4VWO Biologie Thema 5 Ecologie
Paragraaf 1
Ecologie: de wetenschap waarbij de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving
wordt bestudeerd. Organismen worden beïnvloed door de omgeving (bodemvervuiling),
maar ze beïnvloeden de omgeving ook (atmosfeer veranderd door opnemen stoffen).
Ecologisch onderzoek vindt plaats op verschillende organisatieniveaus: van molecuul, cel en
organisme tot populatie, ecosysteem en de gehele biosfeer.
De kleinste eenheid waar ecologen zich mee bezighouden, is het molecuul, het DNA-
molecuul.
Environmental DNA/e-DNA: DNA dat organismen achterlaten, zoals schilfers, haar en
schubben.
Het genoom: alle DNA-moleculen in een cel van een organisme.
Ecogenomica: het onderzoeksgebied waarbij aan de hand van het genoom wordt bepaald
welke soorten in een gebied voorkomen. Je kunt er bijvoorbeeld mee vaststellen wat de
soortensamenstelling van de bodembacteriën in een gebied is.
Organisatieniveau cel, weefsels, organen en organismen/individuen:
- Wat is het effect van temperatuurverhoging op de hartslagfrequentie van een watervlo/bij
welke temperatuur gaat hij dood?
Populatie:
- Wat is het effect op de populatie watervlooien, als een fabriek haar warme koelwater loost
in een meer?
Populatie: een groep organismen van dezelfde soort in een bepaald gebied die samen een
voortplantingsgemeenschap vormen.
Alle populaties van verschillende soorten in een ecosysteem, zoals een meer, vormen
samen een levensgemeenschap. Het bestaat dus uit alle organismen die in een bepaald
gebied voorkomen. Die verschillende populaties beconcurreren elkaar, eten elkaar op of
parasiteren op elkaar. Een ecoloog zou kunnen onderzoeken wat het effect is op de
levensgemeenschap (invloed op populatie waterplanten/snoeken) als de populatie
watervlooien afneemt.
Biotische factoren: de organismen van een levensgemeenschap en de invloed die ze op
hun omgeving hebben.
Abiotische factoren: invloeden vanuit de levenloze omgeving. Abiotische factoren zijn van
invloed op de soortensamenstelling: verschillende soorten die binnen een gebied
voorkomen.
Ecosysteem: een begrensd systeem waarin een wisselwerking plaatsvindt tussen
verschillende biotische en abiotische factoren, zoals een meer of aquarium.
- Een ecoloog kan onderzoeken welk effect het verdwijnen van de watervlooien heeft op het
ecosysteem (levensgemeenschap van een meer) en op factoren als het zuurstofgehalte en
de troebelheid van het water.
, Biosfeer/systeem aarde: alle ecosystemen bij elkaar.
- Wat het effect is van de opwarming van de aarde op de biosfeer?
Op elk niveau waarop ze onderzoek doen, hebben ecologen te maken met emergente
eigenschappen: eigenschappen die specifiek zijn voor dat niveau.
Emergente eigenschappen van een populatie zijn bijvoorbeeld dichtheid,
geslachtsverhouding, geboortecijfer en sterftecijfer.
Die van een levensgemeenschap zijn de biodiversiteit en de complexiteit: geheel van relaties
tussen die soorten.
Die van een soort zijn: ademen, voortplanten, bewegen, groeien. uitscheiden van stoffen en
eten.
Opdrachten:
Binnen een bacterie kun je de organisatieniveaus celorganellen en moleculen
onderscheiden. Binnen een mens kun je de organisatieniveaus orgaanstelsels, organen,
weefsels, cellen, celorganellen en moleculen onderscheiden.
– Voordelen van onderzoek met eDNA zijn onder meer: het is minder tijdrovend, het is
nauwkeuriger en er is minder verstoring van de natuurlijke omgeving.
– Nadelen zijn onder meer: je hebt er geavanceerde apparatuur voor nodig, je hebt een
laboratorium nodig, het is duurder en het dier kan zich inmiddels ergens anders bevinden.
Wanneer je een onderzoeksvraag bedenkt voor een ecoloog, gebruik dan biotische of
abiotische factoren.
Paragraaf 1
Ecologie: de wetenschap waarbij de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving
wordt bestudeerd. Organismen worden beïnvloed door de omgeving (bodemvervuiling),
maar ze beïnvloeden de omgeving ook (atmosfeer veranderd door opnemen stoffen).
Ecologisch onderzoek vindt plaats op verschillende organisatieniveaus: van molecuul, cel en
organisme tot populatie, ecosysteem en de gehele biosfeer.
De kleinste eenheid waar ecologen zich mee bezighouden, is het molecuul, het DNA-
molecuul.
Environmental DNA/e-DNA: DNA dat organismen achterlaten, zoals schilfers, haar en
schubben.
Het genoom: alle DNA-moleculen in een cel van een organisme.
Ecogenomica: het onderzoeksgebied waarbij aan de hand van het genoom wordt bepaald
welke soorten in een gebied voorkomen. Je kunt er bijvoorbeeld mee vaststellen wat de
soortensamenstelling van de bodembacteriën in een gebied is.
Organisatieniveau cel, weefsels, organen en organismen/individuen:
- Wat is het effect van temperatuurverhoging op de hartslagfrequentie van een watervlo/bij
welke temperatuur gaat hij dood?
Populatie:
- Wat is het effect op de populatie watervlooien, als een fabriek haar warme koelwater loost
in een meer?
Populatie: een groep organismen van dezelfde soort in een bepaald gebied die samen een
voortplantingsgemeenschap vormen.
Alle populaties van verschillende soorten in een ecosysteem, zoals een meer, vormen
samen een levensgemeenschap. Het bestaat dus uit alle organismen die in een bepaald
gebied voorkomen. Die verschillende populaties beconcurreren elkaar, eten elkaar op of
parasiteren op elkaar. Een ecoloog zou kunnen onderzoeken wat het effect is op de
levensgemeenschap (invloed op populatie waterplanten/snoeken) als de populatie
watervlooien afneemt.
Biotische factoren: de organismen van een levensgemeenschap en de invloed die ze op
hun omgeving hebben.
Abiotische factoren: invloeden vanuit de levenloze omgeving. Abiotische factoren zijn van
invloed op de soortensamenstelling: verschillende soorten die binnen een gebied
voorkomen.
Ecosysteem: een begrensd systeem waarin een wisselwerking plaatsvindt tussen
verschillende biotische en abiotische factoren, zoals een meer of aquarium.
- Een ecoloog kan onderzoeken welk effect het verdwijnen van de watervlooien heeft op het
ecosysteem (levensgemeenschap van een meer) en op factoren als het zuurstofgehalte en
de troebelheid van het water.
, Biosfeer/systeem aarde: alle ecosystemen bij elkaar.
- Wat het effect is van de opwarming van de aarde op de biosfeer?
Op elk niveau waarop ze onderzoek doen, hebben ecologen te maken met emergente
eigenschappen: eigenschappen die specifiek zijn voor dat niveau.
Emergente eigenschappen van een populatie zijn bijvoorbeeld dichtheid,
geslachtsverhouding, geboortecijfer en sterftecijfer.
Die van een levensgemeenschap zijn de biodiversiteit en de complexiteit: geheel van relaties
tussen die soorten.
Die van een soort zijn: ademen, voortplanten, bewegen, groeien. uitscheiden van stoffen en
eten.
Opdrachten:
Binnen een bacterie kun je de organisatieniveaus celorganellen en moleculen
onderscheiden. Binnen een mens kun je de organisatieniveaus orgaanstelsels, organen,
weefsels, cellen, celorganellen en moleculen onderscheiden.
– Voordelen van onderzoek met eDNA zijn onder meer: het is minder tijdrovend, het is
nauwkeuriger en er is minder verstoring van de natuurlijke omgeving.
– Nadelen zijn onder meer: je hebt er geavanceerde apparatuur voor nodig, je hebt een
laboratorium nodig, het is duurder en het dier kan zich inmiddels ergens anders bevinden.
Wanneer je een onderzoeksvraag bedenkt voor een ecoloog, gebruik dan biotische of
abiotische factoren.
