Politicologie samenvatting

1



Politicologie
H1: Politiek en politieke wetenschappen
Belang van politiek
 Voorbeeld: invoeren van de autogordel (1975)
 Regulering: grote positieve invloed op aantal verkeersdoden
o Geschat 30.000 doden minder in BE en NL
 Veel verzet: privézaak
o Hoeveel, wat moet de overheid doen?

 Politiek, besluitvorming heeft impact
 <-> Beperkte maakbaarheid van de samenleving
o Economie, mentaliteit
o Bv transmigrantencrisis, vluchtelingencrisis, radicalisering, corona,
energie
 <-> Nationale politiek verliest zijn greep
o Belangrijkste beslissingen worden genomen door technologie (sociale
media provider), niet door de overheid
o Beslissingen waar de overheid geen controle over kan hebben, en die
wel een grote invloed hebben op de mens

 Bouwstenen van politiek
 Actoren, instellingen, functioneren
o In breder kader plaatsen van dagdagelijks versnipperd politiek nieuws
o We moeten kijken naar de grotere, globale instellingen kijken zoals bv
de EU
o Betrouwbaarheid van actuele bronnen?
 Historisch
o We kunnen iets beter begrijpen als we weten waar het van komt
o Bv vakbonden die mee sociale zekerheid besturen
 Vergelijkend: comparatief


Comparative politics: vergelijkende politiek
 “if you only know one country, you do not know any country at all” (Lipset)
 België voortdurend vergelijken met andere landen
o Bv met UK: verschillen zeer erg, tegengestelden binnen westerse wereld
o Bv sterkte van rechts-populistische partijen
 Vgl met Franstalig België
 Belangrijke tak in de politieke wetenschappen


Politiek
 Politiek = sturen van een samenleving
 Afspraken als mensen iets samen willen doen
 Grotere groep => meer afspraken: formeel

, 2


o Grotere groep: formeler: meer afspraken op papier en besluiten
vormen
o Structuren en instellingen aanpassen aan de grootte van de staat,
groep
 Politika = dat wat met de staat (de polis) te maken heeft
 Er zijn ook conflicten over het sturen van een samenleving
o Meningsverschillen

 Politiek is overal
 Overal waar er regels bestaan
o Mondeling of schriftelijk
 Ook in verenigingen en organisaties
o Als een leerschool van de grote politiek

 Politiek is alles wat te maken heeft met het besturen van een samenleving


Variaties in politiek
Territorium
 Samenlevingen afbakenen
 Lidmaatschap verbonden aan een club, vereniging
 Binnen de grenzen van deze club ben je onderworpen aan hun regels, maar
erbuiten niet
 Je kan weggaan als je wilt

 Lidmaatschap verbonden aan een grondgebied
 Gemeenten, provincies, regio’s, landen, internationale organisaties van
landen
 Omvattender en dwingender
o Regels die gelden voor de inwoners van dat gebied zijn niet zomaar te
ontwijken
o Als je verhuist om deze afspraken te ontsnappen, kom je terecht op
een andere plaats waar ook weer bepaalde regels gelden
 Staat als hoogste gezaghebber van hun grondgebied
o Hedendaagse structuur waarin de sturing van de samenleving zich
afspeelt
o Staten zijn soeverein op hun grond: geen macht boven hen

 Andere politieke structuren: Rooms-Katholieke Kerk
 In geschiedenis cruciale rol
 Ook al geen eigen grondgebied (Vaticaan niet meegerekend)
 Doorheen de jaren geconfronteerd met decentralisatie en nationalisering
o Botsingen tussen kerk en opkomende nationale staten


Culturele grenzen van de politiek
 Waarover gaat die politiek? Hoeveel doet de overheid?
 Verschillende opvattingen over mate waarin mag worden ingegrepen: reikwijdte
 Nachtwakersstaat (19e eeuw)

, 3


o Politiek is een zeer beperkte aangelegenheid
o Overheid doet niets buiten broodnodige
 Ordehandhaving, defensie, belastingen
o Niet bezig met welzijn, enkel eigendom en fysiek beschermen
o Bare minimum, basis
 Doorheen de jaren meer en meer vraag om domeinen politiek te regelen
o Meer aspecten uit de samenleving door de staat te laten regelen
 Bv arbeidsbewegingen, sociale bescherming, milieu, klimaat
o Overheid en politiek worden belangrijker
o Enorme explosie van politiek ingrijpen

 Politieke cultuur evolueert
 Onderscheid tussen privé en publiek goed
o Grenzen worden vager, in beweging, meer discussie hierover
o Bv praktijktesten, partnergeweld, roken in het bijzijn van kinderen


Vormen en structuren
 Regimes: politieke systemen
 Welke principes, manieren worden gevolgd?
 Op welke manier kan het functioneren?

 Classificaties
 Democratische vs autoritaire regimes
o Democratisch: macht is tijdelijk & verspreid over verschillende groepen
 Via vertegenwoordigers, verkozen door burgers
 Fundamentele rechten worden erkend en beschermd
 Bv vrijemeningsuiting: in USA is veel breder en absoluut dan bij
ons
 Unitaire vs federale staten
o Unitair: vanuit één punt bestuurd
 Gecentraliseerd
o Federaal: verschillende deelstaten hebben ook hun eigen bestuur
 Regionaal
 Variatie in instellingen en procedures
o Verkiezingen
 Hoe georganiseerd? Wie mag er deelnemen? Hoe bepaald?
o Partijen
 Welke rol? Hoe groot is hun rol?
o Parlement
o Grondwet
o Staatshoofd
o …

Wat doet een politicoloog?
 Doel
 Regelmaat ontdekken in fenomenen
 Complexe fenomenen vereenvoudigen
 Sociale werkelijkheid = complex

, 4


Werkelijkheid formaliseren in variabelen
o Analyseren
o Patronen zien en verklaren
 (sociale) context is belangrijk
o Menselijk gedrag is complex, afhankelijk van vele factoren
o Dus relevante kenmerken gaan onderzoeken (bv geslacht, job)
 Structureren
 Posities en rollen determineren gedrag
 Patronen zien door te vergelijken
 Veel waarnemingen (grote N)
 Goed gekozen waarnemingen (kleine N)


Politieke wetenschap
 Vele groepen praten over politiek
 Professioneel en informeler
o Politieke wetenschappers, journalisten, kunstenaars, burgers
 Politieke wetenschappers praten over politiek volgens eigen regels
o Analyseren
o Politieke gebeurtenissen en instellingen beschrijven en proberen
begrijpen en verklaren
o Niet beoordelen!

Intellectuele distantie
 Doel is niet om deel te nemen aan debat en zo te zeggen hoe het wel en niet moet
 Neutraliteit bestaat niet!
 Essentie van sociale wetenschappen
 Voorkeuren, belangen, interesses van de wetenschappers
o Keuze van de onderzoeksonderwerpen is afhankelijk van hun
voorkeuren
 Politicoloog doet verslag van zijn bevindingen
o Kan dan gebruikt worden door anderen
o Objectief onderzoek, ook al eigen voorkeur in persoonlijk leven


Wetenschappelijke methode
 Veel, bewuste verzamelde waarnemingen
 Verzamelen van systematische data
 Gebeurtenis duiden als fenomeen dat uiting is van een bredere categorie
o Algemeen verschijnsel
 Vele waarnemingen zodat er iets kan geleerd worden in het
algemeen
 Specifiek geval  algemeen verschijnsel
 Bv Belgisch confederalisme
 Vergelijking
o Bewust zoeken naar gelijkaardige en verschillende cases

 Zorgvuldige, bewuste keuze van onderzoekstechnieken
 Hoe data analyseren?