SPRAAK- EN TAALVAARDIGHEID
Stem en stemhygiëne
Functies van de larynx = strottenhoofd
• Begeleiden/controleren airflow
o Stoornis: respiratoire problemen
• Protectie van luchtwegen
o Stoornis: dysfagie = slikstoornis
• Productie van stemgeluid
o Stoornis: stembandstoornis, heesheid, afonie = geen stem, tremor = beven …
Anatomie van de larynx
• Omgeven door schildkraakbeen
• Daaronder ringkraakbeen
• Spieren die alles naar boven/beneden trekken
• Stemplooien = wit
o Ademen: lucht naar binnen dus stemplooien OPEN
o Praten: stemplooien DICHT
• Aryepiglottic folds: zorgt dat je een drukopbouw kan hebben (iets opheffen, kind baren)
Onderzoek van de larynx ➔ multidisciplinair
• NKO-onderzoek
o Indirecte laryngoscopie
o Flexibele & rigide endoscopie
o Videostroboscopisch onderzoek
o Directe laryngoscopie
Symptomen van stemstoornis
• Kwaliteitsveranderingen
o Heesheid
o Afonie
o Tremor
o Zwakte
o Timbreverandering
• Toonhoogteveranderingen
o Lagere/hogere stem
o Moeilijk om hoge tonen te treffen
• Intensiteitsveranderingen
o Minder draagkracht
• Subjectieve gewaarwording
o Pijn
o Prikkelgevoel
o Slijmvorming
Stemband noduli of zang/stemknobbeltjes
• Aan beide kanten
• Epitheelreacties door verkeerd stemgebruik of stemmisbruik
• Mucosale of fibreuze letseltjes
, o 1-4 mm (symmetrisch) thv anterieure 1/3 van de ware stemband
• 3 fases:
o Gelokaliseerde roodheid met gedilateerde bloedvaten ➔ reversibel
o Jonge/onrijpe knobbeltjes ➔ reversibel
o Plaatselijke verdikking van hyalinisatie en fibrose ➔ IRreversibel
• Vnl bij kinderen en vrouwen met spreekberoep
• Symptomen:
o Heesheid
o Wilde lucht
o Keelpijn
o Globusgevoel
o Anamnese: stemmisbruik, verkeerd stemgebruik
• Verkeerd stemgebruik VS stemmisbruik
o Verkeerde techniek VS roepen, tieren, zingen
te hoog/luid
• Therapie:
o Stemhygiëne + logo
o Chirurgie ➔ kan mucosale wave aantasten
Stembandpoliep
• Roze of bloedkleurige poliep (sessiel of gepediculeerd)
• Meestal unilateraal ➔ aan 1 kant
• Na acute bovenste luchtweginfectie of hevig stemmisbruik
• Symptomen:
o Opvallende heesheid
o Daling van toonhoogte
o Voorkomen van stembreuken
o Diplofonie = verschillende trillingsfrequentie van stemplooien
• Therapie:
o Microchirurgische fonochirurgie
o Post-operatieve logo
Oedeem van Reinke
• Vochtaccumulatie in losmazig subepitheliaal weefsel (ruimte van Reinke) van stembanden
• Stembanden: oedemateus, floppy transparant
• Etiologisch:
o Roken ➔ logo heeft geen zin zonder rookstop
o Chronische infectie: bovenste luchtwegen
o Al dan niet gepaard met langdurig stemmisbruik
• Symptomen:
o Matig/ernstige heesheid
o Lage stem
o Prikkelgevoel
• Therapie:
o Rookstop en stemhygiëne
o Chirurgisch
Chronische laryngitis
• Chronische supperatieve infecties van bovenste en onderste luchtwegen
• Etiologie:
, o Roken
o Stemmisbruik
o Purulente ontsteking bovenste luchtwegen
o Misbruik van mondspoelingen
• Symptomen:
o Diffuus rode larynxmucosa
o Mucosale hyperplasie → chronische polypoiede laryngitis
o Heesheid
o Lage stem
o Valse stembandspraak
• Therapie:
o Medicamenteus:
▪ Antiflogistica
▪ Antibiotica
▪ Aerosol
▪ Inhalatie
o Relatieve stemrust
o Logo bij valse stembandspraak
Functionele stemstoornissen
• Hyperkinetische dysfonie
o Overmatige spanning tijdens fonatie
o Stem: hees, zwak, soms afoon, globusgevoel, soms keelpijn, valse stembandspraak
o Therapie: logopedisch + psychologisch
o MTD = muscel tension dysphonia
▪ Te grote spanning van spieren
▪ Gepaard met S van G R B A S I
• Hypokinetische dysfonie
o Verzwakte stemgeving met stemvermoeidheid
o Glottisinsufficiëntie
o Therapie: logopedisch + injectie stembanden
o Stemplooien sluiten onvoldoende
▪ Krachtverlies
▪ Zwakke stem
• Mutatie-falsetstem
o Habitueel gebruik van hoge tonen door volwassen mannen of adolescenten
o Normale larynx
o Stem: stembreuken, mist resonantie hoge stem
o Therapie: logo + evt psychotherapie
o Men blijft vasthangen aan kinderstem
• Verlengde mutatie
o Stem langer instabiel dan normaal (>1j)
o Normaal uitgegroeide larynx
o Stem: stembreuken
o Therapie: logopedisch
Risicofactoren
• Fysieke factoren:
o Leeftijd
o Allergieën en infecties
o Astma: stoffen in puffer drogen keel uit
, ▪ Hoesten: bloedvaatjes kunnen springen
o Reflux: als je ligt kan zuur in luchtpijp terecht komen
o Hormonale veranderingen: stem is kwetsbaarder tijdens bepaalde momenten in menstruele cyclus
+ menopauze
o Vermoeidheid
o Medicatie
o Roken: tast slijmvlieslaag aan, kanker aan stembanden
o Alcohol: tast slijmvlieslaag aan, kanker aan stembanden
o Cafeïne: droogt stembanden uit
Stemhygiëne
• Beperken van stembelasting en/of elimineren van onnodige steminspanningen
o Beperk het zingen in koor
o Zing niet in een onaangepaste tessituur
o Beperk de duur van conversaties
o Vermijden van groepsdiscussies
o Beperk de duur van voordrachten en telefoongesprekken (meer emotie in stem want
gesprekspartner ziet je niet)
o Beperk stembelasting bij verkoudheden en keelontstekingen
o Beperk het bespelen van blaasinstrumenten (veel kracht zetten → je gaat valse stembanden
gebruiken)
o Maak gebruik van vocale siësta’s
• Identificeren en elimineren van stemmisbruik
o Keelschrapen en prikkelhoest
o Roepen
o Boven achtergrondlawaai praten
o Fluisteren
o Stemimitaties
• Het gebruik van stemsparende hulpmiddelen
o Gebruik van Voice Intensity Controller → hoe luid spreek je?
o Gebruik van stemversterker → bv fluitje
o Gebruik van andere kleine hulpmiddelen
o Gebruik van luchtbevochtiger
• Het toepassen van logopedische stemtechnieken
o Logopedische therapietrouwheid
o Warm-up en cool-down stemoefeningen
o Spreek met aangepaste luidheid, toonhoogte en snelheid
o Hoofd bij het spreken rechtop
o Gebruik maken van een grote mondopening tijdens articulatie
• Het optimaliseren van algemene gezondheid
o Omgevingsfactoren:
▪ Vermijden van droog of rokerig of stofferig milieu
▪ Stoominhalatie
o Persoonsveranderingen
▪ Alcohol, cafeïne en sterke kruiden vermijden
▪ Regelmatig rust- en slaappatroon
▪ Onderdrukte emoties detecteren
▪ Vermijd knarsetanden
Ontspanning en ontspanningsmethodes
Stem en stemhygiëne
Functies van de larynx = strottenhoofd
• Begeleiden/controleren airflow
o Stoornis: respiratoire problemen
• Protectie van luchtwegen
o Stoornis: dysfagie = slikstoornis
• Productie van stemgeluid
o Stoornis: stembandstoornis, heesheid, afonie = geen stem, tremor = beven …
Anatomie van de larynx
• Omgeven door schildkraakbeen
• Daaronder ringkraakbeen
• Spieren die alles naar boven/beneden trekken
• Stemplooien = wit
o Ademen: lucht naar binnen dus stemplooien OPEN
o Praten: stemplooien DICHT
• Aryepiglottic folds: zorgt dat je een drukopbouw kan hebben (iets opheffen, kind baren)
Onderzoek van de larynx ➔ multidisciplinair
• NKO-onderzoek
o Indirecte laryngoscopie
o Flexibele & rigide endoscopie
o Videostroboscopisch onderzoek
o Directe laryngoscopie
Symptomen van stemstoornis
• Kwaliteitsveranderingen
o Heesheid
o Afonie
o Tremor
o Zwakte
o Timbreverandering
• Toonhoogteveranderingen
o Lagere/hogere stem
o Moeilijk om hoge tonen te treffen
• Intensiteitsveranderingen
o Minder draagkracht
• Subjectieve gewaarwording
o Pijn
o Prikkelgevoel
o Slijmvorming
Stemband noduli of zang/stemknobbeltjes
• Aan beide kanten
• Epitheelreacties door verkeerd stemgebruik of stemmisbruik
• Mucosale of fibreuze letseltjes
, o 1-4 mm (symmetrisch) thv anterieure 1/3 van de ware stemband
• 3 fases:
o Gelokaliseerde roodheid met gedilateerde bloedvaten ➔ reversibel
o Jonge/onrijpe knobbeltjes ➔ reversibel
o Plaatselijke verdikking van hyalinisatie en fibrose ➔ IRreversibel
• Vnl bij kinderen en vrouwen met spreekberoep
• Symptomen:
o Heesheid
o Wilde lucht
o Keelpijn
o Globusgevoel
o Anamnese: stemmisbruik, verkeerd stemgebruik
• Verkeerd stemgebruik VS stemmisbruik
o Verkeerde techniek VS roepen, tieren, zingen
te hoog/luid
• Therapie:
o Stemhygiëne + logo
o Chirurgie ➔ kan mucosale wave aantasten
Stembandpoliep
• Roze of bloedkleurige poliep (sessiel of gepediculeerd)
• Meestal unilateraal ➔ aan 1 kant
• Na acute bovenste luchtweginfectie of hevig stemmisbruik
• Symptomen:
o Opvallende heesheid
o Daling van toonhoogte
o Voorkomen van stembreuken
o Diplofonie = verschillende trillingsfrequentie van stemplooien
• Therapie:
o Microchirurgische fonochirurgie
o Post-operatieve logo
Oedeem van Reinke
• Vochtaccumulatie in losmazig subepitheliaal weefsel (ruimte van Reinke) van stembanden
• Stembanden: oedemateus, floppy transparant
• Etiologisch:
o Roken ➔ logo heeft geen zin zonder rookstop
o Chronische infectie: bovenste luchtwegen
o Al dan niet gepaard met langdurig stemmisbruik
• Symptomen:
o Matig/ernstige heesheid
o Lage stem
o Prikkelgevoel
• Therapie:
o Rookstop en stemhygiëne
o Chirurgisch
Chronische laryngitis
• Chronische supperatieve infecties van bovenste en onderste luchtwegen
• Etiologie:
, o Roken
o Stemmisbruik
o Purulente ontsteking bovenste luchtwegen
o Misbruik van mondspoelingen
• Symptomen:
o Diffuus rode larynxmucosa
o Mucosale hyperplasie → chronische polypoiede laryngitis
o Heesheid
o Lage stem
o Valse stembandspraak
• Therapie:
o Medicamenteus:
▪ Antiflogistica
▪ Antibiotica
▪ Aerosol
▪ Inhalatie
o Relatieve stemrust
o Logo bij valse stembandspraak
Functionele stemstoornissen
• Hyperkinetische dysfonie
o Overmatige spanning tijdens fonatie
o Stem: hees, zwak, soms afoon, globusgevoel, soms keelpijn, valse stembandspraak
o Therapie: logopedisch + psychologisch
o MTD = muscel tension dysphonia
▪ Te grote spanning van spieren
▪ Gepaard met S van G R B A S I
• Hypokinetische dysfonie
o Verzwakte stemgeving met stemvermoeidheid
o Glottisinsufficiëntie
o Therapie: logopedisch + injectie stembanden
o Stemplooien sluiten onvoldoende
▪ Krachtverlies
▪ Zwakke stem
• Mutatie-falsetstem
o Habitueel gebruik van hoge tonen door volwassen mannen of adolescenten
o Normale larynx
o Stem: stembreuken, mist resonantie hoge stem
o Therapie: logo + evt psychotherapie
o Men blijft vasthangen aan kinderstem
• Verlengde mutatie
o Stem langer instabiel dan normaal (>1j)
o Normaal uitgegroeide larynx
o Stem: stembreuken
o Therapie: logopedisch
Risicofactoren
• Fysieke factoren:
o Leeftijd
o Allergieën en infecties
o Astma: stoffen in puffer drogen keel uit
, ▪ Hoesten: bloedvaatjes kunnen springen
o Reflux: als je ligt kan zuur in luchtpijp terecht komen
o Hormonale veranderingen: stem is kwetsbaarder tijdens bepaalde momenten in menstruele cyclus
+ menopauze
o Vermoeidheid
o Medicatie
o Roken: tast slijmvlieslaag aan, kanker aan stembanden
o Alcohol: tast slijmvlieslaag aan, kanker aan stembanden
o Cafeïne: droogt stembanden uit
Stemhygiëne
• Beperken van stembelasting en/of elimineren van onnodige steminspanningen
o Beperk het zingen in koor
o Zing niet in een onaangepaste tessituur
o Beperk de duur van conversaties
o Vermijden van groepsdiscussies
o Beperk de duur van voordrachten en telefoongesprekken (meer emotie in stem want
gesprekspartner ziet je niet)
o Beperk stembelasting bij verkoudheden en keelontstekingen
o Beperk het bespelen van blaasinstrumenten (veel kracht zetten → je gaat valse stembanden
gebruiken)
o Maak gebruik van vocale siësta’s
• Identificeren en elimineren van stemmisbruik
o Keelschrapen en prikkelhoest
o Roepen
o Boven achtergrondlawaai praten
o Fluisteren
o Stemimitaties
• Het gebruik van stemsparende hulpmiddelen
o Gebruik van Voice Intensity Controller → hoe luid spreek je?
o Gebruik van stemversterker → bv fluitje
o Gebruik van andere kleine hulpmiddelen
o Gebruik van luchtbevochtiger
• Het toepassen van logopedische stemtechnieken
o Logopedische therapietrouwheid
o Warm-up en cool-down stemoefeningen
o Spreek met aangepaste luidheid, toonhoogte en snelheid
o Hoofd bij het spreken rechtop
o Gebruik maken van een grote mondopening tijdens articulatie
• Het optimaliseren van algemene gezondheid
o Omgevingsfactoren:
▪ Vermijden van droog of rokerig of stofferig milieu
▪ Stoominhalatie
o Persoonsveranderingen
▪ Alcohol, cafeïne en sterke kruiden vermijden
▪ Regelmatig rust- en slaappatroon
▪ Onderdrukte emoties detecteren
▪ Vermijd knarsetanden
Ontspanning en ontspanningsmethodes
