Thema 1: Effectenonderzoek
Van Yperen, T., Veerman, J. W., & Bijl, B. (2017). Naar meer effect: Resultaatgerichte
ontwikkeling van interventies.
Evidence-based = bewezen effectief werken. Interventies moeten wetenschappelijk verantwoord
zijn en er moet bewijs zijn voor de effectiviteit ervan. Er zijn vanuit verschillende werkvelden
verschillende perspectieven op effectiviteit:
⬧ In de praktijk: het effect van de aanpak is bewezen als gestelde doelen worden
gerealiseerd en cliënten tevreden zijn.
⬧ In beleid: interventie is effectief als jeugdigen in de samenleving (wijk, stad, regio en
land) passende ondersteuning krijgen en zich optimaal ontwikkelen tot participerende
burgers.
⬧ In de wetenschap: interventie is effectief als het effect door onderzoek is aangetoond,
waarbij aannemelijk is gemaakt dat er geen andere factoren in het spel zijn die het effect
ook hadden kunnen veroorzaken.
Het gaat om de samenwerking tussen praktijkwerkers, cliënten, onderzoekers,
instellingsfunctionarissen en beleidsmakers om een beweging van meten, spreken en
verbeteren in gang te zetten –en te houden – die leidt tot steeds betere resultaten in de praktijk.
A. Het meten is gericht op de in praktijk uitgevoerde activiteiten en resultaten ervan
zichtbaar te maken.
B. Het spreken houdt in dat het gevormde beeld in dialoog met de betrokken partijen
betekenis krijgt: herkennen we dit, hoe verklaren we het, wat vinden we ervan, hoe kan
het beter?
C. Het verbeteren betekent met inbreng van kennis bij cliënten, praktijk- en
beleidsfunctionarissen en wetenschappers, voorvernieuwing een interventie beter
toepasbaar, effectiever of goedkoper maken.
Het NJi definieert een interventie als een aanpak:
▪ Voor bevordering van ontwikkeling of opvoeding, of voor vermindering, compensatie of
draaglijk maken van een risico of een probleem in de ontwikkeling of opvoeding van
een jeugdige tot 23 jaar.
▪ Bestemd voor een doelgroep waarvan ontwikkeling of opvoeding te bevorderen is.
▪ Gericht op de jeugdige zelf, zijn opvoeders en/of zijn opvoedingsomgeving.
▪ Aanpak die geleid wordt door een theoretisch en praktisch weldoordacht en doelgericht
geheel.
, Een interventie noemen we evidence-based als het beeld over de werkzaamheid is gebaseerd
op kennis over wat werkt. Die kennis bestaat vaak uit een mix van verschillende bronnen.
▪ Bewijs uit wetenschappelijk onderzoek (ook wel research-based-kennis genoemd)
▪ Ervaringskennis van praktijkwerkers. Dit soort kennis van ervaren professionals wordt
ook wel expert-based- of practice-based-kennis genoemd
▪ Client-based-kennis. Kern daarbij is dat inzichten over ‘wat werkt’ mede bepaald worden
door kennis over de opvattingen, voorkeuren en
ervaringen van cliënten.
▪ Value-based kennis (toegevoegd bij jeugdhulp): kennis
over ethische overwegingen en waarden in het
opgroeien en opvoeden van jeugdigen.
Er wordt ook veel gekeken naar de kosteneffectiviteit: de mate
waarin de interventie en de daarbij komende kosten in een
acceptabele verhouding staan tot het doel.
De sterkste bewijzen voor effectiviteit kunnen onder andere geleverd worden met Randomized
Controlled Trials. Dit is experimenteel onderzoek waarbij een experimentele groep een
interventie volgt en de andere groep een alternatieve- of geen interventie krijgt. Bij voorkeur
worden participanten willekeurig toegewezen. Als er al bestaande groepen worden gebruikt,
bijvoorbeeld twee schoolklassen of twee afdelingen in een instelling, is er sprake van quasi-
experimenteel onderzoek. Aan de hand van metingen worden de verschillen in werking tussen
de twee groepen vergeleken.
Er zijn veel studies gedaan naar de effecten van preventieve interventies. Er komen hier
meerdere conclusies uit:
⬧ Kijkend naar internationale zorg lijkt preventie te werken.
⬧ Kijkend naar kosteneffectiviteit: investeren in preventie kost 400 miljoen per jaar en
lever 5,6 miljard aan besparingen op.
- Er is internationaal veel onderzoek, maar er is weinig onderzoek gedaan naar
Nederlandse effecten. De waarde die een interventie heeft in het buitenland hoeft niet
gelijk te zijn aan de waarde die dit heeft in de Nederlandse doelgroep.
- Het onderzoek dat in Nederland wel is uitgevoerd, voldoet vaak niet aan de
experimentele onderzoeksopzet/eisen.
- De kosten van een paar Nederlandse preventieprogramma’s, zoals vaccinatie- en
screeningsprogramma’s, zijn erg helder. Voor veel andere preventie-activiteiten geldt
dat alleen niet. De geluiden over de kosteneffectiviteit van preventie zijn dus voor de
Nederlandse situatie wellicht te optimistisch.
➔ Er is onderzoek nodig voor specifieke werkzaamheid in Nederland.
Van Yperen, T., Veerman, J. W., & Bijl, B. (2017). Naar meer effect: Resultaatgerichte
ontwikkeling van interventies.
Evidence-based = bewezen effectief werken. Interventies moeten wetenschappelijk verantwoord
zijn en er moet bewijs zijn voor de effectiviteit ervan. Er zijn vanuit verschillende werkvelden
verschillende perspectieven op effectiviteit:
⬧ In de praktijk: het effect van de aanpak is bewezen als gestelde doelen worden
gerealiseerd en cliënten tevreden zijn.
⬧ In beleid: interventie is effectief als jeugdigen in de samenleving (wijk, stad, regio en
land) passende ondersteuning krijgen en zich optimaal ontwikkelen tot participerende
burgers.
⬧ In de wetenschap: interventie is effectief als het effect door onderzoek is aangetoond,
waarbij aannemelijk is gemaakt dat er geen andere factoren in het spel zijn die het effect
ook hadden kunnen veroorzaken.
Het gaat om de samenwerking tussen praktijkwerkers, cliënten, onderzoekers,
instellingsfunctionarissen en beleidsmakers om een beweging van meten, spreken en
verbeteren in gang te zetten –en te houden – die leidt tot steeds betere resultaten in de praktijk.
A. Het meten is gericht op de in praktijk uitgevoerde activiteiten en resultaten ervan
zichtbaar te maken.
B. Het spreken houdt in dat het gevormde beeld in dialoog met de betrokken partijen
betekenis krijgt: herkennen we dit, hoe verklaren we het, wat vinden we ervan, hoe kan
het beter?
C. Het verbeteren betekent met inbreng van kennis bij cliënten, praktijk- en
beleidsfunctionarissen en wetenschappers, voorvernieuwing een interventie beter
toepasbaar, effectiever of goedkoper maken.
Het NJi definieert een interventie als een aanpak:
▪ Voor bevordering van ontwikkeling of opvoeding, of voor vermindering, compensatie of
draaglijk maken van een risico of een probleem in de ontwikkeling of opvoeding van
een jeugdige tot 23 jaar.
▪ Bestemd voor een doelgroep waarvan ontwikkeling of opvoeding te bevorderen is.
▪ Gericht op de jeugdige zelf, zijn opvoeders en/of zijn opvoedingsomgeving.
▪ Aanpak die geleid wordt door een theoretisch en praktisch weldoordacht en doelgericht
geheel.
, Een interventie noemen we evidence-based als het beeld over de werkzaamheid is gebaseerd
op kennis over wat werkt. Die kennis bestaat vaak uit een mix van verschillende bronnen.
▪ Bewijs uit wetenschappelijk onderzoek (ook wel research-based-kennis genoemd)
▪ Ervaringskennis van praktijkwerkers. Dit soort kennis van ervaren professionals wordt
ook wel expert-based- of practice-based-kennis genoemd
▪ Client-based-kennis. Kern daarbij is dat inzichten over ‘wat werkt’ mede bepaald worden
door kennis over de opvattingen, voorkeuren en
ervaringen van cliënten.
▪ Value-based kennis (toegevoegd bij jeugdhulp): kennis
over ethische overwegingen en waarden in het
opgroeien en opvoeden van jeugdigen.
Er wordt ook veel gekeken naar de kosteneffectiviteit: de mate
waarin de interventie en de daarbij komende kosten in een
acceptabele verhouding staan tot het doel.
De sterkste bewijzen voor effectiviteit kunnen onder andere geleverd worden met Randomized
Controlled Trials. Dit is experimenteel onderzoek waarbij een experimentele groep een
interventie volgt en de andere groep een alternatieve- of geen interventie krijgt. Bij voorkeur
worden participanten willekeurig toegewezen. Als er al bestaande groepen worden gebruikt,
bijvoorbeeld twee schoolklassen of twee afdelingen in een instelling, is er sprake van quasi-
experimenteel onderzoek. Aan de hand van metingen worden de verschillen in werking tussen
de twee groepen vergeleken.
Er zijn veel studies gedaan naar de effecten van preventieve interventies. Er komen hier
meerdere conclusies uit:
⬧ Kijkend naar internationale zorg lijkt preventie te werken.
⬧ Kijkend naar kosteneffectiviteit: investeren in preventie kost 400 miljoen per jaar en
lever 5,6 miljard aan besparingen op.
- Er is internationaal veel onderzoek, maar er is weinig onderzoek gedaan naar
Nederlandse effecten. De waarde die een interventie heeft in het buitenland hoeft niet
gelijk te zijn aan de waarde die dit heeft in de Nederlandse doelgroep.
- Het onderzoek dat in Nederland wel is uitgevoerd, voldoet vaak niet aan de
experimentele onderzoeksopzet/eisen.
- De kosten van een paar Nederlandse preventieprogramma’s, zoals vaccinatie- en
screeningsprogramma’s, zijn erg helder. Voor veel andere preventie-activiteiten geldt
dat alleen niet. De geluiden over de kosteneffectiviteit van preventie zijn dus voor de
Nederlandse situatie wellicht te optimistisch.
➔ Er is onderzoek nodig voor specifieke werkzaamheid in Nederland.
