Samenvatting Neurorevalidatie boek

Samenvatting neurorevalidatie

H3 Plasticiteit
Plasticiteit is veranderbaarheid. De flexibiliteit en veranderbare inrichting van het brein of de
elementen: de eigenschappen van neuronen en synapsen.

Ontwikkeling van de hersenen
Mensen worden met een volledige hersenschors en verzameling zenuwcellen geboren. De
belangrijkste ontwikkeling in de jeugdjaren bestaat uit de vorming van nieuwe verbindingen tussen
deze hersencellen: er komen synapsen bij (synaptogenese), maar er worden ook overbodige
synapsen verwijderd (pruning). Eerder bestaan er vermoedelijk veel meer synapsen dan nodig. In het
uiteindelijke netwerk blijven na verwijdering van de niet-effectieve synapsen alleen de effectieve
synapsen over (zie figuur rechts). Dit maakt een geleidelijk fijnere afstemming mogelijk van
netwerken van neuronen op de eisen van de omgeving. Ook vindt er een geleidelijke toename van
de witte stofplaats (myelinisatie) en proliferatie van gliacellen.

Vooral groepen zenuwcellen die synchrone activiteit ontwikkelen, hebben een grotere kans
onderlinge sterkere verbindingen te vormen, volgens de regel van Hebb. Verbindingen tussen
zenuwcellen die niet synchroon vuren, zullen daarentegen afzwakken. Dit proces van selectieve
versterking en eliminatie van synapsen lijkt op de Darwiniaanse processen die voor evolutie gelden.
Mogelijk hebben tijdens de evolutie de hersenen van de mens eenzelfde soort ontwikkeling
doorgemaakt. Hierbij vond vermoedelijk niet alleen een toename plaats van het hersenvolume en
het aantal synaptische verbindingen maar ook van de complexiteit van de synaps zelf.

Neuronale plasticiteit = de synapsen die veranderen, de receptoren van de postsynaptische
membraan, vertakkingen van dendrietbomen, moleculaire veranderingen in het neuron of in de kern.

Plastische veranderingen treden op wanneer er informatie door het zenuwstelsel heen stroomt: er
zijn stimuli en er is actie.

Input (stimuli) -> CZS -> output (actie)

Neuronale synapsen:
1. Habituatie = gewenning, afstomping.
2. Sensitisatie = gevoeliger worden.

Plasticiteit in gebieden:
1. De ontwikkeling van het zenuwstelsel
2. Leren en geheugen
3. Herstel na letsel van perifeer of centraal zenuwstelsel

Waar zit plasticiteit in:
 Perifere afferente vezels  Hippocampus
 Spier  Cerebellaire kernen en schors
 Achterhoornneuronen  Basale kernen
 Motorische voorhoornneuronen  Limbische systeem
 Achterstrengkernen  Hersenschors
 Diverse hersenstamkernen  Corpus callosum
 Thalamus




1

, De sterke plasticiteit van de hersenen en toename van connectiviteit (aantal verbindingen) tijdens de
ontwikkeling staat in contrast met de grote stabiliteit gedurende de volwassenheid. Neuronen die
verloren gaan door hersenbeschadiging of veroudering, worden doorgaans niet vervangen.

Neurogenese
Er is echter ook bewijs gevonden van neurogenese, dat wil zeggen: de groei van nieuwe zenuwcellen
bij volwassenen. Hoewel dit nog een nieuw gebied van onderzoek betreft, is in sommige studies met
apen en mensen aangetoond dat ook in hersenen van volwassene de groei van nieuwe zenuwcellen
in bepaalde gebieden (zoals hippocampus en basale ganglia) mogelijk is. Het is echter nog onzeker
wat precies de functie is van de nieuwe cellen, en of zij bijvoorbeeld in staat zijn functies van
bestaande cellen over te nemen.

Reorganisatie van synapsen
De plasticiteit in de hersenen van volwassenen geldt vooral het aantal en organisatie van de
synapsen. Het aantal synapsen kan bijvoorbeeld toenemen door sterkere vertakkingen van de
uitlopen van zenuwcellen, zoals dendrieten. Uit post-mortemonderzoek van mensen van Jacobs en
Scheibel (zie Kolb en Wishaw, 1998, voor een overzicht) is bijvoorbeeld gebleken dat er sprake is van
rijkere vertakkingen van dendrieten in de primaire somatosensibele en motorische schorsgebieden
die met vingers corresponderen, dan in gebieden die met de romp corresponderen.

Mogelijk duidt dit erop dat meer complexe handelingen ook leiden tot sterkere vertakkingen van de
dendrieten van de corresponderende neuronen. Ook bleek dat deze volumeverschillen groter waren
bij mensen die gedurende hun leven hun vingers vaker hadden gebruikt, zoals typisten(s) dan bij
mensen waarbij dat niet het geval was.

Plasticiteit na hersenletsel (zoals na een hersenbloeding) patiënten leren het functieverlies te
compenseren. Dit kan soms een gevolg zijn van gedragsmatige (strategische) aanpassingen. Zo leerde
een patiënt waarbij een deel van het centrale gezichtsveld was uitgevallen na een infarct van
de visuele cortex toch weer lezen door zijn ogen op andere (meer perifere) punten in de tekst te
richten. Een ander voorbeeld van functioneel herstel is dat na een laesie van de linkerhersenhelft de
hierdoor ontstane spraakstoornis deels gecompenseerd wordt door de rechterhersenhelft.

H4 Herstelvermogen van het zenuwstelsel
Niveaus van herstel:
1. Neurale reorganisatie = reorganisatie binnen een neuraal systeem (intrasystemische
reorganisatie)
2. Neurale reactivatie = opheffing van diaschisis/shock
3. Maximum aan ‘biologisch herstel’
4. Herstel door compensatie = functionele reorganisatie (inzet van een ander functioneel
systeem -> intersystemische reorganisatie)
5. Omgevingsaanpassing = optimaliseren van omgevingskenmerken

De gangbare interventies parallel aan de vermelde basiscategorieën van herstel:
1. Functietraining van zwakke schakel
2. Stimulatie/reactivatie van zwakke schakels
3. Compensatietraining via sterke of intacte schakels
4. Omgevingsaanpassingen in aangepaste omgeving of therapeutische milieu




2