, Hoofdstuk 1 Criminologie; terreinverkenning
1.1 Criminaliteit in de maatschappij
Criminaliteit, misdaad en straf hebben altijd veel publieke belangstelling gekregen.
Veel mensen krijgen er wel eens, of regelmatig, mee te maken en ook in de media
is criminaliteit een terugkerend onderwerp. Bijna elke Nederlander heeft er dan ook
wel een mening over en deze meningen kunnen sterk uiteen liggen.
Dat mensen vaak emotioneel betrokken zijn bij criminaliteit, heeft ermee te maken
dat ze zich identificeren met het slachtoffer of de dader. Bij de ervaring van
medelijden met daders worden soms ook wel een persoonlijke frustraties op de
daders geprojecteerd. Bij ernstige misdrijven hebben mensen vaak medelijden met
het slachtoffer en zijn ze blij dat zoiets hen niet overkomen is. Daarnaast kan het
horen over slachtofferschap van een ander ook angst oproepen. Dit komt vooral
voor als men bepaalde kenmerken deelt met het slachtoffer. Als het risico om zelf
slachtoffer te worden klein lijkt, omdat het om iets gaat wat buiten iemands directe
omgeving plaatsvindt, ‘smullen’ mensen echter vaak van verhalen, zoals tv-
programma’s en boeken over misdrijven. Dit gevoel ontstaat omdat mensen zich
prettig voelen omdat zij er beter aan toe zijn dan het slachtoffer. Dit wordt in de
psychologie de ‘neerwaartse’ vergelijking genoemd.
Naast boosheid op de dader, komt het ook voor dat mensen zich identificeren met
de dader. Mensen kijken tegen de dader op omdat hij dingen doet die ze zelf niet
durven, of ze raken gefascineerd door de dader. Identificatie met de dader roept
vaak schuldgevoelens op - een dader wordt toch ook als slecht gezien - waardoor
deze mensen nog meer gaan roepen om het straffen van de dader.
Identificatie met de dader kan ook zorgen dat mensen medelijden met hem krijgen.
Dit komt vooral voor bij mensen die tot levenslang zijn veroordeeld of de doodstraf
opgelegd hebben gekregen. Mensen die zich achtergesteld voelen, zien in de
dader een slachtoffer van slechte maatschappelijke omstandigheden.
Politie en justitie zijn hierbij vaak zondebok. Dit kan zelfs tot rellen of aanslagen
leiden. Omdat mensen zich op zoveel manieren kunnen identificeren met daders en
slachtoffers, is criminaliteit een populair onderwerp. Iedereen heeft er zijn eigen
mening over. De criminologie kijkt objectief naar criminaliteit waardoor een
waardevolle bijdrage aan kennis kan worden geleverd. Ze probeert over emotionele
kwesties zo veel mogelijk zakelijke informatie te verzamelen en deze systematisch
te ordenen. Daarom wordt de criminologie ook wel het onmisbare koele oog
1.1 Criminaliteit in de maatschappij
Criminaliteit, misdaad en straf hebben altijd veel publieke belangstelling gekregen.
Veel mensen krijgen er wel eens, of regelmatig, mee te maken en ook in de media
is criminaliteit een terugkerend onderwerp. Bijna elke Nederlander heeft er dan ook
wel een mening over en deze meningen kunnen sterk uiteen liggen.
Dat mensen vaak emotioneel betrokken zijn bij criminaliteit, heeft ermee te maken
dat ze zich identificeren met het slachtoffer of de dader. Bij de ervaring van
medelijden met daders worden soms ook wel een persoonlijke frustraties op de
daders geprojecteerd. Bij ernstige misdrijven hebben mensen vaak medelijden met
het slachtoffer en zijn ze blij dat zoiets hen niet overkomen is. Daarnaast kan het
horen over slachtofferschap van een ander ook angst oproepen. Dit komt vooral
voor als men bepaalde kenmerken deelt met het slachtoffer. Als het risico om zelf
slachtoffer te worden klein lijkt, omdat het om iets gaat wat buiten iemands directe
omgeving plaatsvindt, ‘smullen’ mensen echter vaak van verhalen, zoals tv-
programma’s en boeken over misdrijven. Dit gevoel ontstaat omdat mensen zich
prettig voelen omdat zij er beter aan toe zijn dan het slachtoffer. Dit wordt in de
psychologie de ‘neerwaartse’ vergelijking genoemd.
Naast boosheid op de dader, komt het ook voor dat mensen zich identificeren met
de dader. Mensen kijken tegen de dader op omdat hij dingen doet die ze zelf niet
durven, of ze raken gefascineerd door de dader. Identificatie met de dader roept
vaak schuldgevoelens op - een dader wordt toch ook als slecht gezien - waardoor
deze mensen nog meer gaan roepen om het straffen van de dader.
Identificatie met de dader kan ook zorgen dat mensen medelijden met hem krijgen.
Dit komt vooral voor bij mensen die tot levenslang zijn veroordeeld of de doodstraf
opgelegd hebben gekregen. Mensen die zich achtergesteld voelen, zien in de
dader een slachtoffer van slechte maatschappelijke omstandigheden.
Politie en justitie zijn hierbij vaak zondebok. Dit kan zelfs tot rellen of aanslagen
leiden. Omdat mensen zich op zoveel manieren kunnen identificeren met daders en
slachtoffers, is criminaliteit een populair onderwerp. Iedereen heeft er zijn eigen
mening over. De criminologie kijkt objectief naar criminaliteit waardoor een
waardevolle bijdrage aan kennis kan worden geleverd. Ze probeert over emotionele
kwesties zo veel mogelijk zakelijke informatie te verzamelen en deze systematisch
te ordenen. Daarom wordt de criminologie ook wel het onmisbare koele oog
