DEEL 2: TENDENSEN IN ORTHOPEDAGOGISCHE PRAKTIJK
Hoofdstuk 1: preventie
Belangrijk in heden & toekomstige hulpverlening = preventie & preventief werken
1.1 omschrijving
= voorkomen -> curatie = oplossen v problemen, preventie = voorkomen v
problemen
Preventieve maatregelen in hulpverlening kunnen verder problemen
voorkomen of beperken & zo druk op curatieve hulpverlening
verminderen
Soms zeer duidelijk & eenvoudig te realiseren vb. voorkomen v ziektes dr
inentingen, spieken op examen dr meerdere examenversies te voorzien
Meestal complexer in soc hulpverlening vb. voorkomen v generatiearmoede, werkloosheid,
zelfmoord, ernstige gedragsproblemen bij jongeren
Vr complexe vormen: ruimer + kijken vanuit totaalbeeld & zorgen vr goede & ruime uitbouw v zorg
aan basis om zo problemen te verminderen & kans op uitbouw v bijzondere zorg te verkleinen
Vb. in jeugdzorg: VOS verminderen & voorkomen dr ruimer beleid voeren dt voorkomt dt mensen in
VOS terecht komen -> werking v basisinstituten nodig (jeugd- & gezinsbeleid, huisvesting, onderwijs)
1.2 tijdslijn v preventie: vroeg of laat ingrijpen
Preventiestrategieën situeren op 3 momenten tov ontstaan v probleem: primaire, secundaire &
tertiaire preventie
Primaire preventie
= risico’s voorkomen -> omvat maatregelen om te voorkomen dt probleem zich zal voordoen (nemen
vr ontstaan v probleem)
Gaan om probleem, stoornis, functiebeperking, opvoedingsprobleem dt ontstaat
Kan gebeuren dr maatregelen ter bescherming v persoon, dus wegnemen v factoren die bijdragen
aan ontstaan v probleem (risico’s, giftige stoffen, stressvolle omstandigheden) of kan gebeuren dr
ondersteuning v persoon dus mensen weerbaarder maken tegen risicofactoren (dr voorlichting,
training v vaardigheden)
Is effectief als er minder nieuwe casussen v probleem ontstaan
Vb. medische primaire preventie dr ondersteuning v persoon: vaccinaties tegen rubella tijdens
zwangerschap, anders kans op miskraam of doodgeboorte (leven geboren -> afwijkingen)
Secundaire preventie
= ingrijpen op moment dt tekenen v probleem/stoornis al aanwezig zijn & moet verder neg ontw nr
ernst, uitbreiding als duur voorkomen
Stoornis/probleem in zo vroeg mogelijk stadium op sporen zoals bij vroege detectie &
screening & dr maatregelen te nemen om ontw gunstig te beïnvloeden vb. bij vroeg
signaleren v moeilijk gedrag bij kleuters kan men interventie doen op gedragsproblemen (via
evidence-based programma STOP 4-7)
,Neg: ouders & prof krijgen meer ernstige ethische keuzes vr hun dr uitgebreide mogelijkheden aan
screening, in combi met streven nr kwaliteit v leven & risico op self-fulfilling prophecy bij diagnoses
op jonge leeftijd vb. prenatale testing: ethische keuzes als er problemen zijn -> behandelen of
eindigen
Tertiaire preventie
= schade dr probleem beperken of nadelige gevolgen v bestaande stoornis op langere termijn
beperken
Streven nt nr volledig herstel MR vr nazorg: mensen ondersteunen bij max gebruik v overgebleven
lich & psychische functies dr neg effecten v functiebeperkingen te verminderen & optreden v
bijkomende problemen te voorkomen
Vb. Harm reduction bij drugsverlening: richten op voorkomen v bijkomende ziektes dr aanbod v
gratis spuitenruil vr verslaafden
1.3 niveaus v preventie
Parallel met indeling micro-, meso- & macroniveau zijn er vers niveaus v preventieve ingrepen -> in
aspecten v doelmatig handelen onderscheidt Agnes Tellings vers niveaus v preventie
Universele preventie = gericht op iedereen of bepaald deel v bevolking & nt specifiek op bepaalde
risicogroepen vb. op alle kinderen, alle moeders,…
Selectieve preventie = richten op risicogroep waarbij po dt moment ng gn problemen zijn (risico v
ontstaan probleem groter dn gemiddeld) vb. acties nr kinderen v ouders met psychische
problematiek,…
Geïndiceerde preventie = richt op ind personen of risicogroepen waar al signalen zijn dt het
helemaal nt goed gaat MR waar ng nt echt problemen zijn vb. extra aandacht vr mantelverzorgers v
personen met dementie die aangeven dt ze zich soc geïsoleerd voelen
1.4 mogelijke neg neveneffecten v preventie
Niks verkeerd doen met preventie want voorkomen is beter dn genezen
Preventiemaatregelen hebben naast beschermende functie ook problematiserend aspect op vers
niveaus
Directe gevolgen v preventieve ingrepen
Wereldbeeld dt smnhangt met illusie v controle op leven & met angsten vr mogelijke
gevaren
Preventie kan onnodige verplichtingen opleggen of vrijheden afnemen & kan ervaren w als
betutteling & aantasting v onze autonomie
Preventie kan neg impact hebben op onze leefkwaliteit -> preventieve maatregelen goed afwegen
Vb. preventie v stoornissen dr screening tijdens zwangerschap zorgen vr angst + groeiende tolerantie
tov stoornissen bij baby’s
Vb. mensen met dementie verslikken snel & deeltjes in longen zorgen vr longontstekingen (vaak
doodsoorzaak) -> dr preventie v longontsteking & personeelstekort, sneller grijpen nr preventieve
maatregelen
, Preventie sterk aanwezig in maats: kijk op vers mogelijke preventiemomenten op vers niveaus MR
ook kritisch kijken nr voordelen & nadelen
Naast alg preventie in hulpverlening is belangrijk om als ortho zelf preventief te handelen in
dagelijkse praktijk & in omgang met doelpubliek
Hoofdstuk 2: vermaatschappelijking v zorg
Buiten georganiseerde & gesubsidieerde hulpverlening wil overheid met nadruk op
vermaatschappelijking v zorg meer nadruk leggen op zorg in & dr maats (medeburgers)
Informele zorg dr soc gemeenschap = nt nieuw (lange voorgeschiedenis)
2.1 voorgeschiedenis v vermaatschappelijking
Oproep tt zorg dr gemeenschap dr medeburgers = nt nieuw: bestaat spanningsveld tss
gespecialiseerde prof zorg vr mensen met kwetsbaarheid & behoefte om deel uit te maken v
smnleving & zinvolheid v zorg dragen vr elkaar
Liefdadigheid/caritas
In ME: christenen moesten (goede werken’ uitvoeren vb. hongerige voeden, zieken verzorgen,…
Monniken in abdijen wijdden bestaan aan God & gebed MR ontvingen ook armen aan hun
poort om brood te geven
In Islam (Zakat) & Jodendom (chesed & tzedakah) = liefdadigheid belangrijk principe
Aanleiding vr liefdadigheid was willen voldoen aan werken v barmhartigheid -> christelijke visie
dubbelzinnig: kind met beperking = kinderen v God & kregen medelijden MR als kind met beperking
werd geboren dn was het straf v God & schuld bij ouders
Vb. mensen met lichamelijke of zintuigelijke beperking uitgesloten in ME: handen afhakken als dief ->
handicap = vr rechtbank geweest of vr God iets mispeuterd (blindheid = onzedelijke seks zonden bij
ouders)
1950: zorg bij gemeenschap, actief burgerschap & sterke kader v verenigingsleven centraal
Laatste 10j: bij nt-betaalde zorg mix v ind betrokkenheid, tijdelijke groepsvorming, trad
verenigingsinzet & ongeorganiseerde spontane acties -> nt per se minder gaan geven MR anders aan
smnleving
# vrijwilligers stabiel MR geven v tijd & geld heeft onvoorspelbaarder karakter gekregen
Popu v moderne begrippen actief burgerschap, mantelzorg,… mag nt uit oog verloren w om zorg
dicht mogelijk bij burger te organiseren v alle tijden in -> dr sterke groei v verzorgingsstaat =
erkenning v inzet v burger wat op achtergrond geraakt
Hedendaagse econ mindere tijden, vergrijzing & individualisering maken aandacht vr actief
burgerschap opnieuw actueel
Willen burger grotere rol toekennen dr informele zorg te herwaarderen & activeren: kosten
zijn nt beheersbaar dus terug kijken nr naastenliefde
In hedendaagse liberale & kapitalistische maats waarin druk op ind ontw & presteren hoof is,
blijkt het ook moeilijk te realiseren
Normalisatie & integratie
Hoofdstuk 1: preventie
Belangrijk in heden & toekomstige hulpverlening = preventie & preventief werken
1.1 omschrijving
= voorkomen -> curatie = oplossen v problemen, preventie = voorkomen v
problemen
Preventieve maatregelen in hulpverlening kunnen verder problemen
voorkomen of beperken & zo druk op curatieve hulpverlening
verminderen
Soms zeer duidelijk & eenvoudig te realiseren vb. voorkomen v ziektes dr
inentingen, spieken op examen dr meerdere examenversies te voorzien
Meestal complexer in soc hulpverlening vb. voorkomen v generatiearmoede, werkloosheid,
zelfmoord, ernstige gedragsproblemen bij jongeren
Vr complexe vormen: ruimer + kijken vanuit totaalbeeld & zorgen vr goede & ruime uitbouw v zorg
aan basis om zo problemen te verminderen & kans op uitbouw v bijzondere zorg te verkleinen
Vb. in jeugdzorg: VOS verminderen & voorkomen dr ruimer beleid voeren dt voorkomt dt mensen in
VOS terecht komen -> werking v basisinstituten nodig (jeugd- & gezinsbeleid, huisvesting, onderwijs)
1.2 tijdslijn v preventie: vroeg of laat ingrijpen
Preventiestrategieën situeren op 3 momenten tov ontstaan v probleem: primaire, secundaire &
tertiaire preventie
Primaire preventie
= risico’s voorkomen -> omvat maatregelen om te voorkomen dt probleem zich zal voordoen (nemen
vr ontstaan v probleem)
Gaan om probleem, stoornis, functiebeperking, opvoedingsprobleem dt ontstaat
Kan gebeuren dr maatregelen ter bescherming v persoon, dus wegnemen v factoren die bijdragen
aan ontstaan v probleem (risico’s, giftige stoffen, stressvolle omstandigheden) of kan gebeuren dr
ondersteuning v persoon dus mensen weerbaarder maken tegen risicofactoren (dr voorlichting,
training v vaardigheden)
Is effectief als er minder nieuwe casussen v probleem ontstaan
Vb. medische primaire preventie dr ondersteuning v persoon: vaccinaties tegen rubella tijdens
zwangerschap, anders kans op miskraam of doodgeboorte (leven geboren -> afwijkingen)
Secundaire preventie
= ingrijpen op moment dt tekenen v probleem/stoornis al aanwezig zijn & moet verder neg ontw nr
ernst, uitbreiding als duur voorkomen
Stoornis/probleem in zo vroeg mogelijk stadium op sporen zoals bij vroege detectie &
screening & dr maatregelen te nemen om ontw gunstig te beïnvloeden vb. bij vroeg
signaleren v moeilijk gedrag bij kleuters kan men interventie doen op gedragsproblemen (via
evidence-based programma STOP 4-7)
,Neg: ouders & prof krijgen meer ernstige ethische keuzes vr hun dr uitgebreide mogelijkheden aan
screening, in combi met streven nr kwaliteit v leven & risico op self-fulfilling prophecy bij diagnoses
op jonge leeftijd vb. prenatale testing: ethische keuzes als er problemen zijn -> behandelen of
eindigen
Tertiaire preventie
= schade dr probleem beperken of nadelige gevolgen v bestaande stoornis op langere termijn
beperken
Streven nt nr volledig herstel MR vr nazorg: mensen ondersteunen bij max gebruik v overgebleven
lich & psychische functies dr neg effecten v functiebeperkingen te verminderen & optreden v
bijkomende problemen te voorkomen
Vb. Harm reduction bij drugsverlening: richten op voorkomen v bijkomende ziektes dr aanbod v
gratis spuitenruil vr verslaafden
1.3 niveaus v preventie
Parallel met indeling micro-, meso- & macroniveau zijn er vers niveaus v preventieve ingrepen -> in
aspecten v doelmatig handelen onderscheidt Agnes Tellings vers niveaus v preventie
Universele preventie = gericht op iedereen of bepaald deel v bevolking & nt specifiek op bepaalde
risicogroepen vb. op alle kinderen, alle moeders,…
Selectieve preventie = richten op risicogroep waarbij po dt moment ng gn problemen zijn (risico v
ontstaan probleem groter dn gemiddeld) vb. acties nr kinderen v ouders met psychische
problematiek,…
Geïndiceerde preventie = richt op ind personen of risicogroepen waar al signalen zijn dt het
helemaal nt goed gaat MR waar ng nt echt problemen zijn vb. extra aandacht vr mantelverzorgers v
personen met dementie die aangeven dt ze zich soc geïsoleerd voelen
1.4 mogelijke neg neveneffecten v preventie
Niks verkeerd doen met preventie want voorkomen is beter dn genezen
Preventiemaatregelen hebben naast beschermende functie ook problematiserend aspect op vers
niveaus
Directe gevolgen v preventieve ingrepen
Wereldbeeld dt smnhangt met illusie v controle op leven & met angsten vr mogelijke
gevaren
Preventie kan onnodige verplichtingen opleggen of vrijheden afnemen & kan ervaren w als
betutteling & aantasting v onze autonomie
Preventie kan neg impact hebben op onze leefkwaliteit -> preventieve maatregelen goed afwegen
Vb. preventie v stoornissen dr screening tijdens zwangerschap zorgen vr angst + groeiende tolerantie
tov stoornissen bij baby’s
Vb. mensen met dementie verslikken snel & deeltjes in longen zorgen vr longontstekingen (vaak
doodsoorzaak) -> dr preventie v longontsteking & personeelstekort, sneller grijpen nr preventieve
maatregelen
, Preventie sterk aanwezig in maats: kijk op vers mogelijke preventiemomenten op vers niveaus MR
ook kritisch kijken nr voordelen & nadelen
Naast alg preventie in hulpverlening is belangrijk om als ortho zelf preventief te handelen in
dagelijkse praktijk & in omgang met doelpubliek
Hoofdstuk 2: vermaatschappelijking v zorg
Buiten georganiseerde & gesubsidieerde hulpverlening wil overheid met nadruk op
vermaatschappelijking v zorg meer nadruk leggen op zorg in & dr maats (medeburgers)
Informele zorg dr soc gemeenschap = nt nieuw (lange voorgeschiedenis)
2.1 voorgeschiedenis v vermaatschappelijking
Oproep tt zorg dr gemeenschap dr medeburgers = nt nieuw: bestaat spanningsveld tss
gespecialiseerde prof zorg vr mensen met kwetsbaarheid & behoefte om deel uit te maken v
smnleving & zinvolheid v zorg dragen vr elkaar
Liefdadigheid/caritas
In ME: christenen moesten (goede werken’ uitvoeren vb. hongerige voeden, zieken verzorgen,…
Monniken in abdijen wijdden bestaan aan God & gebed MR ontvingen ook armen aan hun
poort om brood te geven
In Islam (Zakat) & Jodendom (chesed & tzedakah) = liefdadigheid belangrijk principe
Aanleiding vr liefdadigheid was willen voldoen aan werken v barmhartigheid -> christelijke visie
dubbelzinnig: kind met beperking = kinderen v God & kregen medelijden MR als kind met beperking
werd geboren dn was het straf v God & schuld bij ouders
Vb. mensen met lichamelijke of zintuigelijke beperking uitgesloten in ME: handen afhakken als dief ->
handicap = vr rechtbank geweest of vr God iets mispeuterd (blindheid = onzedelijke seks zonden bij
ouders)
1950: zorg bij gemeenschap, actief burgerschap & sterke kader v verenigingsleven centraal
Laatste 10j: bij nt-betaalde zorg mix v ind betrokkenheid, tijdelijke groepsvorming, trad
verenigingsinzet & ongeorganiseerde spontane acties -> nt per se minder gaan geven MR anders aan
smnleving
# vrijwilligers stabiel MR geven v tijd & geld heeft onvoorspelbaarder karakter gekregen
Popu v moderne begrippen actief burgerschap, mantelzorg,… mag nt uit oog verloren w om zorg
dicht mogelijk bij burger te organiseren v alle tijden in -> dr sterke groei v verzorgingsstaat =
erkenning v inzet v burger wat op achtergrond geraakt
Hedendaagse econ mindere tijden, vergrijzing & individualisering maken aandacht vr actief
burgerschap opnieuw actueel
Willen burger grotere rol toekennen dr informele zorg te herwaarderen & activeren: kosten
zijn nt beheersbaar dus terug kijken nr naastenliefde
In hedendaagse liberale & kapitalistische maats waarin druk op ind ontw & presteren hoof is,
blijkt het ook moeilijk te realiseren
Normalisatie & integratie
