BLOK 1.3: Regulatie & Integratie I
Casus 6: Waterzucht
Leerdoel 1: Wat is oedeem en wat zijn de verschillende soorten en oorzaken?
Oedeem is de aanwezigheid van overtollig vocht in de lichaamsweefsels.
Meestal wordt oedeem veroorzaakt door accumulatie van vocht in het
extracellulaire compartiment (ECF), maar soms ook door accumulatie van vocht
in het intracellulaire compartiment (ICF).
Intracellulair oedeem (ICF)
Intracellulair oedeem wordt vooral veroorzaakt doordat cellen onvoldoende
zuurstof en nutriënten krijgen. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer de blood flow
naar een bepaald weefsel te laag is. Als cellen onvoldoende zuurstof en
nutriënten krijgen, neemt het metabolisme van die cellen af. Hierdoor
produceren de cellen niet genoeg ATP meer om de ionpompen (zoals de
Na+/K+-ATPase te faciliteren). Na+, dat normaal door deze pompen uit de cel
gepompt wordt, hoopt zich op in de cel. De osmotische waarde van de cel stijgt
en water begint zich door osmose vanuit het interstitium naar de cel te
verplaatsen. Water hoopt zich op in de cel, wat oedeem veroorzaakt.
Ook kan intracellulair oedeem veroorzaakt worden door ontsteking: de
ontstekingsreactie maakt het celmembraan permeabeler voor ionen, waardoor
ionen de cel in diffunderen en osmose van water naar de cel in plaatsvindt.
Extracellulair oedeem (ECF)
Extracellulair oedeem wordt veroorzaakt door
(1) Te veel capillaire filtratie (plasma interstitium)
(2) Te weinig lymfatische afvoer (interstitium bloed)
In beide gevallen hoopt vocht zich op in het interstitium (deel van
extracellulaire compartiment), wat oedeem veroorzaakt.
Verhoogde capillaire filtratie
Filtratie = Kf * (Pc – Pif – πc + πif)
Kf = filtratiecoëfficiënt (afhankelijk van oppervlakte en permeabiliteit capillair)
Pc = hydrostatische druk capillair
Pif = hydrostatische druk interstitium
πc = colloïd-osmotische druk plasma capillair
πif = colloïd-osmotische druk interstitium
, Straling forces bij capillairfiltratie
Pif en πif zijn in normale omstandigheden verwaarloosbaar, waardoor je
eigenlijk op de volgende formule uitkomt:
Filtratie = Kf * (Pc – πc)
Je ziet dan dat verhoogde capillair filtratie kan worden veroorzaakt door ieder
van deze 3 waardes:
- Verhoogde Kf
- Verhoogde Pc
PC is normaal het hoogste aan de arteriële kant van de capillair en het
laagste aan de veneuze kant. Zowel toename van Pa (arteriële druk) als
Pv (veneuze druk) zorgen voor een toename van PC (capillaire druk),
maar omdat veneuze weerstand zo laag is en arteriële weerstand zo
hoog, is de invloed van Pv op Pc veel groter dan de invloed van Pa op Pc.
(zie afbeelding)
- Verlaagde πc
Casus 6: Waterzucht
Leerdoel 1: Wat is oedeem en wat zijn de verschillende soorten en oorzaken?
Oedeem is de aanwezigheid van overtollig vocht in de lichaamsweefsels.
Meestal wordt oedeem veroorzaakt door accumulatie van vocht in het
extracellulaire compartiment (ECF), maar soms ook door accumulatie van vocht
in het intracellulaire compartiment (ICF).
Intracellulair oedeem (ICF)
Intracellulair oedeem wordt vooral veroorzaakt doordat cellen onvoldoende
zuurstof en nutriënten krijgen. Dit gebeurt bijvoorbeeld wanneer de blood flow
naar een bepaald weefsel te laag is. Als cellen onvoldoende zuurstof en
nutriënten krijgen, neemt het metabolisme van die cellen af. Hierdoor
produceren de cellen niet genoeg ATP meer om de ionpompen (zoals de
Na+/K+-ATPase te faciliteren). Na+, dat normaal door deze pompen uit de cel
gepompt wordt, hoopt zich op in de cel. De osmotische waarde van de cel stijgt
en water begint zich door osmose vanuit het interstitium naar de cel te
verplaatsen. Water hoopt zich op in de cel, wat oedeem veroorzaakt.
Ook kan intracellulair oedeem veroorzaakt worden door ontsteking: de
ontstekingsreactie maakt het celmembraan permeabeler voor ionen, waardoor
ionen de cel in diffunderen en osmose van water naar de cel in plaatsvindt.
Extracellulair oedeem (ECF)
Extracellulair oedeem wordt veroorzaakt door
(1) Te veel capillaire filtratie (plasma interstitium)
(2) Te weinig lymfatische afvoer (interstitium bloed)
In beide gevallen hoopt vocht zich op in het interstitium (deel van
extracellulaire compartiment), wat oedeem veroorzaakt.
Verhoogde capillaire filtratie
Filtratie = Kf * (Pc – Pif – πc + πif)
Kf = filtratiecoëfficiënt (afhankelijk van oppervlakte en permeabiliteit capillair)
Pc = hydrostatische druk capillair
Pif = hydrostatische druk interstitium
πc = colloïd-osmotische druk plasma capillair
πif = colloïd-osmotische druk interstitium
, Straling forces bij capillairfiltratie
Pif en πif zijn in normale omstandigheden verwaarloosbaar, waardoor je
eigenlijk op de volgende formule uitkomt:
Filtratie = Kf * (Pc – πc)
Je ziet dan dat verhoogde capillair filtratie kan worden veroorzaakt door ieder
van deze 3 waardes:
- Verhoogde Kf
- Verhoogde Pc
PC is normaal het hoogste aan de arteriële kant van de capillair en het
laagste aan de veneuze kant. Zowel toename van Pa (arteriële druk) als
Pv (veneuze druk) zorgen voor een toename van PC (capillaire druk),
maar omdat veneuze weerstand zo laag is en arteriële weerstand zo
hoog, is de invloed van Pv op Pc veel groter dan de invloed van Pa op Pc.
(zie afbeelding)
- Verlaagde πc
