Privaatrecht
Personen- en gezinsrecht
Hoofdstuk 1: de mens
Afdeling 1: bestaan van de fysieke persoon
a. Het bestaan
Fysiek persoon -> heeft rechtspersoonlijkheid -> drager rechten en verplichtingen
Hebben rechtspersoonlijkheid:
- Levend geboren
- Levensvatbaar
Ongeboren vrucht -> draagt rechten, na geboorte aansprakelijk indien levensvatbaar
geboren
Beschermen embryo -> embryowet (embryo kunnen gebruiken voor onderzoek)
b. Abortus
Beschermingsmaatregelen voor de ongeboren vrucht
Verschillende invalshoeken:
- Spontaan of uitgelokt?
- Doel?
- Is persoon medisch geschoold of niet?
- Toestemming van vrouw of niet?
Voor 3 april 1990: doding vd vrucht = strafbaar
Kantelmoment voor vrijwillige abortus = strafbaarheid weg onder voorwaarden:
- Op verzoek en toestemming vd vrouw
- In medisch verantwoorde omstandigheden
- Gedurende de eerste 84 dagen vd zwangerschap
- of in noodsituatie
Niet vrijwillige abortus -> wet 348 SW
c. Geboorte
Aangifte geboorte binnen 15 dagen na geboorte
! indien 15e dag zaterdag, zondag of feestdag -> termijn verlengd tot volgende werkdag
d. Dood
= afwezigheid hersenactiviteit
Gevolg: einde rechtspersoonlijkheid
Automatische autopsie: kind onder 18M, onverwachts en medisch onverklaarbare dood
3 juridische problemen:
1) De juiste vaststelling van het overlijden
Indien orgaantransplantatie -> tijd dood belangrijk, vaststelling door 3 geneesheren
Klinische dood: kunstmatig functies in stand houden bij lijk voor organen
, 2) Recht om rustig te sterven
Verschillend inzichten:
- Beperkte mate van zelfbeschikking
- De onaantastbaarheid van het menselijk leven
Ingrepen in het stervensproces:
Iedereen heeft recht op een ongestoorde dood ‘onaantastbaarheid van het sterfbed’
Medisch handelen met als oogmerk het doden
= Euthanasie: opzettelijke levensbeëindiging door een ander, op verzoek betrokkene
Geldt voor terminale patiënten & voor patiënten met uitzichtloze situatie van
ondraaglijk lijden (psychisch of fysisch)
1. Principiële strafbaarheid: wel strafbaar wegens doodstraf
2. Toegelaten euthanasie = geen misdaad indien onder bepaalde voorwaarden:
o Door een arts
o Vrijwillig, overwogen en herhaald verzoek in schriftelijke vorm
o Terminale of uitzichtloze toestand
o Naleving voorwaarden en procedures
! Meerderjarig: uitzichtloos & kan zowel fysisch als psychisch
Minderjarig: uitzichtloos & enkel fysisch
Arts dient aangifte te doen bij commissie voor nodige controle
Geen mensenrecht
Geen verplichting tot medewerking van de arts
Medisch handelen zonder oogmerk tot doding
1. Pijnbestrijdingsmiddelen: indien dit tot dood lijdt, geen euthanasie
2. Kunstmatig in leven houden:
o Klinische dood -> transplantatie (dood medisch gezien ingetreden)
o Comapatiënt (dood niet ingetreden) -> geen antwoord in ons rechtstelsel, enkel
dat de behandeling mag gestopt worden indien nutteloos
3. Iedereen kan medische handeling weigeren. Indien minderjarig: ouder beslist,
jeugdrechter goedkeuring
3) Rechtstatuut van het lijk
Lijk is res sacra = geen verhandelbaar goed & respecteren
1. Lijkbeschouwing: onderzoek op aanvraag van familie
2. Afstand: lichaam afstaan aan wetenschap, zelf toestemming geven
3. Orgaantransplantatie: positief stelsel = moet verzet tekenen indien je dit niet wilt,
anders sowieso. Niet bij ongekende doodsoorzaak & anonimiteit moet gewaarborgd
blijven.
4) Bij overlijden: aangifteplicht door de ABS
Afdeling 2: biotechnologie en het recht
Medische vooruitgang
(Her)gebruik van organen en substanties van menselijke oorsprong
, Toegenomen zeggenschap over eigen lichaam
Wetgeving over piercings en tatoeage ontstond (& abortus/euthanasie)
Afdeling 3: persoonlijkheidsrechten
= alle rechten die rechtsreeks met de rechtspersoonlijkheid verbonden zijn, zijn geen
patrimoniale rechten bv. Naam, geslacht & privacy
= de bescherming van een aan een persoon eigen
levenssfeer of de ruimte aan elk individu toegekend
waar hij, niet gestoord door derden, kan instaan
voor zijn zelfontplooiing
Ontwikkeling grondrecht 5 niveaus van bescherming:
1) Afgeschermd leven
2) Omgang met anderen
3) Zelfbeschikking
4) Informationele privacy
5) Geautomatiseerde besluitvorming
Verwerking persoonsgegevens (GDPR)
1) Erkenning van de informationele zelfbeschikking
principieel verwerkingsverbod: niemand mag persoonsgegevens verwerken van een
andere persoon, zonder de toestemming + Uitzonderingen: met toestemming, in
uitvoering van overeenkomst, naleving van een wettelijke bepaling…
2) Proportionaliteit van de verwerking
3) Bijzonder beschermde gegevens
4) Rechten datasubject
5) Aanmeldingsplicht
a. Zelfdeterminering
= rechtssubject bepaalt zelf zijn geestelijke ontwikkeling en lichamelijkheid
Geestesontplooiing: GW voorziet in basisvrijheden bv. Vrije meningsuiting, godsdienstvrijheid…
b. Lichamelijkheid
1. Rechtssubject wordt niet beschouwd als eigenaar van lichaam (probleem)
2. Medische contracten (2 problemen): overeenkomst waardoor geneesheer de fysieke
integriteit mag aantasten met oog op een medische behandeling
- Geldig, gelet op het doel dat met de ingreep wordt nagestreefd
- Niemand kan gedwongen worden tot medische behandeling. Weigeren door
ouders -> toestemming jeugdrechter
3. Sportcontracten:
o Vrijwillige deelname -> strafbaarheid blijft (niet omdat je in een ring staat dat je
mag vechten)
o Binnen sportgrenzen -> geen misdrijf
4. Organen en substanties
o Substanties die vlot regenereren, maar weinig relatie met menselijk lichaam (bv.
Haar & nagels): mogen verkocht worden
o Substanties die vlot regenereren, maar met persoonlijkheid van de mens
verbonden (huid, bloed): niet in de economische orde worden gebracht
, o Organen: alleen voor therapeutische doeleinden, nooit winstoogmerk
! van een minderjarige: geen organen weggenomen worden
c. Menselijk geslacht
Ieder mens heeft ofwel een mannelijk of vrouwelijk geslacht
Te zien door morfologische kenmerken (chromosomen, primaire kenmerken,..)
Het is wijzigbaar -> transgenders
Bepaalde mensen in middenzone (interseksualiteit):
- Hermafroditisme: behoort tot beide geslachten
- Pseudohermafroditisme: contradictie tussen genetische en morfologische kenmerken
- Transseksuelen: contradictie tussen genetische en psychologische kenmerken
- Genderdysforie: onbehagen zijn met het geslacht die transgenders ervaren
Geslachtsregistratiewet:
Onherroepelijkheid is niet aanvaard
Geen medische voorwaarden verbonden
Informatie
Noch man noch vrouw (X) door wet nog niet aanvaard
Hoofdstuk 2: de mens en zijn identificatie
Afdeling 1: identificatie en registratie van burgers
Inwoners moeten geregistreerd worden = identiteit vast leggen om zich van andere te
onderscheiden -> openbare dienst legt gegevens bindend vast
- openbare akte door openbare ambtenaar vast gelegd
- verplichting
- gegevens enkel door akte bewezen worden
- onveranderlijk enkel correcties door rechter
DABS: databank van Akten van de Burgerlijke stand: databank waar de elektronische en gehand
tekende akten door de burgerlijke stand bijgehouden worden (ambtenaar BS = burgemeester)
A. Informatie
Naast registratiefunctie, ook informatiesysteem: waargenomen door de bevolkingsdienst
waar dossiers bijgehouden worden met info over persoon -> rijksregister met een
rijksregisternummer
De gegevens gelden tot het bewijs van tegendeel -> voortdurend synchroniseren
Primaire identificatie -> familienaam, voornaam en woonplaats
B. Authenticatie
= is de persoon wel echt de persoon die hij zegt dat hij is -> identiteitskaart (PKI-
technologie: elektronische handtekening)
Afdeling 2: Naam
Civielrechtelijke betekenis: middel om individuen te onderscheiden in de maatschappij
Publiekrechtelijke betekenis: ieder individu kan door zijn naam geïdentificeerd worden
A. Familienaam
Vroeger: patrilineaire naamsoverdracht, achternaam van vader
Vanaf 2014: keuzevrijheid
Personen- en gezinsrecht
Hoofdstuk 1: de mens
Afdeling 1: bestaan van de fysieke persoon
a. Het bestaan
Fysiek persoon -> heeft rechtspersoonlijkheid -> drager rechten en verplichtingen
Hebben rechtspersoonlijkheid:
- Levend geboren
- Levensvatbaar
Ongeboren vrucht -> draagt rechten, na geboorte aansprakelijk indien levensvatbaar
geboren
Beschermen embryo -> embryowet (embryo kunnen gebruiken voor onderzoek)
b. Abortus
Beschermingsmaatregelen voor de ongeboren vrucht
Verschillende invalshoeken:
- Spontaan of uitgelokt?
- Doel?
- Is persoon medisch geschoold of niet?
- Toestemming van vrouw of niet?
Voor 3 april 1990: doding vd vrucht = strafbaar
Kantelmoment voor vrijwillige abortus = strafbaarheid weg onder voorwaarden:
- Op verzoek en toestemming vd vrouw
- In medisch verantwoorde omstandigheden
- Gedurende de eerste 84 dagen vd zwangerschap
- of in noodsituatie
Niet vrijwillige abortus -> wet 348 SW
c. Geboorte
Aangifte geboorte binnen 15 dagen na geboorte
! indien 15e dag zaterdag, zondag of feestdag -> termijn verlengd tot volgende werkdag
d. Dood
= afwezigheid hersenactiviteit
Gevolg: einde rechtspersoonlijkheid
Automatische autopsie: kind onder 18M, onverwachts en medisch onverklaarbare dood
3 juridische problemen:
1) De juiste vaststelling van het overlijden
Indien orgaantransplantatie -> tijd dood belangrijk, vaststelling door 3 geneesheren
Klinische dood: kunstmatig functies in stand houden bij lijk voor organen
, 2) Recht om rustig te sterven
Verschillend inzichten:
- Beperkte mate van zelfbeschikking
- De onaantastbaarheid van het menselijk leven
Ingrepen in het stervensproces:
Iedereen heeft recht op een ongestoorde dood ‘onaantastbaarheid van het sterfbed’
Medisch handelen met als oogmerk het doden
= Euthanasie: opzettelijke levensbeëindiging door een ander, op verzoek betrokkene
Geldt voor terminale patiënten & voor patiënten met uitzichtloze situatie van
ondraaglijk lijden (psychisch of fysisch)
1. Principiële strafbaarheid: wel strafbaar wegens doodstraf
2. Toegelaten euthanasie = geen misdaad indien onder bepaalde voorwaarden:
o Door een arts
o Vrijwillig, overwogen en herhaald verzoek in schriftelijke vorm
o Terminale of uitzichtloze toestand
o Naleving voorwaarden en procedures
! Meerderjarig: uitzichtloos & kan zowel fysisch als psychisch
Minderjarig: uitzichtloos & enkel fysisch
Arts dient aangifte te doen bij commissie voor nodige controle
Geen mensenrecht
Geen verplichting tot medewerking van de arts
Medisch handelen zonder oogmerk tot doding
1. Pijnbestrijdingsmiddelen: indien dit tot dood lijdt, geen euthanasie
2. Kunstmatig in leven houden:
o Klinische dood -> transplantatie (dood medisch gezien ingetreden)
o Comapatiënt (dood niet ingetreden) -> geen antwoord in ons rechtstelsel, enkel
dat de behandeling mag gestopt worden indien nutteloos
3. Iedereen kan medische handeling weigeren. Indien minderjarig: ouder beslist,
jeugdrechter goedkeuring
3) Rechtstatuut van het lijk
Lijk is res sacra = geen verhandelbaar goed & respecteren
1. Lijkbeschouwing: onderzoek op aanvraag van familie
2. Afstand: lichaam afstaan aan wetenschap, zelf toestemming geven
3. Orgaantransplantatie: positief stelsel = moet verzet tekenen indien je dit niet wilt,
anders sowieso. Niet bij ongekende doodsoorzaak & anonimiteit moet gewaarborgd
blijven.
4) Bij overlijden: aangifteplicht door de ABS
Afdeling 2: biotechnologie en het recht
Medische vooruitgang
(Her)gebruik van organen en substanties van menselijke oorsprong
, Toegenomen zeggenschap over eigen lichaam
Wetgeving over piercings en tatoeage ontstond (& abortus/euthanasie)
Afdeling 3: persoonlijkheidsrechten
= alle rechten die rechtsreeks met de rechtspersoonlijkheid verbonden zijn, zijn geen
patrimoniale rechten bv. Naam, geslacht & privacy
= de bescherming van een aan een persoon eigen
levenssfeer of de ruimte aan elk individu toegekend
waar hij, niet gestoord door derden, kan instaan
voor zijn zelfontplooiing
Ontwikkeling grondrecht 5 niveaus van bescherming:
1) Afgeschermd leven
2) Omgang met anderen
3) Zelfbeschikking
4) Informationele privacy
5) Geautomatiseerde besluitvorming
Verwerking persoonsgegevens (GDPR)
1) Erkenning van de informationele zelfbeschikking
principieel verwerkingsverbod: niemand mag persoonsgegevens verwerken van een
andere persoon, zonder de toestemming + Uitzonderingen: met toestemming, in
uitvoering van overeenkomst, naleving van een wettelijke bepaling…
2) Proportionaliteit van de verwerking
3) Bijzonder beschermde gegevens
4) Rechten datasubject
5) Aanmeldingsplicht
a. Zelfdeterminering
= rechtssubject bepaalt zelf zijn geestelijke ontwikkeling en lichamelijkheid
Geestesontplooiing: GW voorziet in basisvrijheden bv. Vrije meningsuiting, godsdienstvrijheid…
b. Lichamelijkheid
1. Rechtssubject wordt niet beschouwd als eigenaar van lichaam (probleem)
2. Medische contracten (2 problemen): overeenkomst waardoor geneesheer de fysieke
integriteit mag aantasten met oog op een medische behandeling
- Geldig, gelet op het doel dat met de ingreep wordt nagestreefd
- Niemand kan gedwongen worden tot medische behandeling. Weigeren door
ouders -> toestemming jeugdrechter
3. Sportcontracten:
o Vrijwillige deelname -> strafbaarheid blijft (niet omdat je in een ring staat dat je
mag vechten)
o Binnen sportgrenzen -> geen misdrijf
4. Organen en substanties
o Substanties die vlot regenereren, maar weinig relatie met menselijk lichaam (bv.
Haar & nagels): mogen verkocht worden
o Substanties die vlot regenereren, maar met persoonlijkheid van de mens
verbonden (huid, bloed): niet in de economische orde worden gebracht
, o Organen: alleen voor therapeutische doeleinden, nooit winstoogmerk
! van een minderjarige: geen organen weggenomen worden
c. Menselijk geslacht
Ieder mens heeft ofwel een mannelijk of vrouwelijk geslacht
Te zien door morfologische kenmerken (chromosomen, primaire kenmerken,..)
Het is wijzigbaar -> transgenders
Bepaalde mensen in middenzone (interseksualiteit):
- Hermafroditisme: behoort tot beide geslachten
- Pseudohermafroditisme: contradictie tussen genetische en morfologische kenmerken
- Transseksuelen: contradictie tussen genetische en psychologische kenmerken
- Genderdysforie: onbehagen zijn met het geslacht die transgenders ervaren
Geslachtsregistratiewet:
Onherroepelijkheid is niet aanvaard
Geen medische voorwaarden verbonden
Informatie
Noch man noch vrouw (X) door wet nog niet aanvaard
Hoofdstuk 2: de mens en zijn identificatie
Afdeling 1: identificatie en registratie van burgers
Inwoners moeten geregistreerd worden = identiteit vast leggen om zich van andere te
onderscheiden -> openbare dienst legt gegevens bindend vast
- openbare akte door openbare ambtenaar vast gelegd
- verplichting
- gegevens enkel door akte bewezen worden
- onveranderlijk enkel correcties door rechter
DABS: databank van Akten van de Burgerlijke stand: databank waar de elektronische en gehand
tekende akten door de burgerlijke stand bijgehouden worden (ambtenaar BS = burgemeester)
A. Informatie
Naast registratiefunctie, ook informatiesysteem: waargenomen door de bevolkingsdienst
waar dossiers bijgehouden worden met info over persoon -> rijksregister met een
rijksregisternummer
De gegevens gelden tot het bewijs van tegendeel -> voortdurend synchroniseren
Primaire identificatie -> familienaam, voornaam en woonplaats
B. Authenticatie
= is de persoon wel echt de persoon die hij zegt dat hij is -> identiteitskaart (PKI-
technologie: elektronische handtekening)
Afdeling 2: Naam
Civielrechtelijke betekenis: middel om individuen te onderscheiden in de maatschappij
Publiekrechtelijke betekenis: ieder individu kan door zijn naam geïdentificeerd worden
A. Familienaam
Vroeger: patrilineaire naamsoverdracht, achternaam van vader
Vanaf 2014: keuzevrijheid
