Samenvatting Natuurontwikkeling en beleid (HEEN04)

LES 1
Natuurbeelden in NL door de tijd heen en 3 historische visies:
1. Wildernis-/natuurontwikkelingsvisie  zelfregulerende natuur staat centraal
2. Arcadische/klassieke visie  harmonie tussen mens en natuur
3. Functionele visie  functie voor mens staat centraal
Belangrijkste historische wortels voor deze visies liggen in Romantiek (1790-1850).
Maar ook daarvoor was er al sprake van verschillende natuurbeelden die we in deze visies
herkennen.

Visie op natuur verandert met de tijd  voor 1800: eng, vijandig, bedwingen & gebruiken. In de loop
van de tijd naar 1970-1990: mooi, kwetsbaar, beschermen & gebruiken.
Verschillende opvattingen in samenleving:
 Natuur is vijandig <-> natuur is goed en puur
 Natuur is iets om te bedwingen <-> natuur is iets om te koesteren
 Natuur is iets dat wordt gedegradeerd door menselijk ingrijpen <-> Mens is onderdeel van de
natuur
 Natuur kan zichzelf redden <-> Natuur moet beschermd worden
 Natuur is kwetsbaar <-> Natuur is onuitputtelijk
Verschillende mensen en groepen mensen kunnen heel verschillend naar natuur kijken  veel
verschillende natuurbeelden.

Schriftloze volken:
 Natuur is bezield
 Er is geen wezenlijk onderscheid tussen
de natuur en het bovennatuurlijke
 Het goddelijke is in alle natuur aanwezig
(respect en aanbidding).




Oude Grieken:
 Natuur als “Arcadia”  streek in Griekenland.
 Verlangen naar eenvoud en plattelandsleven
 Schoonheid en recreatie in vruchtbare valleien
Romeinse ideaal van de boer/soldaat

In Europa in (vroege) middeleeuwen:
 Natuur is angstaanjagend  wolven en beren lopen rond buiten stadsmuren
 Natuur is onvoorspelbaar  grote stormvloeden die land wegsloegen en mensen deden
verdrinken
 Wilde natuur als kwaad en onbeschaafd tegen het goede van God en beschaafde mens.
 Start christelijke traditie  mens is rentmeester over aarde.



In Europa in vroeg-moderne tijd  15e t/m 18e eeuw:

,  Renaissance  periode van ontdekkingen en bloei van kunsten. Landschapsschilderijen en
tuinarchitectuur.
 Verlichting  natuurwetenschappen maken zich los van theologie. Natuur is meetbaar en
houdt zich aan wetmatigheden.
 Industrialisatie  steeds functionelere benadering van natuur en verwijdering mens –
natuur.




Ontstaan van onze 3 natuurvisies in Romantiek:
 Als reactie op vieze, vervuilde steden van Industrialisatie
 Als kritiek op de afstandelijke (functionele) visies van
natuur in de Verlichting
 Ontwikkelde zich een Arcadische visie en een
Wildernisvisie

Arcadische visie:
 Kleinschalige, agrarische cultuurlandschappen als ideaal
 Eerder onderzoeker “naturalisten” passen in deze
visie.
o Afwisseling tussen open ruimte en gesloten
groepen van bomen en struiken; mooie en
diverse flora en fauna;
o Pittoreske en kleinschalige landschappen
o Aanwezigheid van een waterpartij;
o Beeld van harmonie tussen mens en natuur
o Afwezigheid van industrialisatie en urbanisatie
o Verheerlijking van het plattelandsleven

Wildernisvisie:
 De natuur zonder mensen staat centraal  natuurlijke processen, ruig en ongepland
 Grote overgang:
o Wildernis voor Romantiek  eng,
naargeestig, onbeschaafd.
o Wildernis na Romantiek  subliem,
overweldigend en bijna goddelijk. Je kunt
er jezelf als mens nietig voelen.
 In reacties erop werd gesproken over “natuur-
hysterici”




Functionele visie:
 Vanaf Verlichting  aarde is voor mens en zijn behoeften.

,  Beschermen en benutten van natuurlijke hulpbronnen
 Belangen landbouw, bosbouw, recreatie etc. staan centraal.
 Overlast en ziekten uit natuurgebieden tegengaan.




LES 2
Arcadisch natuurbeeld  kleinschalige, agrarische cultuurlandschappen als ideaal  klassieke
natuurbeschermingsvisie van rond 1970-1990. Bescherming van diversiteit en zeldzaamheid.
Samenvattend  sinds eind 18e eeuw. Kleinschalig, idyllisch landscap.
20 nationale landschappen:




Arcadisch:
 Deskundigen:
o Ecologische functies van landschapsdiversiteit
o Kennis historische ontwikkelingen
 Burgers:
o Visuele beleving afwisselend landschap
o Emotionele verbondenheid met historische ontwikkelingen
 Beiden:
o Zwak antropocentrisch (rentmeester/partner)
o Natuur + cultuur in harmonie
o Cultuurhistorie

Wildernisvisie  natuur zonder mensen staat centraal  natuurlijke processen, ruig en ongepland
 natuurontwikkelingsvisie die in NL dominant is sinds 1980-1990  “nieuwe natuur”, “hands-off”,
zelfregulatie, dynamiek, ecologie en verrassingen.
Veel wildernis natuur is ‘nieuwe natuur’ verworven voor NNN en verbindingszones: