SOCIALE EN POLITIEKE WIJSBEGEERTE
H1 : VERWARRENDE SITUATIE ............................................................................................................................... 5
COMPLEXE SITUATIE .............................................................................................................................................. 5
FILOSOFISCHE VRAGEN .......................................................................................................................................... 7
H2 : AFWEZIGHEID VAN POLITIEK.......................................................................................................................... 8
ECONOMISCHE BENADERING................................................................................................................................. 8
JURIDISCHE BENADERING .................................................................................................................................... 11
ETHISCHE BENADERING : UTILITARISME ............................................................................................................... 14
ETHISCHE BENADERING : DEONTOLOGISCHE BENADERING .................................................................................. 15
ETHISCHE BENADERING : COMMUNITARISTISCHE KRITIEK ................................................................................... 21
COMMUNITARISME TAYLOR ............................................................................................................................... 25
POLITIEKE BENADERINGEN .................................................................................................................................. 26
DE AFZIJDIGEN ..................................................................................................................................................... 28
BESLUIT ............................................................................................................................................................... 29
H3 : BIJ DE GRATIE GODS (MIDDELEEUWEN)....................................................................................................... 33
BREUK MET OUDHEID : STAD VAN GOD EN STAD VAN MENSEN........................................................................... 33
FEODAAL SYTEEM ................................................................................................................................................ 35
BEGIN VAN SECULARISERING ............................................................................................................................... 37
HEDENDAAGSE HOUDING TEGENOVER MIDDELEEUWSE IDEEËN ......................................................................... 38
H4 : SAMENLEVEN WORDT ZAAK VAN MENSEN (RENAISSANCE) ........................................................................ 40
RENAISSANCE (1500) : HET VERSCHIJNEN VAN POLITIEK ...................................................................................... 40
DROOM VAN ETHISCHE SAMENLEVING : THOMAS MORE .................................................................................... 40
NIEUWE POLITIEKE BENADERING : MACHIAVELLI ................................................................................................. 41
SOEVEREINITEIT : BODIN...................................................................................................................................... 43
ERFENIS VAN RENAISSANCE ................................................................................................................................. 45
H5 : TRADITIE VAN HET SOCIAAL CONTRACT ...................................................................................................... 49
ONMISBAARHEID VAN DE STAAT : HOBBES .......................................................................................................... 49
TRIOMF VAN HET INDIVIDUALISME : LOCKE ......................................................................................................... 51
,VOORBEREIDING FRANSE REVOLUTIE : JEAN-JACQUES ROUSSEAU ....................................................................... 53
NOTIE VAN HET SOCIAAL CONTRACT ................................................................................................................... 57
H6 : ONBEDOELDE GEVOLGEN............................................................................................................................. 61
INTERPRETATIE VAN FRANSE REVOLUTIE (1789) .................................................................................................. 61
ONZICHTBARE HAND : ADAM SMITH.................................................................................................................... 62
LIST VAN DE REDE : HEGEL ................................................................................................................................... 64
HISTORISCH MATERIALISME : MARX .................................................................................................................... 67
H7 : SAMENLEVEN ONDER POLITIEKE MACHT ..................................................................................................... 71
PROBLEMATISCHE RELATIE POLITIEK EN MODERNE SL : HANNAH ARENDT .......................................................... 71
DISCOURSTHEORIE : HABERMAS .......................................................................................................................... 73
SYMBOLISCHE KARAKTER VAN SAMENLEVING EN POLITIEK : CLAUDE LEFORT...................................................... 76
DEMOCRATIE EN PLAATS VOOR MACHT .............................................................................................................. 77
2
, H1 : VERWARRENDE SITUATIE
COMPLEXE SITUATIE
GEBREK AAN VERTROUWEN Elchardus
wantrouwen tegenover politiek regime (democratie) en niet manier samenleven (liberalisme) :
democratie zonder politiek en liberalisme zonder democratie
< subjectief : attitudes en verwachtingen van mensen (machteloosheid, wantrouwen en gebrek aan hoop)
< objectief : veranderingen politieke organisatie (houding tegenover politiek in theorieën)
liberalisme principe van democratoe
verdediging van rechten individu en samenleven dat politieke dimensies van de democratie
daaruit ontstaat
verzuchting naar liberalisme zonder democratie twijfel en wantrouwen
VERANDERING POLITIEKE ORGANISATIE
I. soevereine natiestaten : homogene bevolking + absolute soevereiniteit (Krasner)
< binnenlandse soevereiniteit (territorium)
< controle over verkeer over grenzen
< internationale juridische soevereiniteit
< westfaler soevereiniteit (niet-inmenging)
II. onzekere positie natiestaat : aantasting soevereiniteit door externe en interne veranderingen (jaren 70)
< globalisering
< diversiteit en federalisering
5
, globalisering (economisch en cultureel)
- vervaging traditionele verhoudingen
- verzwakking impacht natiestaat op politiek-juridische en sociaal-economische processen
- mondiale probemen : ongelijkheid, mileu en klimaat
kosmopolitanisme nationaal-liberalisme (nationalisme)
verdedigers werelddemocratie om belang nationale democratie tegen misbruik
gensoverschrijdende problemen aan te pakken < bestaan ingebed in culturele context
EU als laboratorium < gedeelde nationale identiteit
voorwaarden voor supranationale besluitvorming
< provisorische bevoegdheden
< getrapte legitimiteit
federalisering
= multiculturele karakter SL + tendensen tot decentralisatie en federalisering (getrapte soevereiniteit)
!! paradox : in tijden van globalisering beroepen steeds meer mensen zich op hun culturele eigenhied
> federalisering én democratisch gehalte (meerderheidsbeginsel, verantwoording …) ?
> voor- en nadelen ? (feitelijke discussie)
economie : schaalvoordelen / niet aangepast aan regio
politiek : lokale noden / moeilijke verantwoording)
moreel : vrije keuze burger / beperkt meerderheidsprincipe
> subsidiariteitsprincipe vs. transparantie ? (normatieve discussie)
diversiteit door migratie (ondermijning van binnenuit)
≠ nationalisme en veronderstelling gedeelde cultuur
> noodzaak gedeelde cultuur ? (feitelijke discussie)
> hoe diverse cultuur en integratie verzoenen ? (normatieve discussie)
respect minderheden en groepsrechten (diversiteit) + recht van individuen en om uit te treden (integratie)
> discussie over groepsrechten (bepaalde rechten voor groep als groep)
> discussie over subsidiariteitsprincipe
6
H1 : VERWARRENDE SITUATIE ............................................................................................................................... 5
COMPLEXE SITUATIE .............................................................................................................................................. 5
FILOSOFISCHE VRAGEN .......................................................................................................................................... 7
H2 : AFWEZIGHEID VAN POLITIEK.......................................................................................................................... 8
ECONOMISCHE BENADERING................................................................................................................................. 8
JURIDISCHE BENADERING .................................................................................................................................... 11
ETHISCHE BENADERING : UTILITARISME ............................................................................................................... 14
ETHISCHE BENADERING : DEONTOLOGISCHE BENADERING .................................................................................. 15
ETHISCHE BENADERING : COMMUNITARISTISCHE KRITIEK ................................................................................... 21
COMMUNITARISME TAYLOR ............................................................................................................................... 25
POLITIEKE BENADERINGEN .................................................................................................................................. 26
DE AFZIJDIGEN ..................................................................................................................................................... 28
BESLUIT ............................................................................................................................................................... 29
H3 : BIJ DE GRATIE GODS (MIDDELEEUWEN)....................................................................................................... 33
BREUK MET OUDHEID : STAD VAN GOD EN STAD VAN MENSEN........................................................................... 33
FEODAAL SYTEEM ................................................................................................................................................ 35
BEGIN VAN SECULARISERING ............................................................................................................................... 37
HEDENDAAGSE HOUDING TEGENOVER MIDDELEEUWSE IDEEËN ......................................................................... 38
H4 : SAMENLEVEN WORDT ZAAK VAN MENSEN (RENAISSANCE) ........................................................................ 40
RENAISSANCE (1500) : HET VERSCHIJNEN VAN POLITIEK ...................................................................................... 40
DROOM VAN ETHISCHE SAMENLEVING : THOMAS MORE .................................................................................... 40
NIEUWE POLITIEKE BENADERING : MACHIAVELLI ................................................................................................. 41
SOEVEREINITEIT : BODIN...................................................................................................................................... 43
ERFENIS VAN RENAISSANCE ................................................................................................................................. 45
H5 : TRADITIE VAN HET SOCIAAL CONTRACT ...................................................................................................... 49
ONMISBAARHEID VAN DE STAAT : HOBBES .......................................................................................................... 49
TRIOMF VAN HET INDIVIDUALISME : LOCKE ......................................................................................................... 51
,VOORBEREIDING FRANSE REVOLUTIE : JEAN-JACQUES ROUSSEAU ....................................................................... 53
NOTIE VAN HET SOCIAAL CONTRACT ................................................................................................................... 57
H6 : ONBEDOELDE GEVOLGEN............................................................................................................................. 61
INTERPRETATIE VAN FRANSE REVOLUTIE (1789) .................................................................................................. 61
ONZICHTBARE HAND : ADAM SMITH.................................................................................................................... 62
LIST VAN DE REDE : HEGEL ................................................................................................................................... 64
HISTORISCH MATERIALISME : MARX .................................................................................................................... 67
H7 : SAMENLEVEN ONDER POLITIEKE MACHT ..................................................................................................... 71
PROBLEMATISCHE RELATIE POLITIEK EN MODERNE SL : HANNAH ARENDT .......................................................... 71
DISCOURSTHEORIE : HABERMAS .......................................................................................................................... 73
SYMBOLISCHE KARAKTER VAN SAMENLEVING EN POLITIEK : CLAUDE LEFORT...................................................... 76
DEMOCRATIE EN PLAATS VOOR MACHT .............................................................................................................. 77
2
, H1 : VERWARRENDE SITUATIE
COMPLEXE SITUATIE
GEBREK AAN VERTROUWEN Elchardus
wantrouwen tegenover politiek regime (democratie) en niet manier samenleven (liberalisme) :
democratie zonder politiek en liberalisme zonder democratie
< subjectief : attitudes en verwachtingen van mensen (machteloosheid, wantrouwen en gebrek aan hoop)
< objectief : veranderingen politieke organisatie (houding tegenover politiek in theorieën)
liberalisme principe van democratoe
verdediging van rechten individu en samenleven dat politieke dimensies van de democratie
daaruit ontstaat
verzuchting naar liberalisme zonder democratie twijfel en wantrouwen
VERANDERING POLITIEKE ORGANISATIE
I. soevereine natiestaten : homogene bevolking + absolute soevereiniteit (Krasner)
< binnenlandse soevereiniteit (territorium)
< controle over verkeer over grenzen
< internationale juridische soevereiniteit
< westfaler soevereiniteit (niet-inmenging)
II. onzekere positie natiestaat : aantasting soevereiniteit door externe en interne veranderingen (jaren 70)
< globalisering
< diversiteit en federalisering
5
, globalisering (economisch en cultureel)
- vervaging traditionele verhoudingen
- verzwakking impacht natiestaat op politiek-juridische en sociaal-economische processen
- mondiale probemen : ongelijkheid, mileu en klimaat
kosmopolitanisme nationaal-liberalisme (nationalisme)
verdedigers werelddemocratie om belang nationale democratie tegen misbruik
gensoverschrijdende problemen aan te pakken < bestaan ingebed in culturele context
EU als laboratorium < gedeelde nationale identiteit
voorwaarden voor supranationale besluitvorming
< provisorische bevoegdheden
< getrapte legitimiteit
federalisering
= multiculturele karakter SL + tendensen tot decentralisatie en federalisering (getrapte soevereiniteit)
!! paradox : in tijden van globalisering beroepen steeds meer mensen zich op hun culturele eigenhied
> federalisering én democratisch gehalte (meerderheidsbeginsel, verantwoording …) ?
> voor- en nadelen ? (feitelijke discussie)
economie : schaalvoordelen / niet aangepast aan regio
politiek : lokale noden / moeilijke verantwoording)
moreel : vrije keuze burger / beperkt meerderheidsprincipe
> subsidiariteitsprincipe vs. transparantie ? (normatieve discussie)
diversiteit door migratie (ondermijning van binnenuit)
≠ nationalisme en veronderstelling gedeelde cultuur
> noodzaak gedeelde cultuur ? (feitelijke discussie)
> hoe diverse cultuur en integratie verzoenen ? (normatieve discussie)
respect minderheden en groepsrechten (diversiteit) + recht van individuen en om uit te treden (integratie)
> discussie over groepsrechten (bepaalde rechten voor groep als groep)
> discussie over subsidiariteitsprincipe
6
