1
,VOORWOORD
Dit is een samenvatting voor de examencommissie voor het vak huishoudkunde in de 3 e graad TSO. Het is
opgesteld met behulp van de vakfiche van de examencommissie voor 2025 (tot september):
https://app.akov.be/pls/pakov/f?
p=EXCO_PUBLIC:106::::106:P106_OPSLAG_BESTAND_ID,P106_IO_BESTAND_ID:117061,261
Aangezien er een nieuw leerstofoverzicht komt, is deze samenvatting dus nog geldig tot september 2025. Zodra
de examencommissie een leerstofoverzicht publiceert, werk ik aan een nieuwe samenvatting. Dit zal ik
proberen in hetzelfde document te doen, zodat er geen extra kosten in rekening moeten worden gebracht voor
de mensen die hun examen na september 2025 willen doen. Echter weet ik niet hoe veel werk dit zal kosten,
dus kan ik niet met zekerheid zeggen dat ik een samenvatting klaar heb in september 2025.
Ik zal in de samenvatting verwijzen naar de vakfiche zodat je duidelijk weet wat je moet kennen volgens hun
richtlijnen. Dit zal telkens in de lichtpaarse kaders onder de titel staan.
STUDIERICHTINGEN
Voor de 3e graad sociale en technische wetenschappen (TSO)
Deze samenvatting kan ook gebruikt worden voor andere schoolinstituten dan de examencommissie aangezien
de vakfiches van de examencommissie opgesteld zijn aan de hand van de eindtermen van het secundair
onderwijs in Vlaanderen voor TV opvoedkunde (http://eindtermen.vlaanderen.be/secundair-onderwijs/derde-
graad/). Indien je dit daarvoor zou willen gebruiken, raad ik je aan om wel even te kijken naar de inhoudstafel
om zeker te zijn dat je alle informatie hebt.
ALGEMENE VOORWAARDEN
Deze samenvatting mag niet verspreid worden aan mensen die niet tot het gezin behoren. Dit is
auteursrechtelijk beschermd en als dit verspreid wordt, ben ik genoodzaakt om acties te ondernemen.
DIGITALISERING
Ik probeer mijn samenvattingen zo makkelijk mogelijk te maken om te gebruiken. Sommige mensen drukken ze
af om zo bepaalde zaken te kunnen markeren of andere bedoelingen wat ik totaal begrijp. Toch snap ik ook dat
er steeds meer nood is aan digitalisering en om die reden heb ik een inhoudstafel waarop je kan klikken om
naar een bepaald onderdeel te gaan. Sommigen waren zich daar niet van bewust dus daarom dat ik het even
zeg zodat je dit kan gebruiken als je daar de behoefte voor hebt. Het kan soms zijn dat de lay-out wat varieert
doordat het in pdf-vorm wordt gezet waardoor je soms bepaalde afbeeldingen/teksten niet kunt lezen. Moest
dit het geval zijn bij jou, stuur me dan een berichtje en dan kan ik je helpen met het juiste te kunnen lezen
zodat je je toch nog optimaal kan voorbereiden 😊
BRONNEN
De bronnen die ik voor deze samenvatting heb gebruikt:
SOWiESO 3e graad- Plantyn
Code Gedragswetenschappen- De Boeck
Internet (alle bronnen die ik gebruikt heb, zijn geverifieerd)
ACTUALITEIT
2
,Deze samenvatting is opgesteld op basis van de vakfiche van het vak en is gecontroleerd op de meest recente
versie-update op 5 januari 2025 (de vakfiche verandert niet meer gedurende het jaar). Indien je merkt dat er
bepaalde informatie verandert is na deze datum die cruciaal is, laat het me maar weten en ik pas het aan.
EXTRA HULP NODIG?
Heb je extra hulp nodig bij deze samenvatting, bijvoorbeeld over de inhoud of structuur? Stuur me gerust een
berichtje! Ik kan eventueel bijles geven tegen een afgesproken prijs, afhankelijk van de beschikbaarheid😊.
WAT VIND JE VAN DE SAMENVATTING?
Ik vind het altijd leuk om feedback te krijgen. Ik steek hier veel moeite in en ik hoop dat ik op deze manier zo
veel mogelijk mensen kan laten slagen voor hun examen. Om die reden zou ik je willen vragen om een
beoordeling achter te laten. Dat zou echt veel voor mij betekenen 😊. Moest je toch nog opmerkingen hebben
over hoe het beter kan, mag je altijd iets laten weten in een berichtje.
Verder wens ik je nog veel succes met je examen en moesten er vragen zijn, aarzel dan niet om contact op te
nemen! 😊
Inhoud
3
,Voorwoord................................................................................................................................................................2
Studierichtingen....................................................................................................................................................2
Algemene voorwaarden........................................................................................................................................2
Digitalisering..........................................................................................................................................................2
Bronnen.................................................................................................................................................................2
Actualiteit..............................................................................................................................................................2
Extra hulp nodig?...................................................................................................................................................3
Wat vind je van de samenvatting?........................................................................................................................3
Menselijke interactie.................................................................................................................................................5
Menselijke interactie.............................................................................................................................................5
Factoren die gedrag beïnvloeden..........................................................................................................................6
Aanleren van gedrag.............................................................................................................................................7
Factoren die menselijke interactie beïnvloeden...................................................................................................7
Sociale attributietheorie........................................................................................................................................8
Passend communiceren............................................................................................................................................9
Communicatie.......................................................................................................................................................9
Conflicten..............................................................................................................................................................9
Soorten conflicten...............................................................................................................................................10
Fasen in een conflict............................................................................................................................................10
Gevolgen van een conflict...................................................................................................................................11
Conflicthanteringsstijl volgens het Thomas-Kilmann model...............................................................................11
Assertief gedrag...................................................................................................................................................12
Breuklijnen in onze samenleving.............................................................................................................................13
Globalisering........................................................................................................................................................13
Sociale stratificatie..............................................................................................................................................13
Maatschappelijke breuklijnen.............................................................................................................................14
Acutele maatschappelijke tendensen.................................................................................................................14
De samenleving als democratisch systeem.........................................................................................................15
De samenleving als economisch systeem...........................................................................................................16
De samenleving als sociaal-maatschappelijk systeem........................................................................................16
De samenleving als rechtssysteem.....................................................................................................................17
Ontwikkeling van de mens......................................................................................................................................18
Ontwikkeling........................................................................................................................................................18
Factoren die ontwikkeling beïnvloeden..............................................................................................................18
Ontwikkelingsgebieden.......................................................................................................................................18
De theorie van Erikson over persoonlijkheidsontwikkeling...................................................................20
De theorie van Kohlberg over morele ontwikkeling..............................................................................21
4
, De theorie van Plaget over cognitieve ontwikkeling..........................................................................................22
Ontwikkelingstaken volgens Havighurst.............................................................................................................22
Levensfasen.........................................................................................................................................................23
Zuigeling/baby.....................................................................................................................................................23
Peuter..................................................................................................................................................................25
Kleuter.................................................................................................................................................................27
Basisschoolleeftijd...............................................................................................................................................27
Adolescentie........................................................................................................................................................28
Volwassenheid....................................................................................................................................................28
Ouderdom...........................................................................................................................................................29
Opvoeding...........................................................................................................................................................30
Opvoedingsstijlen................................................................................................................................................30
Opvoedingsmiddelen..........................................................................................................................................31
Opvoedingsmilieus..............................................................................................................................................32
Opvoedingsproblemen........................................................................................................................................32
Ondersteunings- en externe begeleidingsinstanties bij opvoedingsproblemen................................................33
Examenvragen met antwoorden.............................................................................................................................33
2020.................................................................................................................................................................33
2022.................................................................................................................................................................36
2023.................................................................................................................................................................38
Bibliografie..............................................................................................................................................................41
Algemene tips..........................................................................................................................................................42
Verloop examen......................................................................................................................................................42
Eindwoord...............................................................................................................................................................42
MENSELIJKE INTERACTIE
MENSELIJKE INTERACTIE
5
,VOORWOORD
Dit is een samenvatting voor de examencommissie voor het vak huishoudkunde in de 3 e graad TSO. Het is
opgesteld met behulp van de vakfiche van de examencommissie voor 2025 (tot september):
https://app.akov.be/pls/pakov/f?
p=EXCO_PUBLIC:106::::106:P106_OPSLAG_BESTAND_ID,P106_IO_BESTAND_ID:117061,261
Aangezien er een nieuw leerstofoverzicht komt, is deze samenvatting dus nog geldig tot september 2025. Zodra
de examencommissie een leerstofoverzicht publiceert, werk ik aan een nieuwe samenvatting. Dit zal ik
proberen in hetzelfde document te doen, zodat er geen extra kosten in rekening moeten worden gebracht voor
de mensen die hun examen na september 2025 willen doen. Echter weet ik niet hoe veel werk dit zal kosten,
dus kan ik niet met zekerheid zeggen dat ik een samenvatting klaar heb in september 2025.
Ik zal in de samenvatting verwijzen naar de vakfiche zodat je duidelijk weet wat je moet kennen volgens hun
richtlijnen. Dit zal telkens in de lichtpaarse kaders onder de titel staan.
STUDIERICHTINGEN
Voor de 3e graad sociale en technische wetenschappen (TSO)
Deze samenvatting kan ook gebruikt worden voor andere schoolinstituten dan de examencommissie aangezien
de vakfiches van de examencommissie opgesteld zijn aan de hand van de eindtermen van het secundair
onderwijs in Vlaanderen voor TV opvoedkunde (http://eindtermen.vlaanderen.be/secundair-onderwijs/derde-
graad/). Indien je dit daarvoor zou willen gebruiken, raad ik je aan om wel even te kijken naar de inhoudstafel
om zeker te zijn dat je alle informatie hebt.
ALGEMENE VOORWAARDEN
Deze samenvatting mag niet verspreid worden aan mensen die niet tot het gezin behoren. Dit is
auteursrechtelijk beschermd en als dit verspreid wordt, ben ik genoodzaakt om acties te ondernemen.
DIGITALISERING
Ik probeer mijn samenvattingen zo makkelijk mogelijk te maken om te gebruiken. Sommige mensen drukken ze
af om zo bepaalde zaken te kunnen markeren of andere bedoelingen wat ik totaal begrijp. Toch snap ik ook dat
er steeds meer nood is aan digitalisering en om die reden heb ik een inhoudstafel waarop je kan klikken om
naar een bepaald onderdeel te gaan. Sommigen waren zich daar niet van bewust dus daarom dat ik het even
zeg zodat je dit kan gebruiken als je daar de behoefte voor hebt. Het kan soms zijn dat de lay-out wat varieert
doordat het in pdf-vorm wordt gezet waardoor je soms bepaalde afbeeldingen/teksten niet kunt lezen. Moest
dit het geval zijn bij jou, stuur me dan een berichtje en dan kan ik je helpen met het juiste te kunnen lezen
zodat je je toch nog optimaal kan voorbereiden 😊
BRONNEN
De bronnen die ik voor deze samenvatting heb gebruikt:
SOWiESO 3e graad- Plantyn
Code Gedragswetenschappen- De Boeck
Internet (alle bronnen die ik gebruikt heb, zijn geverifieerd)
ACTUALITEIT
2
,Deze samenvatting is opgesteld op basis van de vakfiche van het vak en is gecontroleerd op de meest recente
versie-update op 5 januari 2025 (de vakfiche verandert niet meer gedurende het jaar). Indien je merkt dat er
bepaalde informatie verandert is na deze datum die cruciaal is, laat het me maar weten en ik pas het aan.
EXTRA HULP NODIG?
Heb je extra hulp nodig bij deze samenvatting, bijvoorbeeld over de inhoud of structuur? Stuur me gerust een
berichtje! Ik kan eventueel bijles geven tegen een afgesproken prijs, afhankelijk van de beschikbaarheid😊.
WAT VIND JE VAN DE SAMENVATTING?
Ik vind het altijd leuk om feedback te krijgen. Ik steek hier veel moeite in en ik hoop dat ik op deze manier zo
veel mogelijk mensen kan laten slagen voor hun examen. Om die reden zou ik je willen vragen om een
beoordeling achter te laten. Dat zou echt veel voor mij betekenen 😊. Moest je toch nog opmerkingen hebben
over hoe het beter kan, mag je altijd iets laten weten in een berichtje.
Verder wens ik je nog veel succes met je examen en moesten er vragen zijn, aarzel dan niet om contact op te
nemen! 😊
Inhoud
3
,Voorwoord................................................................................................................................................................2
Studierichtingen....................................................................................................................................................2
Algemene voorwaarden........................................................................................................................................2
Digitalisering..........................................................................................................................................................2
Bronnen.................................................................................................................................................................2
Actualiteit..............................................................................................................................................................2
Extra hulp nodig?...................................................................................................................................................3
Wat vind je van de samenvatting?........................................................................................................................3
Menselijke interactie.................................................................................................................................................5
Menselijke interactie.............................................................................................................................................5
Factoren die gedrag beïnvloeden..........................................................................................................................6
Aanleren van gedrag.............................................................................................................................................7
Factoren die menselijke interactie beïnvloeden...................................................................................................7
Sociale attributietheorie........................................................................................................................................8
Passend communiceren............................................................................................................................................9
Communicatie.......................................................................................................................................................9
Conflicten..............................................................................................................................................................9
Soorten conflicten...............................................................................................................................................10
Fasen in een conflict............................................................................................................................................10
Gevolgen van een conflict...................................................................................................................................11
Conflicthanteringsstijl volgens het Thomas-Kilmann model...............................................................................11
Assertief gedrag...................................................................................................................................................12
Breuklijnen in onze samenleving.............................................................................................................................13
Globalisering........................................................................................................................................................13
Sociale stratificatie..............................................................................................................................................13
Maatschappelijke breuklijnen.............................................................................................................................14
Acutele maatschappelijke tendensen.................................................................................................................14
De samenleving als democratisch systeem.........................................................................................................15
De samenleving als economisch systeem...........................................................................................................16
De samenleving als sociaal-maatschappelijk systeem........................................................................................16
De samenleving als rechtssysteem.....................................................................................................................17
Ontwikkeling van de mens......................................................................................................................................18
Ontwikkeling........................................................................................................................................................18
Factoren die ontwikkeling beïnvloeden..............................................................................................................18
Ontwikkelingsgebieden.......................................................................................................................................18
De theorie van Erikson over persoonlijkheidsontwikkeling...................................................................20
De theorie van Kohlberg over morele ontwikkeling..............................................................................21
4
, De theorie van Plaget over cognitieve ontwikkeling..........................................................................................22
Ontwikkelingstaken volgens Havighurst.............................................................................................................22
Levensfasen.........................................................................................................................................................23
Zuigeling/baby.....................................................................................................................................................23
Peuter..................................................................................................................................................................25
Kleuter.................................................................................................................................................................27
Basisschoolleeftijd...............................................................................................................................................27
Adolescentie........................................................................................................................................................28
Volwassenheid....................................................................................................................................................28
Ouderdom...........................................................................................................................................................29
Opvoeding...........................................................................................................................................................30
Opvoedingsstijlen................................................................................................................................................30
Opvoedingsmiddelen..........................................................................................................................................31
Opvoedingsmilieus..............................................................................................................................................32
Opvoedingsproblemen........................................................................................................................................32
Ondersteunings- en externe begeleidingsinstanties bij opvoedingsproblemen................................................33
Examenvragen met antwoorden.............................................................................................................................33
2020.................................................................................................................................................................33
2022.................................................................................................................................................................36
2023.................................................................................................................................................................38
Bibliografie..............................................................................................................................................................41
Algemene tips..........................................................................................................................................................42
Verloop examen......................................................................................................................................................42
Eindwoord...............................................................................................................................................................42
MENSELIJKE INTERACTIE
MENSELIJKE INTERACTIE
5
