Samenwerkend leren
1 Het waarom van samenwerkend leren
Vijf argumenten voor samenwerkend leren:
Klassenorganisatie en de handen 'vrij'
Ongestructureerd samenwerken noemen we 'bij elkaar zitten'. Hierbij kunnen veel ongewenste
effecten optreden. Gestructureerd samenwerken, volgens de sleutelbegrippen van samenwerkend
leren, is daarentegen een sterke steun voor de klassenorganisatie. Leerlingen die elkaar effectief
helpen bij het leren, maakt dat de leerkracht de handen 'vrij' heeft voor gerichte steun.
Actief lerende leerlingen
Essentiële voorwaarden voor het effectief leren van alle leerlingen zijn een actieve deelname van
leerlingen, hardop denken en een zorgvuldig vormgegeven leerklimaat. De aan te reiken
samenwerkingsstructuren geven docenten samen met de aanwijzingen voor klassenorganisatie en
aandacht voor de andere in dit boek genoemde vaardigheden, de hulpmiddelen om leerlingen
actiever te betrekken.
Ontwikkeling van het leren van leerlingen
Direct verwant met het argument van het actief betrekken van leerlingen, is het argument van het
leren van de leerlingen. Een belangrijke reden om leerlingen samen te laten leren in de klas is dat het
proces van je kennis toe-eigenen meer kans krijgt in de samenwerking met andere leerlingen dan in
een 'stil', veelal onzichtbaar, verwerkingsproces.
Ontwikkeling van het zelfstandig leren van leerlingen
Door leerlingen op een gestructureerde manier met elkaar samen te laten leren, kan de docent hen
meer verantwoordelijk maken voor hun eigen leerproces. Het is bij de verschillende
samenwerkingsstructuren mogelijk leerlingen taken te geven om het leerproces in de gaten te
houden. Naarmate de taken essentiëler worden voor het sturen van het leerproces, is er meer sprake
van zelfstandig leren.
Maatschappelijke argumenten
Er bestaat een maatschappelijke vraag naar sociaal en communicatief vaardige mensen.
2 Sleutelbegrippen bij succesvol samenwerkend leren van leerlingen
Samenwerkend leren heeft de volgende kenmerken:
Alle leerlingen werken doelgericht. Ze weten dus wat er van hen verwacht wordt: de
opdracht, het leerdoel, is helder.
Alle leerlingen voelen zich verantwoordelijk om samen de opdracht tot een goed eind te
brengen.
De leerlingen gebruiken elkaar om tot een oplossing van de opdracht te komen. Leerlingen
bezitten de vaardigheden die daarvoor nodig zijn of leren die vaardigheden.
Alle leerlingen halen én samen én individueel het gestelde leerdoel.
De leerlingen voeren de taak zelfstandig uit met hooguit een zo nu en dan coachende,
begeleidende docent. Dat coachen bestaat uit hulp bij problemen en hee van de processen in
de groep.
De afwisseling van samenwerkend leren, individueel leren en competitief leren zou wel eens tot de
krachtigste leersituatie voor leerlingen kunnen leiden. Kenmerken:
Samenwerkend leren: ik kan alleen mijn doel bereiken als jij je doel bereikt.
Individueel leren: het bereiken van mijn doel heeft niets te maken met het bereiken van jouw doel.
Competitief leren: als ik mijn doel bereik, kun jij het niet bereiken, en andersom.
1
1 Het waarom van samenwerkend leren
Vijf argumenten voor samenwerkend leren:
Klassenorganisatie en de handen 'vrij'
Ongestructureerd samenwerken noemen we 'bij elkaar zitten'. Hierbij kunnen veel ongewenste
effecten optreden. Gestructureerd samenwerken, volgens de sleutelbegrippen van samenwerkend
leren, is daarentegen een sterke steun voor de klassenorganisatie. Leerlingen die elkaar effectief
helpen bij het leren, maakt dat de leerkracht de handen 'vrij' heeft voor gerichte steun.
Actief lerende leerlingen
Essentiële voorwaarden voor het effectief leren van alle leerlingen zijn een actieve deelname van
leerlingen, hardop denken en een zorgvuldig vormgegeven leerklimaat. De aan te reiken
samenwerkingsstructuren geven docenten samen met de aanwijzingen voor klassenorganisatie en
aandacht voor de andere in dit boek genoemde vaardigheden, de hulpmiddelen om leerlingen
actiever te betrekken.
Ontwikkeling van het leren van leerlingen
Direct verwant met het argument van het actief betrekken van leerlingen, is het argument van het
leren van de leerlingen. Een belangrijke reden om leerlingen samen te laten leren in de klas is dat het
proces van je kennis toe-eigenen meer kans krijgt in de samenwerking met andere leerlingen dan in
een 'stil', veelal onzichtbaar, verwerkingsproces.
Ontwikkeling van het zelfstandig leren van leerlingen
Door leerlingen op een gestructureerde manier met elkaar samen te laten leren, kan de docent hen
meer verantwoordelijk maken voor hun eigen leerproces. Het is bij de verschillende
samenwerkingsstructuren mogelijk leerlingen taken te geven om het leerproces in de gaten te
houden. Naarmate de taken essentiëler worden voor het sturen van het leerproces, is er meer sprake
van zelfstandig leren.
Maatschappelijke argumenten
Er bestaat een maatschappelijke vraag naar sociaal en communicatief vaardige mensen.
2 Sleutelbegrippen bij succesvol samenwerkend leren van leerlingen
Samenwerkend leren heeft de volgende kenmerken:
Alle leerlingen werken doelgericht. Ze weten dus wat er van hen verwacht wordt: de
opdracht, het leerdoel, is helder.
Alle leerlingen voelen zich verantwoordelijk om samen de opdracht tot een goed eind te
brengen.
De leerlingen gebruiken elkaar om tot een oplossing van de opdracht te komen. Leerlingen
bezitten de vaardigheden die daarvoor nodig zijn of leren die vaardigheden.
Alle leerlingen halen én samen én individueel het gestelde leerdoel.
De leerlingen voeren de taak zelfstandig uit met hooguit een zo nu en dan coachende,
begeleidende docent. Dat coachen bestaat uit hulp bij problemen en hee van de processen in
de groep.
De afwisseling van samenwerkend leren, individueel leren en competitief leren zou wel eens tot de
krachtigste leersituatie voor leerlingen kunnen leiden. Kenmerken:
Samenwerkend leren: ik kan alleen mijn doel bereiken als jij je doel bereikt.
Individueel leren: het bereiken van mijn doel heeft niets te maken met het bereiken van jouw doel.
Competitief leren: als ik mijn doel bereik, kun jij het niet bereiken, en andersom.
1
