ALTERNATIEVE COMMUNICATIE: LOGOPEDISCH LUIK
Persoon proberen in communicatie te brengen met omgeving (niet met verbale orale spraak)
Steun van alternatief communicatiemiddel
Logopedisch en technologisch luik
Examen: 2 delen
• Logopedisch deel
• Technologisch deel
• Minstens 3 vragen per
• Praktische vragen
• Integratievraag waarbij je bewijst dat je mee bent met selectieprocedure en
behandelingsstrategieën bij personen met alternatieve communicatie
• Bepaalde stellingen, vooroordelen ➔ mening
• Hoog slaagcijfer
• 8/20 logopedisch
• 10/20 technologisch
• 2/20 werkstuk
Er is een nieuwe logopedische problematiek ➔ nieuwe behandelingsstrategie nodig
Nieuwe terminologie
➔ multidisciplinaire aanpak
Alternatieve en augmentatieve communicatie
• Augmentatieve and Alternative communication (AAC)
• Assistive communication
• Ondersteunde communicatie (OC)/alternatieve communicatie/ aanvullende
communicatie/alternatieve en aanvullende communicatie
• OC voorzieningen werken ondersteunend op de nog resterende vaardigheden, mogelijkheden en
behoeften van mensen met een communicatieve stoornis
• Zodat de persoon zijn wensen kan uiten en in communicatie kan treden met omgeving
• Ondersteunende communicatiemethoden en communicatiehulpmiddelen worden toegepast om
de (nog) aanwezige communicatieve vaardigheden en behoeften van personen met een handicap
zo goed mogelijk te ondersteunen
o Niet technologische hulpmiddelen
▪ Cognitieve mogelijkheden zijn beperkt
o Laag technologische hulpmiddelen
o Hoog technologische hulpmiddelen (steeds meer compactere flashy toestellen)
▪ Bijna normaal begaafd / bijna normale cognitieve mogelijkheden
• Vereniging: ISAAC-NF = Nederlands-Vlaamse afdeling van ISAAC
o (International society for augmentative and alternative communication)
• Tijdschrift: KomCom (Ndl)/Augm. And alternative comm.
• Boek: Van Balkom & Welle Donker-Gimbrère (1994)
• KOC/vlibank
• Modem
Multidisciplinair
• Ergonomie
1
, o Zo gemakkelijk mogelijke manier van communicatie met zo min mogelijk lichaamsenergie
o Verplaatsingsmogelijkheden
• Psychologie
o Aanvaarding van problematiek, hulpmiddelen, omgeving
• Orthopedagogiek
o Bevorderen van leerproces met hulpmiddel
• Revalidatiegeneeskunde
o Zeker wnr verworven trauma, bewegingsmoeilijkheden, emotionele stoornissen,
medische problemen
o Totaal medisch beeld inkaderen!
• Logopedie
• Ergotherapie
o Contact van pt met omgeving gericht op gebruik van alternatief communicatiehulpmiddel
o Beste bediening zoals knie-, tong-, oogbediening
o Beste selectie
• Fysiotherapie/kinesitherapie
o Beweging
• Computertechnologie
Doelgroepen
• Aangeboren functionele/cognitieve stoornissen
o Verwerven steeds nieuwe vaardigheden door natuurlijke ontwikkeling en revalidatie
▪ Ze gaan wel ontwikkelen maar in een ander tempo
o Continue aanpassen van communicatiehulpmiddel
▪ Het gaat mee met de ontwikkeling vh kind
▪ Het gaat mee met de technologische ontwikkeling
▪ Het gaat mee met zowel voor- als achteruitgang van pt
• Congenitale condities
o Cerebral palsy (CP) (hersenverlamming)
▪ Verstoorde motoriek/houding (spasiticiteit/ongecontroleerde bewegingen)
▪ Ziektebeeld varieert
▪ Bijkomende problemen: voedingsproblemen/kwijlen/visus- en
gehoorstoornissen/leer-gedragsstoornissen/mentale handicap/epilepsie/….
o Mentale retardatie
o Visus- en/of gehoorstoornissen (zelden)
o Autisme
o Specifieke taal/spraakontwikkelingsstoornissen (ernstige apraxie, dysartrie)
o Initieel stimuleren van spraak/taalontwikkeling + snel hulpmiddel
o Hulpmiddel zal spraak- en taalontwikkeling bevorderen door auditieve
feedback/visualisatie leefwereld en activiteiten (autisme)
o Meestal symboolcommunicatie
o Aanpassing bediening aan ernstige motorische problemen meestal mogelijk
▪ Zoals ledematen
o Inschakeling OC geen rem op ontwikkeling
• Verworven condities
o Verworven hersenletsel
o CVA
o Laryngectomie (zelden)
o Glossectomie
2
, o Dwarslaesies (dwarse onderbreking van de continuïteit van het ruggenmerg, met
ademhalingsstoornissen)
o ➔ hoe oud men ook is, er staat geen leeftijd om communicatie
o ➔ alles gebruiken wat er kan
• Tijdelijke aandoeningen
o BV covid: mensen op intensieve zorgen die geïntubeerd waren en niet meer kunnen
spreken
o Afdeling intensieve zorgen (mobiel systeem, vragen, frustraties bv. letterkaart, papier,
bord,…)
o Condities die verbeteringen kennen
o ➔ afhankelijkheid van het OC systeem neemt af
o Shock, trauma, chirurgisch ingrijpen (ongeval, intubatie, uitputting, hersenschudding,
tracheotomie, brandwonden, ziekte van Guillain-Barré (neuromusculaire aandoening met
onvoldoende functioneren vd spieren (met gradaties van spierzwakte tot verlamming)
• Progressieve neurologische ziektebeelden
o Steeds ernstiger wordende vorm van communicatiehandicap
o ➔ bedieningssysteem continue/flexibel aanpassen
o Niet wachten tot iets afgetakeld is om aanpassingen te maken
▪ Aanpassing doen wnr er nog mogelijkheid is en we zo onze volgende stap van
communicatie nog kunnen integreren tijdens de achteruitgang
▪ We moeten met het communicatiemiddel altijd iets voorlopen op het
aftakelingsproces
▪ Ingrijpend voor familie en pt ➔ vaak weerstand want men wilt niet achteruit
gaan
▪ Goed vermelden: ‘voor moest het nodig zijn’, ‘mogelijks is het niet meer nodig,
maar we willen voorbereid zijn’
▪ ➔ Afweerhouding in de beginfase tov OC typisch
▪ ➔ Tijdig hulpmiddel en meerwaarde laten ervaren
• Pt zal merken dat het beter is
▪ ➔ Oc is geen rem op verbale communicatie
• Het is een deel van de pt
o Motoriek gaat vaak achteruit
o Amyotrofe lateraal sclerose ALS
▪ (degeneratieve aandoening van motorische neuronen met progressieve
krachtvermindering, dysfagie, ademhalingsstoornissen, spraakstoornissen)
o MS (chronische ziekte CS, myelinebeschadiging)
o Ziekte van Parkinson
o Ziekte van Huntington
o HIV
o Alzheimer
Variabelen (los van etiologie)
• Leeftijd waarop stoornis evident werd
o BV geen kinderprenten bij volwassenen
• Onderliggende oorzaak van de conditie
• Verloop van de ziekte en stoornis
• Vereisten en behoeften vanuit de omgeving
3
Persoon proberen in communicatie te brengen met omgeving (niet met verbale orale spraak)
Steun van alternatief communicatiemiddel
Logopedisch en technologisch luik
Examen: 2 delen
• Logopedisch deel
• Technologisch deel
• Minstens 3 vragen per
• Praktische vragen
• Integratievraag waarbij je bewijst dat je mee bent met selectieprocedure en
behandelingsstrategieën bij personen met alternatieve communicatie
• Bepaalde stellingen, vooroordelen ➔ mening
• Hoog slaagcijfer
• 8/20 logopedisch
• 10/20 technologisch
• 2/20 werkstuk
Er is een nieuwe logopedische problematiek ➔ nieuwe behandelingsstrategie nodig
Nieuwe terminologie
➔ multidisciplinaire aanpak
Alternatieve en augmentatieve communicatie
• Augmentatieve and Alternative communication (AAC)
• Assistive communication
• Ondersteunde communicatie (OC)/alternatieve communicatie/ aanvullende
communicatie/alternatieve en aanvullende communicatie
• OC voorzieningen werken ondersteunend op de nog resterende vaardigheden, mogelijkheden en
behoeften van mensen met een communicatieve stoornis
• Zodat de persoon zijn wensen kan uiten en in communicatie kan treden met omgeving
• Ondersteunende communicatiemethoden en communicatiehulpmiddelen worden toegepast om
de (nog) aanwezige communicatieve vaardigheden en behoeften van personen met een handicap
zo goed mogelijk te ondersteunen
o Niet technologische hulpmiddelen
▪ Cognitieve mogelijkheden zijn beperkt
o Laag technologische hulpmiddelen
o Hoog technologische hulpmiddelen (steeds meer compactere flashy toestellen)
▪ Bijna normaal begaafd / bijna normale cognitieve mogelijkheden
• Vereniging: ISAAC-NF = Nederlands-Vlaamse afdeling van ISAAC
o (International society for augmentative and alternative communication)
• Tijdschrift: KomCom (Ndl)/Augm. And alternative comm.
• Boek: Van Balkom & Welle Donker-Gimbrère (1994)
• KOC/vlibank
• Modem
Multidisciplinair
• Ergonomie
1
, o Zo gemakkelijk mogelijke manier van communicatie met zo min mogelijk lichaamsenergie
o Verplaatsingsmogelijkheden
• Psychologie
o Aanvaarding van problematiek, hulpmiddelen, omgeving
• Orthopedagogiek
o Bevorderen van leerproces met hulpmiddel
• Revalidatiegeneeskunde
o Zeker wnr verworven trauma, bewegingsmoeilijkheden, emotionele stoornissen,
medische problemen
o Totaal medisch beeld inkaderen!
• Logopedie
• Ergotherapie
o Contact van pt met omgeving gericht op gebruik van alternatief communicatiehulpmiddel
o Beste bediening zoals knie-, tong-, oogbediening
o Beste selectie
• Fysiotherapie/kinesitherapie
o Beweging
• Computertechnologie
Doelgroepen
• Aangeboren functionele/cognitieve stoornissen
o Verwerven steeds nieuwe vaardigheden door natuurlijke ontwikkeling en revalidatie
▪ Ze gaan wel ontwikkelen maar in een ander tempo
o Continue aanpassen van communicatiehulpmiddel
▪ Het gaat mee met de ontwikkeling vh kind
▪ Het gaat mee met de technologische ontwikkeling
▪ Het gaat mee met zowel voor- als achteruitgang van pt
• Congenitale condities
o Cerebral palsy (CP) (hersenverlamming)
▪ Verstoorde motoriek/houding (spasiticiteit/ongecontroleerde bewegingen)
▪ Ziektebeeld varieert
▪ Bijkomende problemen: voedingsproblemen/kwijlen/visus- en
gehoorstoornissen/leer-gedragsstoornissen/mentale handicap/epilepsie/….
o Mentale retardatie
o Visus- en/of gehoorstoornissen (zelden)
o Autisme
o Specifieke taal/spraakontwikkelingsstoornissen (ernstige apraxie, dysartrie)
o Initieel stimuleren van spraak/taalontwikkeling + snel hulpmiddel
o Hulpmiddel zal spraak- en taalontwikkeling bevorderen door auditieve
feedback/visualisatie leefwereld en activiteiten (autisme)
o Meestal symboolcommunicatie
o Aanpassing bediening aan ernstige motorische problemen meestal mogelijk
▪ Zoals ledematen
o Inschakeling OC geen rem op ontwikkeling
• Verworven condities
o Verworven hersenletsel
o CVA
o Laryngectomie (zelden)
o Glossectomie
2
, o Dwarslaesies (dwarse onderbreking van de continuïteit van het ruggenmerg, met
ademhalingsstoornissen)
o ➔ hoe oud men ook is, er staat geen leeftijd om communicatie
o ➔ alles gebruiken wat er kan
• Tijdelijke aandoeningen
o BV covid: mensen op intensieve zorgen die geïntubeerd waren en niet meer kunnen
spreken
o Afdeling intensieve zorgen (mobiel systeem, vragen, frustraties bv. letterkaart, papier,
bord,…)
o Condities die verbeteringen kennen
o ➔ afhankelijkheid van het OC systeem neemt af
o Shock, trauma, chirurgisch ingrijpen (ongeval, intubatie, uitputting, hersenschudding,
tracheotomie, brandwonden, ziekte van Guillain-Barré (neuromusculaire aandoening met
onvoldoende functioneren vd spieren (met gradaties van spierzwakte tot verlamming)
• Progressieve neurologische ziektebeelden
o Steeds ernstiger wordende vorm van communicatiehandicap
o ➔ bedieningssysteem continue/flexibel aanpassen
o Niet wachten tot iets afgetakeld is om aanpassingen te maken
▪ Aanpassing doen wnr er nog mogelijkheid is en we zo onze volgende stap van
communicatie nog kunnen integreren tijdens de achteruitgang
▪ We moeten met het communicatiemiddel altijd iets voorlopen op het
aftakelingsproces
▪ Ingrijpend voor familie en pt ➔ vaak weerstand want men wilt niet achteruit
gaan
▪ Goed vermelden: ‘voor moest het nodig zijn’, ‘mogelijks is het niet meer nodig,
maar we willen voorbereid zijn’
▪ ➔ Afweerhouding in de beginfase tov OC typisch
▪ ➔ Tijdig hulpmiddel en meerwaarde laten ervaren
• Pt zal merken dat het beter is
▪ ➔ Oc is geen rem op verbale communicatie
• Het is een deel van de pt
o Motoriek gaat vaak achteruit
o Amyotrofe lateraal sclerose ALS
▪ (degeneratieve aandoening van motorische neuronen met progressieve
krachtvermindering, dysfagie, ademhalingsstoornissen, spraakstoornissen)
o MS (chronische ziekte CS, myelinebeschadiging)
o Ziekte van Parkinson
o Ziekte van Huntington
o HIV
o Alzheimer
Variabelen (los van etiologie)
• Leeftijd waarop stoornis evident werd
o BV geen kinderprenten bij volwassenen
• Onderliggende oorzaak van de conditie
• Verloop van de ziekte en stoornis
• Vereisten en behoeften vanuit de omgeving
3
