Termenlijst semester 2
Termenlijst
1. De vroegromantiek
Weimarrer Klassik: belichaming van het zeer bijzondere samenwerkingsveerband dat
gedurende elf jaar tussen Goethe en Schiller heeft bestaan.
Sturm und Drang: is een stroming in de Duitse literatuur van ongeveer 1770-85, die
vooruitliep op de romantiek en die ook effect had op de andere kunsten. De uitdrukking
'Sturm und Drang' ontstond naar aanleiding van Wirrwarr (1776), een toneelstuk van Klinger
over de Amerikaanse revolutie.
Taedium vitae: niet zozeer de levensmoeheid als wel de levensonlust, de sombere afkeer van
het leven.
Bildungsroman: is een ‘vormingsroman’ die handelt over de psychologische ontwikkeling van
de protagonist, die gaandeweg ontdekt wie hij in wezen is en wat zijn bestaan zin geeft.
Originalgenie: is een kunstenaar van wie de classicistische esthetica verlangt dat hij wordt
geïmiteerd, maar hij wordt nu wel anders bekeken.
2. De romantiek
De Lake poets: de term is bedacht door een Schotste krant en is aanvankelijk pejoratief en
verwijst naar de hypochondrische sfeer die soms in gedichten hangt.
Byronic hero: is een held die een mengeling is van goed en kwaad, is uit op seksueel genot
zonder de vraag te stellen aan de ander, houdt van avontuur en is heldhaftig (= Don Juan).
Toch slaagt hij erin de sympathie van de lezer te winnen en heeft ook een melancholische en
sensitieve natuur.
Hybris: hoogmoed van de heerser.
Universalpoesie: het leven van deze poëzie is doordrongen, tussen leven en poëzie mag er
geen scheiding meer bestaan (term van Friedrich Schlegel).
Biedermeier: burgerlijke dichters die houden van rust, order, bescheidenheid en knusse
gezelligheid. Hun literatuur is een stuk eenvoudiger.
Het Risorgimento: de droom van de heropstanding van een verenigd en onafhankelijk Italië.
De romancero: een bundel met episch-lyrische verhalen en ballades
Sehnsucht: een smartelijke hunkering naar iets onbereikbaars, het gevoel en de verbeelding
die worden ingezet tegen de rede, kunnen ook leiden tot een innerlijke chaos en een verlies
aan houvast.
Weltschmertz: het gevoel van niet helemaal in de wereld te staan. Vorm van melancholie die
de romanticus bezweert de natuur op te zoeken.
Mal du siècle: synoniem weltschmertz in Franse literatuur.
3. Van romantiek naar realisme
La Querelle des Anciens et des Modernes: boek dat op het einde van de 17de eeuw twee
literaire kampen tegenover elkaar plaatste. De Anciens, de aanhangers van classicisme, en de
Modernes, de aanhangers van vernieuwde bewegingen zoals vroegromantiek.
1
, Romance vs novel: roman sluit niet aan bij de leefwereld van de modale lezer, de
vertelvormen die dat wel doen noemen we novel (omdat ze juist nieuw zijn).
Realisme: begint ongeveer in 1850, want het realisme is de triomf van de novel. Het is een
beweging in het narratieve proza die niet op een stroming of een ander isme volgt, maar
langs vele ismen heen loopt, er mee interfereert en bepaalde trekken ervan in zich opneemt.
Gothic romance: vertelvorm die opkomt in tweede helft van de 18 de eeuw, vaak akelige
decor met ravijnen, gevaarlijk bergpassen, onderaardse gangen in kloosters.. De centrale
figuur is meestal een jonge vrouw, op de een of andere manier belaagd, achtervolgd of
geschaakt. De sfeer is angstaanjagend en mysterieus. Steeds is er de vraag wie of wat er
achter die geheimzinnigheid schuilgaat: een boze kracht of een normaal persoon?
De sentimentele roman: of briefroman, waarin brief een mediu is waarin men aan een
vertrouwenspersoon of aan een geliefde toevertrouwt wat men aan niemand anders vertelt.
De vertelling laat binnenkijken in de harten van de personages.
De historische roman: is een authentieke uitvinding van de romantiek. De plot is
ondergeschikt aan de evocatie van een tijdperk uit het verleden, waarvan de auteur eerst en
vooral de luister wil herstellen.
De karakterroman: roman waarin personage met uitzonderlijk sterk karakter is uitgewerkt.
Veelal gaat het om ‘duivelse’ persoonlijkheden, zoals de polymorfe misdadiger Vautrin.
De belijdenisroman: hiermee kantelt de balans tussen romance en novel en tussen
romantiek en realisme. De roman wordt in de eerste persoon geschreven door het
personage zelf, het centrale thema is vaak de ontevredenheid en de onverzoenbaarheid en
het gevoelige individu met de maatschappij waarin zij leeft.
De Bildungsroman: is een ‘vormingsroman’ die handelt over de psychologische ontwikkeling
van de protagonist, die gaandeweg ontdekt wie hij in wezen is en wat zijn bestaan zin geeft.
De Künstlerroman: roman waarin het doel en de zin van het leven worden gezocht in de
kunst.
Zedenroman: het gaat hier niet om een morele les, maar om een zedenschets. Niet alleen
bepaalde karakters verschijnen, maar vooral verschillende reactie- en gedragspatronen.
Roman des moeurs: Franse zedenroman
Comedy of manners: Engelse zedenroman
4. Het realisme
Positivistisch realisme: probeert de illusie te creëren dat wat er gebeurt zich voor de ogen
van de lezer afspeelt. De aandacht voor het kleine detail werkt die illusie in de hand. De
beschrijving van de omgeving staat ook in functie van die werkelijkheidsillusie en deze wordt
ook bevorderd door de afwezigheid van de verteller. Positief verwijst op het geloof in de
vooruitgang en dus een optimistische visie op de ontwikkeling van de maatschappij naar
meer welvaart.
Bohème: is een maatschappij binnen de maatschappij die zich afzet tegen de burgerlijke
cultuur waarvan ze uitgesloten blijft.
Esthetisch realisme: realisme waarin de werkelijkheid tot schoonheid wordt omgevormd
door middel van het eindeloos te schaven aan de taal.
Poetischer realismus: de werkelijkheid te verklaren en de schildering in verband te brengen
met een idee of met een gevoel. Het is onverzoenbaar met een vorm van poëtisering. De
schildering van de arbeid en de werkende mens, zowel de burger als de boer, moet zo
objectief mogelijk zijn, vanuit een neutraal standpunt.
2
Termenlijst
1. De vroegromantiek
Weimarrer Klassik: belichaming van het zeer bijzondere samenwerkingsveerband dat
gedurende elf jaar tussen Goethe en Schiller heeft bestaan.
Sturm und Drang: is een stroming in de Duitse literatuur van ongeveer 1770-85, die
vooruitliep op de romantiek en die ook effect had op de andere kunsten. De uitdrukking
'Sturm und Drang' ontstond naar aanleiding van Wirrwarr (1776), een toneelstuk van Klinger
over de Amerikaanse revolutie.
Taedium vitae: niet zozeer de levensmoeheid als wel de levensonlust, de sombere afkeer van
het leven.
Bildungsroman: is een ‘vormingsroman’ die handelt over de psychologische ontwikkeling van
de protagonist, die gaandeweg ontdekt wie hij in wezen is en wat zijn bestaan zin geeft.
Originalgenie: is een kunstenaar van wie de classicistische esthetica verlangt dat hij wordt
geïmiteerd, maar hij wordt nu wel anders bekeken.
2. De romantiek
De Lake poets: de term is bedacht door een Schotste krant en is aanvankelijk pejoratief en
verwijst naar de hypochondrische sfeer die soms in gedichten hangt.
Byronic hero: is een held die een mengeling is van goed en kwaad, is uit op seksueel genot
zonder de vraag te stellen aan de ander, houdt van avontuur en is heldhaftig (= Don Juan).
Toch slaagt hij erin de sympathie van de lezer te winnen en heeft ook een melancholische en
sensitieve natuur.
Hybris: hoogmoed van de heerser.
Universalpoesie: het leven van deze poëzie is doordrongen, tussen leven en poëzie mag er
geen scheiding meer bestaan (term van Friedrich Schlegel).
Biedermeier: burgerlijke dichters die houden van rust, order, bescheidenheid en knusse
gezelligheid. Hun literatuur is een stuk eenvoudiger.
Het Risorgimento: de droom van de heropstanding van een verenigd en onafhankelijk Italië.
De romancero: een bundel met episch-lyrische verhalen en ballades
Sehnsucht: een smartelijke hunkering naar iets onbereikbaars, het gevoel en de verbeelding
die worden ingezet tegen de rede, kunnen ook leiden tot een innerlijke chaos en een verlies
aan houvast.
Weltschmertz: het gevoel van niet helemaal in de wereld te staan. Vorm van melancholie die
de romanticus bezweert de natuur op te zoeken.
Mal du siècle: synoniem weltschmertz in Franse literatuur.
3. Van romantiek naar realisme
La Querelle des Anciens et des Modernes: boek dat op het einde van de 17de eeuw twee
literaire kampen tegenover elkaar plaatste. De Anciens, de aanhangers van classicisme, en de
Modernes, de aanhangers van vernieuwde bewegingen zoals vroegromantiek.
1
, Romance vs novel: roman sluit niet aan bij de leefwereld van de modale lezer, de
vertelvormen die dat wel doen noemen we novel (omdat ze juist nieuw zijn).
Realisme: begint ongeveer in 1850, want het realisme is de triomf van de novel. Het is een
beweging in het narratieve proza die niet op een stroming of een ander isme volgt, maar
langs vele ismen heen loopt, er mee interfereert en bepaalde trekken ervan in zich opneemt.
Gothic romance: vertelvorm die opkomt in tweede helft van de 18 de eeuw, vaak akelige
decor met ravijnen, gevaarlijk bergpassen, onderaardse gangen in kloosters.. De centrale
figuur is meestal een jonge vrouw, op de een of andere manier belaagd, achtervolgd of
geschaakt. De sfeer is angstaanjagend en mysterieus. Steeds is er de vraag wie of wat er
achter die geheimzinnigheid schuilgaat: een boze kracht of een normaal persoon?
De sentimentele roman: of briefroman, waarin brief een mediu is waarin men aan een
vertrouwenspersoon of aan een geliefde toevertrouwt wat men aan niemand anders vertelt.
De vertelling laat binnenkijken in de harten van de personages.
De historische roman: is een authentieke uitvinding van de romantiek. De plot is
ondergeschikt aan de evocatie van een tijdperk uit het verleden, waarvan de auteur eerst en
vooral de luister wil herstellen.
De karakterroman: roman waarin personage met uitzonderlijk sterk karakter is uitgewerkt.
Veelal gaat het om ‘duivelse’ persoonlijkheden, zoals de polymorfe misdadiger Vautrin.
De belijdenisroman: hiermee kantelt de balans tussen romance en novel en tussen
romantiek en realisme. De roman wordt in de eerste persoon geschreven door het
personage zelf, het centrale thema is vaak de ontevredenheid en de onverzoenbaarheid en
het gevoelige individu met de maatschappij waarin zij leeft.
De Bildungsroman: is een ‘vormingsroman’ die handelt over de psychologische ontwikkeling
van de protagonist, die gaandeweg ontdekt wie hij in wezen is en wat zijn bestaan zin geeft.
De Künstlerroman: roman waarin het doel en de zin van het leven worden gezocht in de
kunst.
Zedenroman: het gaat hier niet om een morele les, maar om een zedenschets. Niet alleen
bepaalde karakters verschijnen, maar vooral verschillende reactie- en gedragspatronen.
Roman des moeurs: Franse zedenroman
Comedy of manners: Engelse zedenroman
4. Het realisme
Positivistisch realisme: probeert de illusie te creëren dat wat er gebeurt zich voor de ogen
van de lezer afspeelt. De aandacht voor het kleine detail werkt die illusie in de hand. De
beschrijving van de omgeving staat ook in functie van die werkelijkheidsillusie en deze wordt
ook bevorderd door de afwezigheid van de verteller. Positief verwijst op het geloof in de
vooruitgang en dus een optimistische visie op de ontwikkeling van de maatschappij naar
meer welvaart.
Bohème: is een maatschappij binnen de maatschappij die zich afzet tegen de burgerlijke
cultuur waarvan ze uitgesloten blijft.
Esthetisch realisme: realisme waarin de werkelijkheid tot schoonheid wordt omgevormd
door middel van het eindeloos te schaven aan de taal.
Poetischer realismus: de werkelijkheid te verklaren en de schildering in verband te brengen
met een idee of met een gevoel. Het is onverzoenbaar met een vorm van poëtisering. De
schildering van de arbeid en de werkende mens, zowel de burger als de boer, moet zo
objectief mogelijk zijn, vanuit een neutraal standpunt.
2
