Erf- en huwelijksvermogensrecht
Samenvatting van ontvangen theorie van mevrouw Roeterdink Saxion Hogeschool. (Saxion
Hogeschool, Roeterdink)
Erfrecht
Bloedverwantschap art. 1:3 BW
Biologisch bloedverwantschap
in de rechte lijn betekend dat er sprake is van een verbintenis tussen personen die rechtstreeks van elkaar
afstammen
Juridisch
Uit de juridische relatie tussen kind en ouder kunnen rechten en plichten ontstaan.
Het bloedverwantschap is in graden. Dit wordt bepaald door de geboorte: geboorte, erkenning, gerechtelijke
vaststelling vaderschap of adoptie. (familierechtelijke betrekking)
Aanverwantschap = ontstaat door huwelijk of geregistreerd partnerschap tussen de ene echtgenoot en de
bloedverwant van de andere echtgenoot.
Familierechtelijke betrekking= ontstaat door:
Geboorte tijdens het huwelijk/gp
Erkenning van het kind
Gerechtelijke vaststelling van het ouderschap
Adoptie
Geboorte
Moeder (art. 1:198 BW):
Juridisch vader (art. 1:199 BW):
Ontkennen juridisch vaderschap (art. 1:200 BW):
- vader niet biologische vader (bijv. overspel);
- terugwerkende kracht (art. 1:202 BW).
Ontkennen juridisch moederschap (art. 1:202a BW)
- moeder niet biologische moeder
Erkenning van het kind
Art. 1:203 e.v. BW (vader of moeder)
Niet vereist dat de man/vrouw biologische ouder is. Een kind kan je erkennen tijdens ze zwangerschap, na de
geboorte maar ook nog als het meerderjarig is aan de hand van de akte van erkenning opgemaakt door de
burgerlijke stand ambtenaar (art. 1:203 BW)
Voor erkenning is toestemming nodig van de moeder/vader en/of het kind, art. 1:204 lid 1 sub c en d BW evt.
vervangende toestemming.
Onherroepelijk: nb ontkenning ouderschap
Manier van erven
Uit eigen hoofde= erven op grond van de plaats die je zelf hebt ingenomen als erfgenaam
Erven bij plaatsvervulling= erven op de plaats die van een andere erfgenaam is geweest.
Uit eigen hoofde
Art. 4:10 lid 1 BW: (4 parentelen) (NB 4:8 BW):
GROEP 1 = de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen
GROEP 2 = ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters (halfbroers of –zusters)
GROEP 3 = grootouders van de erflater
GROEP 4 = overgrootouders van de erflater
Degenen die uit eigen hoofde tot een nalatenschap worden
geroepen, erven voor gelijke delen, art. 4:11 lid 1 BW.
Plaatsvervulling
,Art. 4:10 lid 2 BW: erven bij plaatsvervulling heeft betrekking op de afstammelingen van: een kind, broer, zuster,
grootouder of overgrootouder van de erflater.
Art. 4:12 lid 1 BW: plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot personen die op het moment van openvallen van
de nalatenschap:
niet meer bestaan
onwaardig zijn
onterfd zijn
verwerpen
wier erfrecht is vervallen
Een ouder kan zijn kind niet onterven.
1.000.000 gemeenschap van goederen. Man, vrouw en 3 kinderen
Normaal krijgt ieder ¼ van de nalatenschap bij overlijden man.
Kind c krijgt niks door testament gezien hij is onterft. Onterven mag dus.
Een kind onterven kan.
Kind c die word uitgesloten kan zeggen oke ik hoef ook helemaal niks= onterving gelukt
Kind c kan ook zeggen= ik heb als kind recht op een kindsdeel. De legitieme portie is ½ van het
wettelijke erfdeel. Dus hierbij ½ x ¼ = 1/8
Legitieme portie= het erfdeel waar jij wettelijk recht op hebt als kind is altijd de helft van het wettelijke erfdeel.
Te verdelen
1. Vaststellen wat het te verdelen vermogen is
2 Is er een testament? In het testamentenregister, als er geen testament is dan krijgt iedereen naar de wettelijke
verdeling.
3. Erfdelen bij geen testament.
4. Naar art. 4:13 wettelijke verdeling als er geen testament is opgesteld met wie welke spulletjes krijgen. =
uitgangspunt is de langstlevende krijgt alles.
Erfdelen
Alleen de overleden persoon kan erfdelen aanpassen onder de erfgenamen. Anders niet meer.
Dus door testament of door de wet (als er geen testament is dan wettelijke verdeling naar rato van personen. 4
erfgenamen is iedereen ¼)
Wettelijke verdeling
Art. 4:13 BW alleen voor echtgenoten en kinderen
De langstlevende moet alles krijgen. De kinderen krijgen nu een vordering op de langstlevende in geld. Pas bij
overlijden is het opeisbaar.
Door de wet worden de spullen verdeeld. Als er een testament was, dan kan het zo zijn dat er al een verdeling is
gemaakt voor alle spullen.
Door de wettelijke verdeling van art. 4:13 BW wordt er dus een verdeling gemaakt voor alle spullen.
Na het overlijden mogen erfdelen niet meer worden aangepast. De wettelijke verdeling waarin de langstlevende
alles krijgt kan ongedaan worden gemaakt. Dit moet gebeuren binnen 3 maanden na het overlijden art. 4:18 BW.
er is geen mogelijkheid tot uitrekken van deze termijn.
Binnen deze termijn kun je een nieuwe verdeling opmaken, hoeft niet maar mag wel.
Kind 3 wil het huis hebben. De langstlevende kan bepalen dat dit mag en zet een streep door de
wettelijke verdeling van art 4:13 BW. Kinderen 1 en 2 en 3 hebben allemaal recht op 33.000 euro
volgens de erfdelen die door de overleden persoon zijn bepaald. Kind 3 krijgt het huis en moet kind 1 en
2 betalen, zodat zij allemaal volgens de erfdelen het geld ontvangen. Je mag dit ook compenseren met
spulletjes.
Let op, de bepaalde erfdelen per kind kunnen niet worden gewijzigd. Bij erven moet je altijd deze verdeling
aanhouden.
Kinderen
Hebben bij onterving altijd nog recht op een legitiem deel. ½ van waar hij recht op had wettelijk.
Kinderen van jou partner die niet jou nakomelingen zijn kunnen alleen worden betrokken in de erfenis door
erkenning, adoptie of testament.
Ouders
Ouders van een overleden persoon erven ALTIJD ¼ van het vermogen.
Art. 4:13 BW
,Als alles wordt gedeeld naar de langstlevende. Zij heeft nu een schuld aan de kinderen, omdat zij te veel heeft
toebedeeld gekregen gezien de wettelijke regeling. Het is een schuld in geld. Als er geen testament is krijgt ze
alles op naam. De langstlevende heeft een schuld aan alle kinderen, de kinderen kunnen hun deel niet eerder
opeisen dan dat zij overlijdt.
Elke erfgenaam is belastingplichtig. Vaak is het zo dat de langstlevende die alles op naam ontvangt diegene die
voor iedereen de belasting betaald.
Een erfenis kun je:
Verwerpen
Beneficiair aanvaarden= alleen aanvaarden als het positief is.
Aanvaarden
Verwerpen
Als kind A de erfenis verwerpt, maar wel 5 kinderen heeft, dan gaat de erfenis naar het deel van A naar de
kinderen van A voor allemaal 1/5 van die ¼.
Als kind B de erfenis verwerpt en geen kinderen heeft, dan wordt het toebedeeld aan de overige erfgenamen.
Plaatsvervulling bij overlijden of verwerpen kan alleen bij afstammelingen.
Beneficiair aanvaarden
Alleen aanvaarden als de nalatenschap een positief bedrag is.
Een minderjarige MOET dit doen.
Bij beneficiair aanvaarden moet je ook beneficiair afwikkeling bij de rechtbank.
Afwijken van de wettelijke verdeling
Als je afwijkt van de wettelijke verdeling binnen de gestelde termijn dan kan je de volgende dingen doen:
- opeisbaarheidsgronden uitbreiden
- rente aanpassen
- keuze: tussentijdse aflossing toerekenen aan hoofdsom of rente
- wilsrechten opheffen, beperken of uitbreiden
- stiefkind in de verdeling betrekken
Testamenten
Vruchtgebruiktestament
Recht van vruchtgebruiker eindigt bij diens overlijden, de bloot-eigenaar wordt dan vol-eigenaar.
Motieven:
bescherming familievermogen
recht van vruchtgebruik kan niet vererven
bij einde vruchtgebruik is waardeaangroei voor bloot eigenaar in principe onbelast
Waardering vruchtgebruik: forfaitair, afhankelijk van de leeftijd van de vruchtgebruiker
Tweestapstestament
- Bezwaarde verkrijgt onder ontbindende voorwaarde, verwachter verkrijgt onder opschortende
voorwaarde.
Verwachter moet de bezwaarde overleven.
1e overlijden: alleen langstlevende wordt belast (grote vrijstelling goed benut !!!)
2e overlijden: verkrijging door kinderen als verwachter wordt belast in relatie tot hun eerste ouder, in de
1e nalatenschap.
Wettelijke verdeling en hier vanaf wijken
- Art. 4:13 BW (de wettelijke verdeling) is van toepassing als de erflater een echtgenoot en een of meer
kinderen als erfgenaam achterlaat. De erflater kan bij uiterste wilsbeschikking bepalen dat een stiefkind
in de verdeling wordt betrokken als een eigen kind, art. 4:27 BW.
- Afwijken mag bij uiterste wil.
- De langstlevende echtgenoot kan de wettelijke verdeling ongedaan maken, binnen 3 maanden na het
openvallen van de nalatenschap, art. 4:18 BW.
, Let op: beperkte afwijking mogelijk!!
ERFDELEN staan vast, deze kun je NIET meer aanpassen, van erfdelen BLIJF JE AF!!
MAAR …wat kan wel?!
WETTELIJKE VERDELING ONGEDAAN MAKEN! Art 4:18 BW
- Let op: termijn!
- Let op: je gooit een hele kostbare wettelijke verdeling in de prullenbak, zorg dat je de langstlevende nog altijd
goed verzorgd achterlaat!
Wilsrechten
Krijgt een kind bij het bijvoorbeeld hertrouwen van de langstlevende of overlijden van de hertrouwde
langstlevende. Wilsrechten kunnen worden uitgesloten in huwelijkse voorwaarden!
Wat kun je in het testament zetten?
Erfgenamen (stiefkinderen, stichtingen)
Toebedeling met legaat
Onterven
Rampenclausule
Voogd
Executeur aanstellen
Bedrijfsopvolger benoemen
Vorderingen opeisbaar maken.
Levenstestament= het is een volmacht die geldt tijdens leven. Als mijn iets overkomt waardoor ik niet meer
dingen kan doen (tekenen voor verkopen etc), geef ik een volmacht hiervoor aan ….. Eindigd bij overlijden.
Hierna gaat het testament leven. Een levenstestament voorkomt dat je uiteindelijk niks meer kunt. Als jij je
woning moet verkopen kan jij niet tekenen. Zonder uitgeleverde volmacht word je onder bewind gesteld die verder
bepaald hoe en wat.
Codicil
art. 4:97 BW
Door de erflater met de hand geschreven gedagtekend en
ondertekend stuk voor het maken van legaten en om te
bepalen dat bepaalde goederen buiten een
huwelijksgoederen gemeenschap vallen.
Aanvaarden van nalatenschap
Periodiek verrekenbeding
Elk jaar de balans op maken.
Elk jaar delen van bijv jouw onderneming naar je echtgenoot. Dit zinvol bij koude uitsluiting op het
moment dat de onderneming failliet gaat.
Levenstestament
Je geeft hierbij een volmacht. Kan voor geld en andere beslissingen.
Als je niet meer zelf kan handelen
Volmacht krijgen bij rechtbank, gaat trager dan gewoon een levenstestament.
Een wilsverklaring bij leven
Eindigt bij overlijden.
CLTR
Testament
Voor wil na overlijden.
Kan niet bij volmacht, je moet je eigen testament opmaken
CTR
Samenvatting van ontvangen theorie van mevrouw Roeterdink Saxion Hogeschool. (Saxion
Hogeschool, Roeterdink)
Erfrecht
Bloedverwantschap art. 1:3 BW
Biologisch bloedverwantschap
in de rechte lijn betekend dat er sprake is van een verbintenis tussen personen die rechtstreeks van elkaar
afstammen
Juridisch
Uit de juridische relatie tussen kind en ouder kunnen rechten en plichten ontstaan.
Het bloedverwantschap is in graden. Dit wordt bepaald door de geboorte: geboorte, erkenning, gerechtelijke
vaststelling vaderschap of adoptie. (familierechtelijke betrekking)
Aanverwantschap = ontstaat door huwelijk of geregistreerd partnerschap tussen de ene echtgenoot en de
bloedverwant van de andere echtgenoot.
Familierechtelijke betrekking= ontstaat door:
Geboorte tijdens het huwelijk/gp
Erkenning van het kind
Gerechtelijke vaststelling van het ouderschap
Adoptie
Geboorte
Moeder (art. 1:198 BW):
Juridisch vader (art. 1:199 BW):
Ontkennen juridisch vaderschap (art. 1:200 BW):
- vader niet biologische vader (bijv. overspel);
- terugwerkende kracht (art. 1:202 BW).
Ontkennen juridisch moederschap (art. 1:202a BW)
- moeder niet biologische moeder
Erkenning van het kind
Art. 1:203 e.v. BW (vader of moeder)
Niet vereist dat de man/vrouw biologische ouder is. Een kind kan je erkennen tijdens ze zwangerschap, na de
geboorte maar ook nog als het meerderjarig is aan de hand van de akte van erkenning opgemaakt door de
burgerlijke stand ambtenaar (art. 1:203 BW)
Voor erkenning is toestemming nodig van de moeder/vader en/of het kind, art. 1:204 lid 1 sub c en d BW evt.
vervangende toestemming.
Onherroepelijk: nb ontkenning ouderschap
Manier van erven
Uit eigen hoofde= erven op grond van de plaats die je zelf hebt ingenomen als erfgenaam
Erven bij plaatsvervulling= erven op de plaats die van een andere erfgenaam is geweest.
Uit eigen hoofde
Art. 4:10 lid 1 BW: (4 parentelen) (NB 4:8 BW):
GROEP 1 = de niet van tafel en bed gescheiden echtgenoot van de erflater tezamen met diens kinderen
GROEP 2 = ouders van de erflater tezamen met diens broers en zusters (halfbroers of –zusters)
GROEP 3 = grootouders van de erflater
GROEP 4 = overgrootouders van de erflater
Degenen die uit eigen hoofde tot een nalatenschap worden
geroepen, erven voor gelijke delen, art. 4:11 lid 1 BW.
Plaatsvervulling
,Art. 4:10 lid 2 BW: erven bij plaatsvervulling heeft betrekking op de afstammelingen van: een kind, broer, zuster,
grootouder of overgrootouder van de erflater.
Art. 4:12 lid 1 BW: plaatsvervulling geschiedt met betrekking tot personen die op het moment van openvallen van
de nalatenschap:
niet meer bestaan
onwaardig zijn
onterfd zijn
verwerpen
wier erfrecht is vervallen
Een ouder kan zijn kind niet onterven.
1.000.000 gemeenschap van goederen. Man, vrouw en 3 kinderen
Normaal krijgt ieder ¼ van de nalatenschap bij overlijden man.
Kind c krijgt niks door testament gezien hij is onterft. Onterven mag dus.
Een kind onterven kan.
Kind c die word uitgesloten kan zeggen oke ik hoef ook helemaal niks= onterving gelukt
Kind c kan ook zeggen= ik heb als kind recht op een kindsdeel. De legitieme portie is ½ van het
wettelijke erfdeel. Dus hierbij ½ x ¼ = 1/8
Legitieme portie= het erfdeel waar jij wettelijk recht op hebt als kind is altijd de helft van het wettelijke erfdeel.
Te verdelen
1. Vaststellen wat het te verdelen vermogen is
2 Is er een testament? In het testamentenregister, als er geen testament is dan krijgt iedereen naar de wettelijke
verdeling.
3. Erfdelen bij geen testament.
4. Naar art. 4:13 wettelijke verdeling als er geen testament is opgesteld met wie welke spulletjes krijgen. =
uitgangspunt is de langstlevende krijgt alles.
Erfdelen
Alleen de overleden persoon kan erfdelen aanpassen onder de erfgenamen. Anders niet meer.
Dus door testament of door de wet (als er geen testament is dan wettelijke verdeling naar rato van personen. 4
erfgenamen is iedereen ¼)
Wettelijke verdeling
Art. 4:13 BW alleen voor echtgenoten en kinderen
De langstlevende moet alles krijgen. De kinderen krijgen nu een vordering op de langstlevende in geld. Pas bij
overlijden is het opeisbaar.
Door de wet worden de spullen verdeeld. Als er een testament was, dan kan het zo zijn dat er al een verdeling is
gemaakt voor alle spullen.
Door de wettelijke verdeling van art. 4:13 BW wordt er dus een verdeling gemaakt voor alle spullen.
Na het overlijden mogen erfdelen niet meer worden aangepast. De wettelijke verdeling waarin de langstlevende
alles krijgt kan ongedaan worden gemaakt. Dit moet gebeuren binnen 3 maanden na het overlijden art. 4:18 BW.
er is geen mogelijkheid tot uitrekken van deze termijn.
Binnen deze termijn kun je een nieuwe verdeling opmaken, hoeft niet maar mag wel.
Kind 3 wil het huis hebben. De langstlevende kan bepalen dat dit mag en zet een streep door de
wettelijke verdeling van art 4:13 BW. Kinderen 1 en 2 en 3 hebben allemaal recht op 33.000 euro
volgens de erfdelen die door de overleden persoon zijn bepaald. Kind 3 krijgt het huis en moet kind 1 en
2 betalen, zodat zij allemaal volgens de erfdelen het geld ontvangen. Je mag dit ook compenseren met
spulletjes.
Let op, de bepaalde erfdelen per kind kunnen niet worden gewijzigd. Bij erven moet je altijd deze verdeling
aanhouden.
Kinderen
Hebben bij onterving altijd nog recht op een legitiem deel. ½ van waar hij recht op had wettelijk.
Kinderen van jou partner die niet jou nakomelingen zijn kunnen alleen worden betrokken in de erfenis door
erkenning, adoptie of testament.
Ouders
Ouders van een overleden persoon erven ALTIJD ¼ van het vermogen.
Art. 4:13 BW
,Als alles wordt gedeeld naar de langstlevende. Zij heeft nu een schuld aan de kinderen, omdat zij te veel heeft
toebedeeld gekregen gezien de wettelijke regeling. Het is een schuld in geld. Als er geen testament is krijgt ze
alles op naam. De langstlevende heeft een schuld aan alle kinderen, de kinderen kunnen hun deel niet eerder
opeisen dan dat zij overlijdt.
Elke erfgenaam is belastingplichtig. Vaak is het zo dat de langstlevende die alles op naam ontvangt diegene die
voor iedereen de belasting betaald.
Een erfenis kun je:
Verwerpen
Beneficiair aanvaarden= alleen aanvaarden als het positief is.
Aanvaarden
Verwerpen
Als kind A de erfenis verwerpt, maar wel 5 kinderen heeft, dan gaat de erfenis naar het deel van A naar de
kinderen van A voor allemaal 1/5 van die ¼.
Als kind B de erfenis verwerpt en geen kinderen heeft, dan wordt het toebedeeld aan de overige erfgenamen.
Plaatsvervulling bij overlijden of verwerpen kan alleen bij afstammelingen.
Beneficiair aanvaarden
Alleen aanvaarden als de nalatenschap een positief bedrag is.
Een minderjarige MOET dit doen.
Bij beneficiair aanvaarden moet je ook beneficiair afwikkeling bij de rechtbank.
Afwijken van de wettelijke verdeling
Als je afwijkt van de wettelijke verdeling binnen de gestelde termijn dan kan je de volgende dingen doen:
- opeisbaarheidsgronden uitbreiden
- rente aanpassen
- keuze: tussentijdse aflossing toerekenen aan hoofdsom of rente
- wilsrechten opheffen, beperken of uitbreiden
- stiefkind in de verdeling betrekken
Testamenten
Vruchtgebruiktestament
Recht van vruchtgebruiker eindigt bij diens overlijden, de bloot-eigenaar wordt dan vol-eigenaar.
Motieven:
bescherming familievermogen
recht van vruchtgebruik kan niet vererven
bij einde vruchtgebruik is waardeaangroei voor bloot eigenaar in principe onbelast
Waardering vruchtgebruik: forfaitair, afhankelijk van de leeftijd van de vruchtgebruiker
Tweestapstestament
- Bezwaarde verkrijgt onder ontbindende voorwaarde, verwachter verkrijgt onder opschortende
voorwaarde.
Verwachter moet de bezwaarde overleven.
1e overlijden: alleen langstlevende wordt belast (grote vrijstelling goed benut !!!)
2e overlijden: verkrijging door kinderen als verwachter wordt belast in relatie tot hun eerste ouder, in de
1e nalatenschap.
Wettelijke verdeling en hier vanaf wijken
- Art. 4:13 BW (de wettelijke verdeling) is van toepassing als de erflater een echtgenoot en een of meer
kinderen als erfgenaam achterlaat. De erflater kan bij uiterste wilsbeschikking bepalen dat een stiefkind
in de verdeling wordt betrokken als een eigen kind, art. 4:27 BW.
- Afwijken mag bij uiterste wil.
- De langstlevende echtgenoot kan de wettelijke verdeling ongedaan maken, binnen 3 maanden na het
openvallen van de nalatenschap, art. 4:18 BW.
, Let op: beperkte afwijking mogelijk!!
ERFDELEN staan vast, deze kun je NIET meer aanpassen, van erfdelen BLIJF JE AF!!
MAAR …wat kan wel?!
WETTELIJKE VERDELING ONGEDAAN MAKEN! Art 4:18 BW
- Let op: termijn!
- Let op: je gooit een hele kostbare wettelijke verdeling in de prullenbak, zorg dat je de langstlevende nog altijd
goed verzorgd achterlaat!
Wilsrechten
Krijgt een kind bij het bijvoorbeeld hertrouwen van de langstlevende of overlijden van de hertrouwde
langstlevende. Wilsrechten kunnen worden uitgesloten in huwelijkse voorwaarden!
Wat kun je in het testament zetten?
Erfgenamen (stiefkinderen, stichtingen)
Toebedeling met legaat
Onterven
Rampenclausule
Voogd
Executeur aanstellen
Bedrijfsopvolger benoemen
Vorderingen opeisbaar maken.
Levenstestament= het is een volmacht die geldt tijdens leven. Als mijn iets overkomt waardoor ik niet meer
dingen kan doen (tekenen voor verkopen etc), geef ik een volmacht hiervoor aan ….. Eindigd bij overlijden.
Hierna gaat het testament leven. Een levenstestament voorkomt dat je uiteindelijk niks meer kunt. Als jij je
woning moet verkopen kan jij niet tekenen. Zonder uitgeleverde volmacht word je onder bewind gesteld die verder
bepaald hoe en wat.
Codicil
art. 4:97 BW
Door de erflater met de hand geschreven gedagtekend en
ondertekend stuk voor het maken van legaten en om te
bepalen dat bepaalde goederen buiten een
huwelijksgoederen gemeenschap vallen.
Aanvaarden van nalatenschap
Periodiek verrekenbeding
Elk jaar de balans op maken.
Elk jaar delen van bijv jouw onderneming naar je echtgenoot. Dit zinvol bij koude uitsluiting op het
moment dat de onderneming failliet gaat.
Levenstestament
Je geeft hierbij een volmacht. Kan voor geld en andere beslissingen.
Als je niet meer zelf kan handelen
Volmacht krijgen bij rechtbank, gaat trager dan gewoon een levenstestament.
Een wilsverklaring bij leven
Eindigt bij overlijden.
CLTR
Testament
Voor wil na overlijden.
Kan niet bij volmacht, je moet je eigen testament opmaken
CTR
