Samenvatting Artikels les ouderen

Artikel psychodiagnostiek bij ouderen

Inhoudsopgave
1. INLEIDING 1

2. BELANGRIJKE (TEST)DIAGNOSTISCHE ASPECTEN BIJ OUDEREN IN GGZ 2
2.1. PSYCHISCHE AANDOENINGEN BIJ OUDEREN 2
2.1.1. DELIER 2
2.1.2. PSYCHOSEN 2
2.1.3. DEPRESSIEVE AANDOENINGEN 3
2.1.4. ANGSTSTOORNISSEN 3
2.1.5. PERSOONLIJKHEIDSSTOORNISSEN 3
2.1.6. CONCLUSIE 4
2.1.7. DSM 4
2.2. (TEST)DIAGNOSTISCHE INFORMATIEBRONNEN 4
2.2.1. GEFASEERDE DIAGNOSTISCHE WERKWIJZE 5
2.3. CONCLUSIE 6




1. Inleiding
 Toenemende vergrijzing door de afnemende vergroening in Nederland
 Stijging van de gemiddelde leeftijd leidt tot een toename van het aantal
meldingen van ouderen in de Nederlandse gezondheidszorg
 Ouderen zijn binnen alle gezondheidsvoorzieningen en zorgsectoren de
belangrijkste zorgvragers
o Dit zorggebruik is gestegen
 Naast een relatieve en absolute toename van het aantal 65+ zijn het ook de
levensfasengebonden eigenschappen van ouderen die een specifieke
psychologische of psychiatrische hulpverlening rechtvaardigen
 Enkele kenmerken:
o Hoge prevalentie van syndromen met cognitieve stoornissen met het
toenemen van de leeftijd
 Daarbij is de inschatting van normale en pathologische cognitieve
veroudering van belang voor de aard van de GGZ-interventie
o Lichamelijke co-morbiditeit speelt een rol
 Bv. voorgeschreven medicatie
o Functionele veranderingen, zoals veranderingen in zintuigfunctie,
evenwicht en mobiliteit
 Deze veranderingen zijn van invloed op het dagelijks functioneren




1

,  Zo kunnen problemen ontstaan bij zelfverzorging, huishouden en
sociale contacten
 Belangrijk aspect in het behandelbeleid
o Levensfaseproblemen: pensionering, verandering van eigen gezondheid of
verlies van autonomie
 Persoonlijkheidskenmerken en een opeenstapeling van individuele
levenservaringen, ingebed in een bepaalde sociale en fysieke context en
getekend door historische gebeurtenissen maken dat ouderen bij uitstek een
heterogene groep vormen
 Dit compliceert het diagnostisch proces bij ouderen


2. Belangrijke (test)diagnostische aspecten bij ouderen in GGZ
2.1. Psychische aandoeningen bij ouderen
 Doel hiervan is het conceptuele belang van een geriatrisch subclassificatie in
het diagnostisch proces te onderstrepen.
 Net als bij jong volwassenen heeft 1 op de 4 ouderen een psychische stoornis
 De meest voorkomende zijn de cognitieve stoornissen
o Bv. ziekte van Alzheimer of vasculaire dementie
 Mild cognitive impairment = uitval op één cognitief terrein (veelal geheugen)
o Een deel van de MCI patiënten heeft een preklinische vorm van dementie
 Een hoge leeftijd en een reeds bestaande dementie vergroten de
kwetsbaarheid voor het ontwikkelen van delier

2.1.1. Delier
 Delier = ernstig, in principe reversibel ziektebeeld, waarbij plotseling cognitief
disfunctioneren ontstaat, met een bewustzijnsstoornis als centraal kenmerk.
Het is een uiting van diffuse ontregeling van hersenfuncties door een
lichamelijke oorzaak of medicatie
 3 verschijningsvormen:
o Hyperactieve-hyperalerte delier = waarnemingsstoornissen,
overgevoeligheid van licht en geluid evenals gestoord slaap-waakritme en
angstig-onrustig gedrag
o Hypoactieve-hypoalerte delier = apathisch
 “Stil delier”
 Wordt vaak in de praktijk over het hoofd gezien
o Mengbeeld = periodes van hyper- en hypoactiviteit wisselen elkaar af


2.1.2. Psychosen
 Kent veel variaties
 Zeer laat ontstane schizofrenie (na het 60ste levensjaar)




2

,  Klinisch beeld wordt bepaald door paranoïde wanen en hallucinaties en
minder door gedesorganiseerde vormen en negatieve symptomen
 Er wordt ook meer stemmingsontregeling gesignaleerd in de vorm van angst-
en depressieve symptomen of agitatie en verwardheid
 De (paranoïde) waan is bij de laat ontstane vorm van schizofrenie het
kernfenomeen
 Partitie waan = waan die meer specifiek optreedt en die vaker voorkomt
o Bv. de overtuiging dat mensen, voorwerpen of stralen door o.a. muren of
plafonds het huis binnen komen
 Ouderen schizofrenen presteren slechter op neuropsychologische testen


2.1.3.
Depressieve aandoeningen
 Komt bij ouderen vaak voor
 “Beperkte depressie” = dit betreft in totaal 2 tot 4 depressieve symptomen
 Depressieve stoornis = minimaal 5 symptomen
 De prevalentie van de beperkte depressie lijkt toe te nemen met de leeftijd en
die van depressieve stoornis neemt af met de leeftijd
 Depressie bij ouderen en jongeren hebben geen andere klinische presentatie
 Bij vasculaire depressie (= afwijkingen in de witten stof van de hersenen) is
mogelijks wel sprake van een ander klinisch beeld
o Het belangrijkste verschil is dat de depressieve stemming minder op de
voorgrond staat en dat de remming (apathie, traagheid) juist meer centraal
staat evenals cognitieve problematiek, met name in de uitvoerende
functies


2.1.4. Angststoornissen
 Specifieke fenomenologie op latere leeftijd
 Ouderen zijn vaak bang voor andere situaties of stimuli vergeleken met
jongere volwassenen en specifieke ouderdomsangsten zijn bijvoorbeeld de
val- en vergeetfobie
 Gegeneraliseerde angst komt vaker voor bij ouderen dan bij jongeren
 Specifieke angstsymptomen op latere leeftijd: angstige stemming,
gespannenheid en diffuse somatische klachten (duizeligheid en beven)


2.1.5. Persoonlijkheidsstoornissen
 De manifestatie kan op latere leeftijd anders zijn
 Vooral voor de cluster B
o Antisociaal, borderline, theatraal of narcistisch vertonen veelal een afname
van agressief en impulsief gedrag en een toename van hypochondere en
depressieve klachten



3