en attesteren v overlijden
1.1 Plaats delict
• Vast stellen overlijden - plaats → plaats delict (PD)
o Herken dat er een PD is!
o Zorg vr veiligheid en doe uw taak
▪ Hulp bieden: reanimatie gaat voor alles
▪ Neem een foto!
▪ Manipuleer niet onnodig (zowel ptn als omgeving) en verspreid zo weinig
mogelijk uw eigen DNA!
o Verlaat PD als je taak er op zit
o Zorg vr minimale contaminatie
• Bv verhanging
o Als er al blauwverkleuring is: ptn is dood → lichaam niet aanraken!
o Sporen onderzoek
▪ Biologische
▪ Niet-biologische
o Medico-legaal onderzoek
o Tactisch onderzoek (politie)
1.2 Gerechtelijke geneeskunde
• = openbare orde (geen vertrouwensrelatie arts-ptn)
o Medische gegeven verliezen privaat karakter: w meegedeeld aan gerecht en w dus
openbaar
• Onderzoek ongewoon overlijden + ondersteuning v labo
• Inbreuk tegen de strafwet
o Iets is pas strafbaar als het in het strafwetboek staat
o Als je optreedt als arts vr het gerecht: je bent deskundige → regels!
o Wanneer mag je het onderzoek niet doen
▪ Onbevoegdheid: als je denkt dat je het niet kunt!
▪ Iemand die je kent
▪ Behandelende arts (<5j geleden laatst gezien)
• Deskundige in strafzaken: connectie tss feiten, dader en slachtoffer
• Taken arts
o Aangifte besmettelijke ziekten
o Aangifte bevalling en geboorte
o Verplichte getuigschriften
o Vaststellen overlijden
o Bloedproef
▪ Verplicht bloedstaan bij dader ve potentieel besmettelijke aandoening in
voordeel vh slachtoffer
▪ Bv je w als politieman gebeten door een prostitué die mogelijks HIV+ is: je mag
de prostitué verplichten om een bloedstaan af te geven om te testen op
besmettelijke ziekten MAAR het resultaat dient enkel om te weten of het
slachtoffer mogelijks besmet is en w enkel meegegeven aan de HA
o Vaststellen of iemand dronken is
o Collocatie
o Deskundige
3
, 1.3 Vaststellen van overlijden
• Vaststelling → aangifte → teraardebestelling
• De dood = een proces
• Definitie dood
o Niet responsief
o Geen beweging of AH
o Geen reflexen
o Vlak EEG
o Dagelijkse praktijk: geen AH, cardiaal arrest en afwezigheid signlaen zenuwstelsel
• Hersendood
o Vorige criteria +
o Doodsoorzaak: duidelijk gekend
o Geen hersenstam reflexen
o Diep coma (geen schijndood)
o Geen spontane AH
o Getest dr 3 afzonderlijke artsen (niet behandelden arts en geen transplantatie arts)
• Schijndood
o A: alcohol, anoxie, anemie, afkoeling
o E: epilepsie, elektrocutie
o I: injury, intoxicatie
o O: opiaten, onderkoeling
o U: uremie
1.4 Overlijdensattest: model III C (EXAMEN)
• = medisch geheim → politie mag geen inzage hebben
o Omstandigheden v overlijden moet in enveloppe toegeplakt w → Brussel → arts die
instaat vr verwerking
• 3 elementen invullen: aard overlijden, doodsoorzaak en mechanisme v overlijden
o Natuurlijk overlijden: interne oorzaak
o Niet natuurlijk: is het verdacht of gewelddadig? → politie → procureur des Konings →
wetarts → onderzoeksrechter
o Doodsoorzaak: aandoening of uitwendige gebeurtenis die aanleiding heeft gegeven
tot overlijden
▪ NOOIT schrijven: hartaderbreuk, hartinsufficiëntie, hartstilstand
▪ Wel
• Myocard ruptuur veroorzaakt dr AMI veroorzaakt dr chronisch
ischemische hartaandoening,
• Hemoperitoneum, miltruptuur, verkeersongeval, bestuurder
personenwagen tegen muur
• Longembool, femurfractuur, val in badkamer
• Co-intoxicatie, inhalatie uitlaatgassen auto
• Harttamponade, perforatie myocard, schotverwonding thorax
• Hypovol shock, hemothorax, pleurapunctie
• Euthanasie
o Doodsmechanisme: fysiologische veranderingen of biochemische storingen,
voortgebracht dr de doodsoorzaak
▪ Bv hartritmestoornis
4
overlijden
10 MCQ vragen (zie voorbeeldexamen ufora: zal gelijkaardig zijn)
Inhoud
1. Forensische (urgentie) geneeskunde en attesteren v overlijden .................................................... 3
1.1 Plaats delict ............................................................................................................................. 3
1.2 Gerechtelijke geneeskunde ..................................................................................................... 3
1.3 Vaststellen van overlijden ....................................................................................................... 4
1.4 Overlijdensattest: model III C (EXAMEN) ................................................................................ 4
1.5 Samengevat ............................................................................................................................. 6
2. Postmortale veranderingen............................................................................................................. 6
2.1 Supravitale verschijnselen ....................................................................................................... 7
2.2 Postmorten verschijnselen ...................................................................................................... 7
2.2.1 Vroegtijdig ....................................................................................................................... 7
A. Lijkvlekken (livores) ............................................................................................................. 7
B. Stijfheid/rigor ...................................................................................................................... 9
C. Afkoeling .............................................................................................................................. 9
D. Andere ............................................................................................................................... 10
2.2.2 Laattijdig ........................................................................................................................ 11
A. Putrefractie/ontbinding..................................................................................................... 11
a) Autolyse ......................................................................................................................... 11
b) Putrefractie.................................................................................................................... 11
c) Aaseters ......................................................................................................................... 12
B. Mummificatie .................................................................................................................... 12
C. Verzeping/saponificatie..................................................................................................... 12
D. Skeletonisatie .................................................................................................................... 13
3. Postmortale schouwing en plots dood .......................................................................................... 13
3.1 Tijdstip v overlijden: sinds wanneer is het een lijk ................................................................ 13
3.2 Identificatie: van wie is het lijk? ............................................................................................ 13
3.2.1 Uitwendige schouwing: systematisch ........................................................................... 14
3.2.2 Autopsie......................................................................................................................... 15
3.3 Soorten overlijden ................................................................................................................. 15
3.3.1 Hart en bloedvaten (80%) ............................................................................................. 15
3.3.2 Niet cardio-vasculaire oorzaken (15%) .......................................................................... 16
1
, 3.3.3 Negatieve autopsie (5%)................................................................................................ 16
3.4 Bijzondere omstandigheden ................................................................................................. 16
3.4.1 Chronische alcoholieker ................................................................................................ 16
3.4.2 Alleen wonende............................................................................................................. 16
3.4.3 Fysieke inspanning......................................................................................................... 17
3.4.4 Agressie/agitatie............................................................................................................ 17
3.4.5 Philemon en Baucis dood .............................................................................................. 17
3.4.6 Wiegendood .................................................................................................................. 17
4. Verstikkingsdood ........................................................................................................................... 18
4.1 Tekenen van asfyxie .............................................................................................................. 18
4.2 Smoring.................................................................................................................................. 19
4.3 Obstructie luchtwegen .......................................................................................................... 19
4.4 Versmachting (traumatisch asfyxie) ...................................................................................... 19
4.5 Samendrukkende geweld op de hals..................................................................................... 20
4.5.1 Pathofysiologie .............................................................................................................. 20
4.5.2 Verhanging .................................................................................................................... 20
4.5.3 Strangulatie ................................................................................................................... 21
4.5.4 Wurging: manueel ......................................................................................................... 22
4.6 CO intoxicatie ........................................................................................................................ 22
4.7 Cyanide intoxicatie ................................................................................................................ 23
4.8 Verdrinkingsdood .................................................................................................................. 23
5. Vuur, hypothermie en electrocutie ............................................................................................... 24
5.1 Hyperthermie/vuur ............................................................................................................... 24
5.1.1 Inleiding ......................................................................................................................... 24
5.1.2 Kenmerken van een verband lichaam ........................................................................... 25
5.1.3 Dood DOOR brand vs dood VOOR brand ...................................................................... 26
5.2 Hypothermie.......................................................................................................................... 27
5.3 Electrocutie............................................................................................................................ 27
6. Ballistische trauma’s (schotwonde) .............................................................................................. 28
6.1 INschotwonde vs UITschotwonde ......................................................................................... 29
6.1.1 INschotwonde ............................................................................................................... 29
6.1.2 UITschotwonde.............................................................................................................. 30
6.1.3 In en uitschot in schedelbot .......................................................................................... 30
6.2 Schottraject ........................................................................................................................... 30
6.3 Zelfmoord vs moord .............................................................................................................. 30
2
,1. Forensische (urgentie) geneeskunde en attesteren v overlijden
1.1 Plaats delict
• Vast stellen overlijden - plaats → plaats delict (PD)
o Herken dat er een PD is!
o Zorg vr veiligheid en doe uw taak
▪ Hulp bieden: reanimatie gaat voor alles
▪ Neem een foto!
▪ Manipuleer niet onnodig (zowel ptn als omgeving) en verspreid zo weinig
mogelijk uw eigen DNA!
o Verlaat PD als je taak er op zit
o Zorg vr minimale contaminatie
• Bv verhanging
o Als er al blauwverkleuring is: ptn is dood → lichaam niet aanraken!
o Sporen onderzoek
▪ Biologische
▪ Niet-biologische
o Medico-legaal onderzoek
o Tactisch onderzoek (politie)
1.2 Gerechtelijke geneeskunde
• = openbare orde (geen vertrouwensrelatie arts-ptn)
o Medische gegeven verliezen privaat karakter: w meegedeeld aan gerecht en w dus
openbaar
• Onderzoek ongewoon overlijden + ondersteuning v labo
• Inbreuk tegen de strafwet
o Iets is pas strafbaar als het in het strafwetboek staat
o Als je optreedt als arts vr het gerecht: je bent deskundige → regels!
o Wanneer mag je het onderzoek niet doen
▪ Onbevoegdheid: als je denkt dat je het niet kunt!
▪ Iemand die je kent
▪ Behandelende arts (<5j geleden laatst gezien)
• Deskundige in strafzaken: connectie tss feiten, dader en slachtoffer
• Taken arts
o Aangifte besmettelijke ziekten
o Aangifte bevalling en geboorte
o Verplichte getuigschriften
o Vaststellen overlijden
o Bloedproef
▪ Verplicht bloedstaan bij dader ve potentieel besmettelijke aandoening in
voordeel vh slachtoffer
▪ Bv je w als politieman gebeten door een prostitué die mogelijks HIV+ is: je mag
de prostitué verplichten om een bloedstaan af te geven om te testen op
besmettelijke ziekten MAAR het resultaat dient enkel om te weten of het
slachtoffer mogelijks besmet is en w enkel meegegeven aan de HA
o Vaststellen of iemand dronken is
o Collocatie
o Deskundige
3
, 1.3 Vaststellen van overlijden
• Vaststelling → aangifte → teraardebestelling
• De dood = een proces
• Definitie dood
o Niet responsief
o Geen beweging of AH
o Geen reflexen
o Vlak EEG
o Dagelijkse praktijk: geen AH, cardiaal arrest en afwezigheid signlaen zenuwstelsel
• Hersendood
o Vorige criteria +
o Doodsoorzaak: duidelijk gekend
o Geen hersenstam reflexen
o Diep coma (geen schijndood)
o Geen spontane AH
o Getest dr 3 afzonderlijke artsen (niet behandelden arts en geen transplantatie arts)
• Schijndood
o A: alcohol, anoxie, anemie, afkoeling
o E: epilepsie, elektrocutie
o I: injury, intoxicatie
o O: opiaten, onderkoeling
o U: uremie
1.4 Overlijdensattest: model III C (EXAMEN)
• = medisch geheim → politie mag geen inzage hebben
o Omstandigheden v overlijden moet in enveloppe toegeplakt w → Brussel → arts die
instaat vr verwerking
• 3 elementen invullen: aard overlijden, doodsoorzaak en mechanisme v overlijden
o Natuurlijk overlijden: interne oorzaak
o Niet natuurlijk: is het verdacht of gewelddadig? → politie → procureur des Konings →
wetarts → onderzoeksrechter
o Doodsoorzaak: aandoening of uitwendige gebeurtenis die aanleiding heeft gegeven
tot overlijden
▪ NOOIT schrijven: hartaderbreuk, hartinsufficiëntie, hartstilstand
▪ Wel
• Myocard ruptuur veroorzaakt dr AMI veroorzaakt dr chronisch
ischemische hartaandoening,
• Hemoperitoneum, miltruptuur, verkeersongeval, bestuurder
personenwagen tegen muur
• Longembool, femurfractuur, val in badkamer
• Co-intoxicatie, inhalatie uitlaatgassen auto
• Harttamponade, perforatie myocard, schotverwonding thorax
• Hypovol shock, hemothorax, pleurapunctie
• Euthanasie
o Doodsmechanisme: fysiologische veranderingen of biochemische storingen,
voortgebracht dr de doodsoorzaak
▪ Bv hartritmestoornis
4
