IPR Jurisprudentie
HR 3 maart 1905 Blaauboer/Berlips (Verkort verklaard p.11-16)
1. Inleiding
HR stelt zich op standpunt dat persoonlijke rechten en goederenrechtelijke rechten niet
slechts naar hun aard, maar ook in hun rechtsgevolgen sterk verschillen. HR benadrukt dat
een persoonlijk recht slechts tegen de persoon kan worden tegengeworpen die zich daartoe
heeft verbonden.
2. De casus
Berlips verkoopt en levert een stuk grond aan Blaauboer. Berlips belooft ook dat hij een weg
zal aanleggen op een naastliggende strook grond, die hij ook in zijn bezit heeft en behoudt.
Hier komt niets van. Die strook grond wordt verkocht en geleverd aan weduwe Maks.
Blaauboer spreekt Berlips aan tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van de
bestratingsbepaling. Berlips werpt Blaauboer tegen, dat hij niet meer gebonden is aan de
bestratingsbepaling, nu Maks inmiddels eigenaresse is geworden van de aangrenzende
grond en de verplichting tot ophoging en bestrating dus op haar is overgegaan.
3. De beslissing
De rechtbank geeft Berlips gelijk. HR oordeelt anders.
HR oordeelt dat Berlips ondanks de overdracht van de aangrenzende grond aan de
bestratingsbepaling gebonden bleef. HR overweeg ook dat Maks niet door de enkele
eigendomsovergang van de aangrenzende grond gebonden werd aan de
bestratingsbepaling. Scherp onderscheid goederenrechtelijke en persoonlijke rechten. HR
stelt vast dat persoonlijke verbintenissen het eigendomsrecht niet kunnen beperken, zodat
zij evenmin bij overgang van dat eigendomsrecht op de nieuwe eigenaar van rechtswege op
de nieuwe eigenaar overgaan.
4. Rechtspraak en rechtspraktijk na 3 maart 1905
-
5. Huidig recht
Het huidige BW vormt evenmin een fundamentele breuk met Blaauboer/Berlips.
Rechtspolitieke visie van wetgever op Blaauboer/Berlips, 3 hoofdlijnen:
1. Het zwart-witonderscheid tussen goederenrechtelijke en persoonlijke rechten is nog
steeds een goed rechtssystematisch uitgangspunt: goederenrechtelijke rechten
vormen gezien hun eisen en rechtsgevolgen nog altijd een gesloten stelsel, ook al
bestaat er geen behoefte om dat uitgangspunt te codificeren.
2. Jurisprudentiële ontwikkelingen na B/B ontmoeten evenmin bezwaar, ook al bestaat
er evenmin t.a.v. ontwikkelingen behoefte om deze als zodanig te codificeren.
3. Er moeten wel kwalitatieve verplichtingen m.b.t. een registergoed kunnen bestaan.
6:252 BW.
Zelfs 6:252 BW vormt geen uitzondering op de leer B/B.
HR 30 januari 1959 Quint/Te Poel (Verkort verklaard p.37-42)
, 1. De casus
Quint zou twee winkelpanden bouwen op een terrein en Hubertus zou hem hiervoor
betalen. Toen de bouw voltooid was, weigerde Hubertus de nog openstaande rekeningen te
voldoen en bovendien bleek op de aanbesteder geen enkel verhaal mogelijk. De grond
waarop de panden waren gebouwd waren niet van Hubertus, maar van zijn broer. Quint wist
dit niet. De vraag was of Quint op enige andere wijze genoegdoening kon krijgen. Quint
beroept zich op ‘de ongerechtvaardigde verrijking’. Quint stelde dat Heinrich zonder enige
rechtsgrond verrijkt was met de eigendom van de door hem gebouwde panden en dat dit
hem verplichtte om Quint schadeloos te stellen tot het bedrag waarvoor hij was bevoordeeld
en Quint was benadeeld. Rechtbank geeft Quint gelijk. Het hof stelt Quint in het ongelijk.
Stelde regel van art 1269 OUD BW voorop. Deze hield in dat verbintenissen ontstaan uit
overeenkomst of uit de wet. De rechter hoeft volgens het hof niets anders te doen dan de
wet toe te passen en moet aanvaarden dat de ongerechtvaardigde verrijking in die wet niet
is neergelegd.
2. De beslissing
Oordeel HR:
Ten eerste. Op een ieder die zonder wettige grondslag ten koste van het vermogen van een
ander verrijkt is, rust een verbintenis om dien ander schadeloos te stellen tot het bedrag
waarmede hij is verrijkt; dat een rechtsregel van dezen inhoud niet in het wetboek is
opgenomen.
Ten tweede: de in art 1269 BW OUD laat niet toe om aan te kunnen nemen dat tussen twee
personen een verbintenis ontstaat in alle gevallen, waarin naar het oordeel van den rechter
de redelijkheid of de billijkheid verlangt, dat de een tegenover de ander een prestatie
verricht. Elke verbintenis hoeft niet rechtstreeks op enig wetsartikel te steunen.
3. Ongerechtvaardigde verrijking als bron van verbintenissen
In het oude recht was de betekenis van de actie uit ongerechtvaardigde verrijking niet
duidelijk. Er werd wel gepleit voor een algemene erkenning van de ongerechtvaardigde
verrijking. Het belang van een dergelijke erkenning is evident: zij leidt ertoe dat zodra een
ongegronde verrijking heeft plaats gehad, een vordering tot schadevergoeding steeds kan
worden ingesteld.
In het huidige BW wordt een algemene actie op grond van ongerechtvaardigde verrijking wel
aanvaard. Art 6:212 BW. Hij die ongerechtvaardigd is verrijkt ten koste van een ander, is
verplicht om, voor zover dit redelijk is, diens schade te vergoeden tot het bedrag van zijn
verrijking.
4. Het systeem van verbintenissen
Uitspraak: verbintenissen ontstaan niet alleen wanneer de wet dat expliciet bepaalt, maar
ook wanneer aangesloten kan worden bij het stelsel van de wet en bij de wel in de wet
geregelde gevallen. Einde legistisch tijdperk waarin de wet het primaat toekwam.
De nieuw aan te nemen verbintenis moet in het stelsel van de wet passen en moet
aansluiten bij de wel in de wet geregelde gevallen. Gematigd open stelsel van
verbintenissen.
5. Ten slotte
-
HR 3 maart 1905 Blaauboer/Berlips (Verkort verklaard p.11-16)
1. Inleiding
HR stelt zich op standpunt dat persoonlijke rechten en goederenrechtelijke rechten niet
slechts naar hun aard, maar ook in hun rechtsgevolgen sterk verschillen. HR benadrukt dat
een persoonlijk recht slechts tegen de persoon kan worden tegengeworpen die zich daartoe
heeft verbonden.
2. De casus
Berlips verkoopt en levert een stuk grond aan Blaauboer. Berlips belooft ook dat hij een weg
zal aanleggen op een naastliggende strook grond, die hij ook in zijn bezit heeft en behoudt.
Hier komt niets van. Die strook grond wordt verkocht en geleverd aan weduwe Maks.
Blaauboer spreekt Berlips aan tot schadevergoeding wegens niet-nakoming van de
bestratingsbepaling. Berlips werpt Blaauboer tegen, dat hij niet meer gebonden is aan de
bestratingsbepaling, nu Maks inmiddels eigenaresse is geworden van de aangrenzende
grond en de verplichting tot ophoging en bestrating dus op haar is overgegaan.
3. De beslissing
De rechtbank geeft Berlips gelijk. HR oordeelt anders.
HR oordeelt dat Berlips ondanks de overdracht van de aangrenzende grond aan de
bestratingsbepaling gebonden bleef. HR overweeg ook dat Maks niet door de enkele
eigendomsovergang van de aangrenzende grond gebonden werd aan de
bestratingsbepaling. Scherp onderscheid goederenrechtelijke en persoonlijke rechten. HR
stelt vast dat persoonlijke verbintenissen het eigendomsrecht niet kunnen beperken, zodat
zij evenmin bij overgang van dat eigendomsrecht op de nieuwe eigenaar van rechtswege op
de nieuwe eigenaar overgaan.
4. Rechtspraak en rechtspraktijk na 3 maart 1905
-
5. Huidig recht
Het huidige BW vormt evenmin een fundamentele breuk met Blaauboer/Berlips.
Rechtspolitieke visie van wetgever op Blaauboer/Berlips, 3 hoofdlijnen:
1. Het zwart-witonderscheid tussen goederenrechtelijke en persoonlijke rechten is nog
steeds een goed rechtssystematisch uitgangspunt: goederenrechtelijke rechten
vormen gezien hun eisen en rechtsgevolgen nog altijd een gesloten stelsel, ook al
bestaat er geen behoefte om dat uitgangspunt te codificeren.
2. Jurisprudentiële ontwikkelingen na B/B ontmoeten evenmin bezwaar, ook al bestaat
er evenmin t.a.v. ontwikkelingen behoefte om deze als zodanig te codificeren.
3. Er moeten wel kwalitatieve verplichtingen m.b.t. een registergoed kunnen bestaan.
6:252 BW.
Zelfs 6:252 BW vormt geen uitzondering op de leer B/B.
HR 30 januari 1959 Quint/Te Poel (Verkort verklaard p.37-42)
, 1. De casus
Quint zou twee winkelpanden bouwen op een terrein en Hubertus zou hem hiervoor
betalen. Toen de bouw voltooid was, weigerde Hubertus de nog openstaande rekeningen te
voldoen en bovendien bleek op de aanbesteder geen enkel verhaal mogelijk. De grond
waarop de panden waren gebouwd waren niet van Hubertus, maar van zijn broer. Quint wist
dit niet. De vraag was of Quint op enige andere wijze genoegdoening kon krijgen. Quint
beroept zich op ‘de ongerechtvaardigde verrijking’. Quint stelde dat Heinrich zonder enige
rechtsgrond verrijkt was met de eigendom van de door hem gebouwde panden en dat dit
hem verplichtte om Quint schadeloos te stellen tot het bedrag waarvoor hij was bevoordeeld
en Quint was benadeeld. Rechtbank geeft Quint gelijk. Het hof stelt Quint in het ongelijk.
Stelde regel van art 1269 OUD BW voorop. Deze hield in dat verbintenissen ontstaan uit
overeenkomst of uit de wet. De rechter hoeft volgens het hof niets anders te doen dan de
wet toe te passen en moet aanvaarden dat de ongerechtvaardigde verrijking in die wet niet
is neergelegd.
2. De beslissing
Oordeel HR:
Ten eerste. Op een ieder die zonder wettige grondslag ten koste van het vermogen van een
ander verrijkt is, rust een verbintenis om dien ander schadeloos te stellen tot het bedrag
waarmede hij is verrijkt; dat een rechtsregel van dezen inhoud niet in het wetboek is
opgenomen.
Ten tweede: de in art 1269 BW OUD laat niet toe om aan te kunnen nemen dat tussen twee
personen een verbintenis ontstaat in alle gevallen, waarin naar het oordeel van den rechter
de redelijkheid of de billijkheid verlangt, dat de een tegenover de ander een prestatie
verricht. Elke verbintenis hoeft niet rechtstreeks op enig wetsartikel te steunen.
3. Ongerechtvaardigde verrijking als bron van verbintenissen
In het oude recht was de betekenis van de actie uit ongerechtvaardigde verrijking niet
duidelijk. Er werd wel gepleit voor een algemene erkenning van de ongerechtvaardigde
verrijking. Het belang van een dergelijke erkenning is evident: zij leidt ertoe dat zodra een
ongegronde verrijking heeft plaats gehad, een vordering tot schadevergoeding steeds kan
worden ingesteld.
In het huidige BW wordt een algemene actie op grond van ongerechtvaardigde verrijking wel
aanvaard. Art 6:212 BW. Hij die ongerechtvaardigd is verrijkt ten koste van een ander, is
verplicht om, voor zover dit redelijk is, diens schade te vergoeden tot het bedrag van zijn
verrijking.
4. Het systeem van verbintenissen
Uitspraak: verbintenissen ontstaan niet alleen wanneer de wet dat expliciet bepaalt, maar
ook wanneer aangesloten kan worden bij het stelsel van de wet en bij de wel in de wet
geregelde gevallen. Einde legistisch tijdperk waarin de wet het primaat toekwam.
De nieuw aan te nemen verbintenis moet in het stelsel van de wet passen en moet
aansluiten bij de wel in de wet geregelde gevallen. Gematigd open stelsel van
verbintenissen.
5. Ten slotte
-
