Groepsdynamica
Inhoud
Groepsdynamica...............................................................................................................................................1
1. Inleiding....................................................................................................................................................4
2. Groepsdynamica; tussen psychologie en sociologie.................................................................................4
2.1 Inleiding..............................................................................................................................................4
2.2 Enkele weerstanden tegen groepsdynamisch denken........................................................................5
3. Grondslagen van de groepsdynamica.......................................................................................................5
3.1 Inleiding..............................................................................................................................................5
3.2 Indeling in de taakaspecten en de sociaal-emotionele aspecten........................................................5
4. Definitie van de groep en soorten groepen..............................................................................................5
4.1 De kracht van groepen........................................................................................................................5
4.2 Kenmerken van groepen.....................................................................................................................6
4.3 Soorten Groepen................................................................................................................................6
4.4 Werken met soorten groepen............................................................................................................8
5. Niveaus in groepen...................................................................................................................................8
5.1 Inhoudsniveau....................................................................................................................................9
5.2 Interventies op procedureniveau........................................................................................................9
5.3 Interventies op interactieniveau.........................................................................................................9
5.4 Interventies op bestaansniveau........................................................................................................10
5.5 Contextniveau...................................................................................................................................10
6. Groepsvorming en groepsontwikkeling..................................................................................................10
6.1 Determinanten van groepsvorming..................................................................................................10
6.2 Fasen van groepsontwikkeling..........................................................................................................11
Opbouwwerk..................................................................................................................................................13
1. Samenlevingsopbouw.................................................................................................................................16
1.1 Inleiding................................................................................................................................................16
1.2 Werken aan de samenleving: een sociaal-agogische invalshoek..........................................................17
1.2.1 situering.........................................................................................................................................17
1.2.2 Sociale problemen.........................................................................................................................17
1.2.3 werken aan de samenleving..........................................................................................................18
1.2.4 De eigen bijdrage van samenlevingsopbouw.................................................................................19
1.2.5 Maatschappelijke betekenis van samenlevingsopbouw................................................................20
1.3 Referentiekader samenlevingsopbouw................................................................................................20
1.3.1 Wat is samenlevingsopbouw?........................................................................................................20
1.3.2 Missie samenlevingsopbouw ontrafeld.........................................................................................21
,2. Methodisch werken op samenlevingsniveau..............................................................................................25
2.1 Groepsmatig / groepsgericht werken...................................................................................................25
2.1.1 Wat is nu de meerwaarde van werken in groep?..........................................................................25
2.2 Krachtgericht weken.............................................................................................................................25
2.2.1 Bij de persoon zelf..........................................................................................................................25
2.2.2 In zijn / haar omgeving...................................................................................................................25
2.3 Reflectief werken..................................................................................................................................25
2.4 Participatief werken..............................................................................................................................26
2.4.1 Inspraak en participatie.................................................................................................................26
2.4.2 Breedte en diepte van participatie................................................................................................26
2.4.3 Referentiekader participatie..........................................................................................................26
2.5 Projectmatig en resultaatsgericht werken............................................................................................27
2.5.1 Projectmodel.................................................................................................................................27
2.5.2 Zeven kenmerken van projectmatig werken..................................................................................28
2.6 Empowerend werken............................................................................................................................28
2.6.1 Een empowerende basishouding...................................................................................................28
Social casework..............................................................................................................................................30
1. Inleiding..................................................................................................................................................32
1.1 Waarover gaat social casework.........................................................................................................32
2. Welke woorden gebruiken sociaal werkers?.........................................................................................32
3. Welke waarden inspireren en sturen social casework............................................................................32
3.1 De internationale definitie als vertrekpunt.......................................................................................32
3.2 Een gewijzigde maatschappelijke context.........................................................................................33
3.3 Waarden in het sociaal werk vroeger en nu.....................................................................................34
3.4 Waarden in het sociaal werk.............................................................................................................34
4. Hoe verloopt het proces (niet) in social casework?................................................................................35
4.1 Inleidende begrippen........................................................................................................................35
4.2 Op zoek naar een werkbaar procesmodel........................................................................................35
4.3 EDDA = een verhaal, steeds anders..................................................................................................36
4.4 De EDDA-actoren in het proces........................................................................................................37
4.5 De relatie als voedingsbodem...........................................................................................................38
5. Exploreren..............................................................................................................................................38
5.1 Exploratie als proces.........................................................................................................................39
5.2 Fasen in het exploratieproces...........................................................................................................39
5.3 Exploreren als vaardigheid................................................................................................................42
5.4 Nuttige exploratie-instrumenten......................................................................................................43
6. Dialogisch diagnosticeren.......................................................................................................................43
, 6.1 Inleiding............................................................................................................................................43
6.2 Wat is dialogisch diagnosticeren.......................................................................................................43
6.3 Dialogisch diagnosticeren als proces.................................................................................................44
6.4 Dialogisch diagnosticeren als vaardigheid........................................................................................46
6.5 Nuttige dialogische instrumenten.....................................................................................................47
7. Actie........................................................................................................................................................47
7.1 Wat is actie?......................................................................................................................................47
7.3 Actie als proces.................................................................................................................................47
7.4 Actie als vaardigheid.........................................................................................................................48
, 1. Inleiding
De keuze voor groepswerk als methode kent verschillende motieven:
CLIËNTGEBONDEN MOTIEVEN :
o (H)erkenning: Groepswerk biedt de mogelijkheden om problemen in een ruimer kader te
plaatsen, het is niet alleen een individueel probleem, meestal zijn er anderen met een
soortgelijk probleem. De ervaring dat andere hetzelfde ervaren is heel heilzaam, met
ondervindt (h)erkenning.
o Je bent meer dan cliënt alleen: Als deelnemer van een groep ben je zowel helper als
geholpene tegelijk. Voor een ander iets betekenen is ook heel helpend in de eigen
problematiek. Er is ook sprake van gelijkwaardigheid waardoor de cliënt niet onder de
hulpverlener staat maar op eenzelfde hoogte.
o Leermoment: door feedback van anderen, het uitwisselen van ervaringen en informatie
van anderen kan je als persoon heel wat leren.
o Emanciperend, politiserend karakter: de vroegere gedacht van persoonlijk falen maakt
plaats voor de gedachte dat de organisatie niet om kan met bepaalde zaken. Problemen
werken vaak isolerend en dat isolement geeft een gevoel van persoonlijk falen maar in de
groep wordt duidelijk dat de maatschappij gewoon niet goed om kan gaan met ander zijn.
o Anonimiteit: bij individuele hulpverlening gat men 1 op 1 aan de slag en is er vaak sprake
van een dossier. In een groep verloopt alles veel neutraler.
o …
ORGANISATIE GEBONDEN MOTIEVEN :
o Meer differentiatie in het hulpaanbod
o Methodische verfijning en verrijking
o Aandacht voor maatschappelijke component van de problematiek.
FUNCTIEGEBONDEN MOTIEVEN : Het is belangrijk om als sociaal werker in groep te kunnen werken, ons
werk bestaat uit overleg, vergaderen, terugkoppelen… Welke functie je ook opneemt, je werkt
nooit louter alleen.
Groepen hebben heel veel impact op een mens, zowel constructief zoals we met het sociaal werk proberen
te bereiken. Maar het kan ook destructief, denk aan negatieve groepsdruk.
2. Groepsdynamica; tussen psychologie en sociologie
2.1 Inleiding
Groepsdynamica is de studie van het gedrag van mensen in kleine groepen. Veel menselijk gedrag kan
beter begrepen worden door aandacht voor de groepen waarin dat gedrag plaatsvindt.
Groepen bepalen ieders identiteit. De primaire groep (meestal het gezin) is de bemiddelaar tussen cultuur
en de maatschappij enerzijds en het individu anderzijds.
Het individu maatschappij: binding met cultuur.
De maatschappij cultuur: cultuuroverdracht.
De eigen manier van dneken, waarnemen, voelen en reageren alsook de eigen waardenopvattingen en
normen zijn niet zo individueel en uniek als we graag van onszelf zouden willen denken. Ieder individu
wordt dus beïnvloed door zijn sociale omgeving, maar hijzelf beïnvloedt deze omgeving ook actief.
Groepsdynamica is een middelschakel tussen individu en maatschappij en daardoor dus ook tussen
psychologie en sociologie.
Inhoud
Groepsdynamica...............................................................................................................................................1
1. Inleiding....................................................................................................................................................4
2. Groepsdynamica; tussen psychologie en sociologie.................................................................................4
2.1 Inleiding..............................................................................................................................................4
2.2 Enkele weerstanden tegen groepsdynamisch denken........................................................................5
3. Grondslagen van de groepsdynamica.......................................................................................................5
3.1 Inleiding..............................................................................................................................................5
3.2 Indeling in de taakaspecten en de sociaal-emotionele aspecten........................................................5
4. Definitie van de groep en soorten groepen..............................................................................................5
4.1 De kracht van groepen........................................................................................................................5
4.2 Kenmerken van groepen.....................................................................................................................6
4.3 Soorten Groepen................................................................................................................................6
4.4 Werken met soorten groepen............................................................................................................8
5. Niveaus in groepen...................................................................................................................................8
5.1 Inhoudsniveau....................................................................................................................................9
5.2 Interventies op procedureniveau........................................................................................................9
5.3 Interventies op interactieniveau.........................................................................................................9
5.4 Interventies op bestaansniveau........................................................................................................10
5.5 Contextniveau...................................................................................................................................10
6. Groepsvorming en groepsontwikkeling..................................................................................................10
6.1 Determinanten van groepsvorming..................................................................................................10
6.2 Fasen van groepsontwikkeling..........................................................................................................11
Opbouwwerk..................................................................................................................................................13
1. Samenlevingsopbouw.................................................................................................................................16
1.1 Inleiding................................................................................................................................................16
1.2 Werken aan de samenleving: een sociaal-agogische invalshoek..........................................................17
1.2.1 situering.........................................................................................................................................17
1.2.2 Sociale problemen.........................................................................................................................17
1.2.3 werken aan de samenleving..........................................................................................................18
1.2.4 De eigen bijdrage van samenlevingsopbouw.................................................................................19
1.2.5 Maatschappelijke betekenis van samenlevingsopbouw................................................................20
1.3 Referentiekader samenlevingsopbouw................................................................................................20
1.3.1 Wat is samenlevingsopbouw?........................................................................................................20
1.3.2 Missie samenlevingsopbouw ontrafeld.........................................................................................21
,2. Methodisch werken op samenlevingsniveau..............................................................................................25
2.1 Groepsmatig / groepsgericht werken...................................................................................................25
2.1.1 Wat is nu de meerwaarde van werken in groep?..........................................................................25
2.2 Krachtgericht weken.............................................................................................................................25
2.2.1 Bij de persoon zelf..........................................................................................................................25
2.2.2 In zijn / haar omgeving...................................................................................................................25
2.3 Reflectief werken..................................................................................................................................25
2.4 Participatief werken..............................................................................................................................26
2.4.1 Inspraak en participatie.................................................................................................................26
2.4.2 Breedte en diepte van participatie................................................................................................26
2.4.3 Referentiekader participatie..........................................................................................................26
2.5 Projectmatig en resultaatsgericht werken............................................................................................27
2.5.1 Projectmodel.................................................................................................................................27
2.5.2 Zeven kenmerken van projectmatig werken..................................................................................28
2.6 Empowerend werken............................................................................................................................28
2.6.1 Een empowerende basishouding...................................................................................................28
Social casework..............................................................................................................................................30
1. Inleiding..................................................................................................................................................32
1.1 Waarover gaat social casework.........................................................................................................32
2. Welke woorden gebruiken sociaal werkers?.........................................................................................32
3. Welke waarden inspireren en sturen social casework............................................................................32
3.1 De internationale definitie als vertrekpunt.......................................................................................32
3.2 Een gewijzigde maatschappelijke context.........................................................................................33
3.3 Waarden in het sociaal werk vroeger en nu.....................................................................................34
3.4 Waarden in het sociaal werk.............................................................................................................34
4. Hoe verloopt het proces (niet) in social casework?................................................................................35
4.1 Inleidende begrippen........................................................................................................................35
4.2 Op zoek naar een werkbaar procesmodel........................................................................................35
4.3 EDDA = een verhaal, steeds anders..................................................................................................36
4.4 De EDDA-actoren in het proces........................................................................................................37
4.5 De relatie als voedingsbodem...........................................................................................................38
5. Exploreren..............................................................................................................................................38
5.1 Exploratie als proces.........................................................................................................................39
5.2 Fasen in het exploratieproces...........................................................................................................39
5.3 Exploreren als vaardigheid................................................................................................................42
5.4 Nuttige exploratie-instrumenten......................................................................................................43
6. Dialogisch diagnosticeren.......................................................................................................................43
, 6.1 Inleiding............................................................................................................................................43
6.2 Wat is dialogisch diagnosticeren.......................................................................................................43
6.3 Dialogisch diagnosticeren als proces.................................................................................................44
6.4 Dialogisch diagnosticeren als vaardigheid........................................................................................46
6.5 Nuttige dialogische instrumenten.....................................................................................................47
7. Actie........................................................................................................................................................47
7.1 Wat is actie?......................................................................................................................................47
7.3 Actie als proces.................................................................................................................................47
7.4 Actie als vaardigheid.........................................................................................................................48
, 1. Inleiding
De keuze voor groepswerk als methode kent verschillende motieven:
CLIËNTGEBONDEN MOTIEVEN :
o (H)erkenning: Groepswerk biedt de mogelijkheden om problemen in een ruimer kader te
plaatsen, het is niet alleen een individueel probleem, meestal zijn er anderen met een
soortgelijk probleem. De ervaring dat andere hetzelfde ervaren is heel heilzaam, met
ondervindt (h)erkenning.
o Je bent meer dan cliënt alleen: Als deelnemer van een groep ben je zowel helper als
geholpene tegelijk. Voor een ander iets betekenen is ook heel helpend in de eigen
problematiek. Er is ook sprake van gelijkwaardigheid waardoor de cliënt niet onder de
hulpverlener staat maar op eenzelfde hoogte.
o Leermoment: door feedback van anderen, het uitwisselen van ervaringen en informatie
van anderen kan je als persoon heel wat leren.
o Emanciperend, politiserend karakter: de vroegere gedacht van persoonlijk falen maakt
plaats voor de gedachte dat de organisatie niet om kan met bepaalde zaken. Problemen
werken vaak isolerend en dat isolement geeft een gevoel van persoonlijk falen maar in de
groep wordt duidelijk dat de maatschappij gewoon niet goed om kan gaan met ander zijn.
o Anonimiteit: bij individuele hulpverlening gat men 1 op 1 aan de slag en is er vaak sprake
van een dossier. In een groep verloopt alles veel neutraler.
o …
ORGANISATIE GEBONDEN MOTIEVEN :
o Meer differentiatie in het hulpaanbod
o Methodische verfijning en verrijking
o Aandacht voor maatschappelijke component van de problematiek.
FUNCTIEGEBONDEN MOTIEVEN : Het is belangrijk om als sociaal werker in groep te kunnen werken, ons
werk bestaat uit overleg, vergaderen, terugkoppelen… Welke functie je ook opneemt, je werkt
nooit louter alleen.
Groepen hebben heel veel impact op een mens, zowel constructief zoals we met het sociaal werk proberen
te bereiken. Maar het kan ook destructief, denk aan negatieve groepsdruk.
2. Groepsdynamica; tussen psychologie en sociologie
2.1 Inleiding
Groepsdynamica is de studie van het gedrag van mensen in kleine groepen. Veel menselijk gedrag kan
beter begrepen worden door aandacht voor de groepen waarin dat gedrag plaatsvindt.
Groepen bepalen ieders identiteit. De primaire groep (meestal het gezin) is de bemiddelaar tussen cultuur
en de maatschappij enerzijds en het individu anderzijds.
Het individu maatschappij: binding met cultuur.
De maatschappij cultuur: cultuuroverdracht.
De eigen manier van dneken, waarnemen, voelen en reageren alsook de eigen waardenopvattingen en
normen zijn niet zo individueel en uniek als we graag van onszelf zouden willen denken. Ieder individu
wordt dus beïnvloed door zijn sociale omgeving, maar hijzelf beïnvloedt deze omgeving ook actief.
Groepsdynamica is een middelschakel tussen individu en maatschappij en daardoor dus ook tussen
psychologie en sociologie.
