Gedrags- en emotionele stoornissen (emotional and
Hoofdstuk 1: behavioral disorder)
Definitie: ze zijn minder situatiebonden dan
Terminologie, gedragsproblemen. Alle gedrags- en emotionele
classificatie en stoornissen vallen onder ‘gedrags- en emotionele
problemen’ (= overkoepelende term), maar niet alle
diagnostiek gedrags- en emotionele problemen zijn ernstig genoeg
Gedrags- en emotionele problemen om als gedrags- en emotionele stoornis te worden
Definitie: alle kinderen en jongeren die genoemd.
zich zichtbaar ongewoon of abnormaal Ontwikkelingsstoornissen
gedragen of die zichtbaar ongewone of
Definitie: ontwikkelingsstoornis is een aandoening die
abnormale emoties vertonen, los van de
bij kinderen en adolescenten een belemmering vormt
ernst, oorzaak of context van het gedrag of
voor de normale ontwikkeling. Vb. verstandelijke
de emotie.
beperking, ASS, ADHD of een leerstoornis.
Vb. woedebuien, angstig, depressief, …
Kenmerkend:
We onderscheiden:
Vertraagd of verstoord verloop van de
Enerzijds: normale ontwikkeling van het kind of de
- Lichte, tijdelijke problemen die adolescent in 1 of meer domeinen
het kind als reactie op nieuwe Vaak bijkomende gedrags- en emotionele
situaties vertoont vb. zeuren, problemen.
woede, …
- Gedragingen die slechts in
bepaalde situaties of zich ten
aanzien van bepaalde
personen voordoen vb. klas
- Gedragingen die leeftijds- of
fasegebonden zijn vb.
puberteit
Anderzijds: ernstige gedrags- en
emotionele problemen=
- Chronisch (langdurig tot
blijvend)
- Frequenter
- Intenser
- Op meerdere domeinen van
het leven.
Storend gedrag en emotionele problemen
= probleemgedrag
Aandachtspunten bij definiëring Rekening houden met volgende elementen:
Het zijn gedragingen van: 1- Ontwikkelingsperspectief: het gedrag dat we
- Een welbepaald kind op ene leeftijd nog als adequaat of aangepast
- Op een welbepaald moment in beschouwen, dat op een andere leeftijd niet
de tijd meer zal zijn. Rekening houden met het
- Door welbepaalde personen ontwikkelingsperspectief in de beoordeling
uit de omgeving van het kind van probleemgedrag in zekere zin een
- In een welbepaalde socio- behoorlijke kennis van normale ontwikkeling
economische en culturele van kinderen vereist. Vb. woede bij kleuters
context wordt meer aanvaard dan woede bij 10-
, - Als storend, ongewenst of jarige.
ongewoon wordt benoemd 2- Continuümgedachte: het storende gedrag van
kinderen met gedrags- en emotionele
problemen tot op zekere hoogte ook
voorkomt bij kinderen zonder deze problemen
vb. druk, angst, … gedragingen kunnen op een
continuüm geplaatst worden naargelang
ernst, intensiteit en chroniciteit.
3- Context: gedrag van kinderen mogen we niet
los zien van de situatie waarin het zich
voordoet. Bij de beoordeling is het belangrijk
om te zoeken of het gedrag zich voordoet in 1
of meerdere contexten.
4- Informant: de beoordeling van het gedrag van
een kind mag evenmin los staan van de
beoordelaar. Als ouders dit aangeven is dit
vaak door te weinig informatie over het
gepaste gedrag van kinderen. Als ze niet op
tijd info krijgen kan dit leiden tot gedrags- en
emotionele problemen.
Probleemgedrag Waarom is er nood aan classificatie?
Definitie: we spreken van probleemgedrag Definitie: classificatie is het systematisch ordenen en
als ouders, leerkrachten en andere groeperen van problemen op basis van gelijke
personen dit gedrag beschouwen als eigenschappen en onderlinge relaties.
strijdig met de door hen en door de Waarom nood aan classificatie:
samenleving gehanteerde normen en Een gemeenschappelijke taal ontwikkelen
regels en/ of wanneer deskundigen dit Ter bevordering van onderlinge communicatie
gedrag als problematisch beoordelen op tussen professionals, ouders en ruimer de
basis van valide kenmerken inzake samenleving.
psychische (on) gezondheid.
Diagnose van problemen: bij het diagnosticeren van
Twee vormen: problemen zoekt men naar inzicht in de individuele
Externaliserend probleemgedrag: problematiek van een kind. Men wil niet louter de
deze gedragingen worden problemen benoemen, maar ook uitzoeken hoe ze zijn
gekenmerkt door een sterke kunnen ontstaan en/ of in stand worden gehouden,
ongeremdheid en zijn voornamelijk welke ondersteuning nodig is en wat de prognose is.
op de buitenwereld gericht. Het
gaat hierom gedragingen zoals
agressie, hyperactiviteit,
ongehoorzaamheid, impulsiviteit,
liegen, stelen, vandalisme en
weglopen.
Internaliserend probleemgedrag:
deze gedragingen worden
gekenmerkt door een sterk geremd
karakter zijn niet op de
buitenwereld gericht, maar eerder
op (het innerlijk van) de eigen
persoon. Hier gaat het over
teruggetrokken gedrag,
(verborgen) huilen, angstig zijn,
verlegen zijn, zich depressief of
, eenzaam voelen.
Klinisch- psychiatrisch Empirisch- statistische classificatiesystemen
classificatiesystemen Gedragsvragenlijsten: dat zijn instrumenten die een
Psychiatrische stoornissen als inventaris van probleemgedrag omvatten en waarbij
onafhankelijke en duidelijke en diagnostici specifieke probleemgedragingen laten
afgelijnde ziekte- entiteiten beoordelen door verschillende betrokkenen (ouders,
beschouwd. leerkrachten jongeren).
Voor elke psychiatrische stoornis Dimensioneel: elk syndroom is een continuüm
zijn diagnostische en differentiaal waarop ieder individu een relatieve plaats inneemt
diagnostische criteria vastgelegd. tegenover andere individuen
Wanneer voldaan is aan de nodige
criteria, kan de stoornis worden
geclassificeerd.
Diagnostische criteria= wanneer
een welbepaald aantal criteria van syndr
een stoornis bij een individu oom
positief wordt gescoord.
Differentiaal diagnostische
criteria= wanneer criteria van
andere stoornissen kunnen
worden uitgesloten.
Categoriaal= men heeft de stoornis
of men heeft ze niet
DSM-5 en de ICD
DSM-5 ASEBA
=Diagnostic and statistical manual of =Achenbach System of Empirically Based Assessment
mental disorders =het systeem berust op gedragvragenlijsten:
= medisch model: problemen worden 1- CBCL: Child behavior checklist: 120 items
onderverdeeld in duidelijk omschreven in te vullen door ouders van kinderen
domeinen. Iedere stoornis heeft aparte tussen 6 en 18 jaar.
oorzaken. 2- TRF: Teacher report form: 120 items in te
= systeem om problematieken van vullen door leerkrachten voor leerlingen
individuen te beschrijven en te tussen 6 en 18 jaar.
classificeren in ‘stoorniscategorieën’.
3- YSR: Youth Self Report: 118 items in te
Nieuw in de DSM-5: vullen door jongeren vanaf 11 jaar, met
Geen Romeinse cijfers aparte versies voor jongvolwassenen en
Drie delen volwassenen.
Nieuwe namen
Meer dimensioneel gepresenteerd: Doel= over gedrag van individuen zoveel mogelijk
er zijn dimensionale maten voor de informatie te verzamelen uit verscheidene bronnen en
ernst van de waargenomen deze dan te beoordelen op gelijkenissen en
symptomen opgenomen zodat verschillen. Op die manier wordt een eerste globale
voor alle stoornissen de mate van indruk van de problematiek verkregen.
de ernst van die symptomen kan 8 syndroomschalen:
worden bepaald. licht matig 1-3: internaliserend probleemgedrag
ernstig 7-8: externaliserend probleemgedrag
Drie delen van de huidige DSM-5: Totale probleemscore
1- Geeft uitleg over de gebruikte Alle schalen genormeerd: scores van kind
, indeling en uitgangspunten vergeleken met gemiddelde scores van zijn
2- Omvat 22 domeinen met leeftijdsgroep
diagnostische en differentiaal Wanneer score afwijkt = klinische score
diagnostische criteria Het ASEBA- vragenlijst = dimensioneel
3- Bevat classificaties die nog niet classificatiesysteem= ieder syndroom wordt
opgenomen zijn in deel 2 vb. beschouwd als een continuüm, waarop ieder individu
internet gaming disorder. In dit een relatieve plaats inneemt ten opzichte van andere
deel wordt stilgestaan bij individuen
stoornissen waarover meer De scores = gedragsprofiel.
onderzoek nodig is en waarvan de
Ernstig afwijkende problemen: wanneer een klinische
validiteit nog onvoldoende
score plaatsvind.
overtuigend is om in de officiële
= wereldwijd van toepassing.
classificatie van psychische
stoornissen op te nemen. De
auteurs willen eerst een
wetenschappelijke onderbouwing
voor deze gedragingen als
mogelijke aandoening, en dus als
aparte diagnose te kwalificeren;
Kritieken DSM-5:
Labeling, hokjesdenken?
Overmedicalisering? werken via
context, psychotherapie/ focus op
oorzaken in plaats van op gevolgen
‘DSM- net vangt te veel’, ‘valse
epidemieën’, meer hulp voor
mensen die het echt nodig hebben,
over- diagnostisering, heeft
iedereen een psychiatrische
stoornis
Te sterk gericht op symptomen in
plaats van persoon
Te sterk gericht op uitwendig
gedrag
Geen wetenschappelijke basis voor
dit afsprakenboek, DSM is geen
bijbel
Diagnostiek
diagnostiek is het proces van aanmelding
tot conclusie, hypothesen die afgetoetst
worden aan de hand van instrumenten.
Ondersteuning: alle methoden die kunnen
worden ingezet om een kind te
ondersteunen (begeleiding,
onderwijsopties, aanpassingen in de
omgeving)
Diagnostiek= een besluitvormingsproces
met als algemeen doel om via systematisch
onderzoek het inzicht in de aard van de
Hoofdstuk 1: behavioral disorder)
Definitie: ze zijn minder situatiebonden dan
Terminologie, gedragsproblemen. Alle gedrags- en emotionele
classificatie en stoornissen vallen onder ‘gedrags- en emotionele
problemen’ (= overkoepelende term), maar niet alle
diagnostiek gedrags- en emotionele problemen zijn ernstig genoeg
Gedrags- en emotionele problemen om als gedrags- en emotionele stoornis te worden
Definitie: alle kinderen en jongeren die genoemd.
zich zichtbaar ongewoon of abnormaal Ontwikkelingsstoornissen
gedragen of die zichtbaar ongewone of
Definitie: ontwikkelingsstoornis is een aandoening die
abnormale emoties vertonen, los van de
bij kinderen en adolescenten een belemmering vormt
ernst, oorzaak of context van het gedrag of
voor de normale ontwikkeling. Vb. verstandelijke
de emotie.
beperking, ASS, ADHD of een leerstoornis.
Vb. woedebuien, angstig, depressief, …
Kenmerkend:
We onderscheiden:
Vertraagd of verstoord verloop van de
Enerzijds: normale ontwikkeling van het kind of de
- Lichte, tijdelijke problemen die adolescent in 1 of meer domeinen
het kind als reactie op nieuwe Vaak bijkomende gedrags- en emotionele
situaties vertoont vb. zeuren, problemen.
woede, …
- Gedragingen die slechts in
bepaalde situaties of zich ten
aanzien van bepaalde
personen voordoen vb. klas
- Gedragingen die leeftijds- of
fasegebonden zijn vb.
puberteit
Anderzijds: ernstige gedrags- en
emotionele problemen=
- Chronisch (langdurig tot
blijvend)
- Frequenter
- Intenser
- Op meerdere domeinen van
het leven.
Storend gedrag en emotionele problemen
= probleemgedrag
Aandachtspunten bij definiëring Rekening houden met volgende elementen:
Het zijn gedragingen van: 1- Ontwikkelingsperspectief: het gedrag dat we
- Een welbepaald kind op ene leeftijd nog als adequaat of aangepast
- Op een welbepaald moment in beschouwen, dat op een andere leeftijd niet
de tijd meer zal zijn. Rekening houden met het
- Door welbepaalde personen ontwikkelingsperspectief in de beoordeling
uit de omgeving van het kind van probleemgedrag in zekere zin een
- In een welbepaalde socio- behoorlijke kennis van normale ontwikkeling
economische en culturele van kinderen vereist. Vb. woede bij kleuters
context wordt meer aanvaard dan woede bij 10-
, - Als storend, ongewenst of jarige.
ongewoon wordt benoemd 2- Continuümgedachte: het storende gedrag van
kinderen met gedrags- en emotionele
problemen tot op zekere hoogte ook
voorkomt bij kinderen zonder deze problemen
vb. druk, angst, … gedragingen kunnen op een
continuüm geplaatst worden naargelang
ernst, intensiteit en chroniciteit.
3- Context: gedrag van kinderen mogen we niet
los zien van de situatie waarin het zich
voordoet. Bij de beoordeling is het belangrijk
om te zoeken of het gedrag zich voordoet in 1
of meerdere contexten.
4- Informant: de beoordeling van het gedrag van
een kind mag evenmin los staan van de
beoordelaar. Als ouders dit aangeven is dit
vaak door te weinig informatie over het
gepaste gedrag van kinderen. Als ze niet op
tijd info krijgen kan dit leiden tot gedrags- en
emotionele problemen.
Probleemgedrag Waarom is er nood aan classificatie?
Definitie: we spreken van probleemgedrag Definitie: classificatie is het systematisch ordenen en
als ouders, leerkrachten en andere groeperen van problemen op basis van gelijke
personen dit gedrag beschouwen als eigenschappen en onderlinge relaties.
strijdig met de door hen en door de Waarom nood aan classificatie:
samenleving gehanteerde normen en Een gemeenschappelijke taal ontwikkelen
regels en/ of wanneer deskundigen dit Ter bevordering van onderlinge communicatie
gedrag als problematisch beoordelen op tussen professionals, ouders en ruimer de
basis van valide kenmerken inzake samenleving.
psychische (on) gezondheid.
Diagnose van problemen: bij het diagnosticeren van
Twee vormen: problemen zoekt men naar inzicht in de individuele
Externaliserend probleemgedrag: problematiek van een kind. Men wil niet louter de
deze gedragingen worden problemen benoemen, maar ook uitzoeken hoe ze zijn
gekenmerkt door een sterke kunnen ontstaan en/ of in stand worden gehouden,
ongeremdheid en zijn voornamelijk welke ondersteuning nodig is en wat de prognose is.
op de buitenwereld gericht. Het
gaat hierom gedragingen zoals
agressie, hyperactiviteit,
ongehoorzaamheid, impulsiviteit,
liegen, stelen, vandalisme en
weglopen.
Internaliserend probleemgedrag:
deze gedragingen worden
gekenmerkt door een sterk geremd
karakter zijn niet op de
buitenwereld gericht, maar eerder
op (het innerlijk van) de eigen
persoon. Hier gaat het over
teruggetrokken gedrag,
(verborgen) huilen, angstig zijn,
verlegen zijn, zich depressief of
, eenzaam voelen.
Klinisch- psychiatrisch Empirisch- statistische classificatiesystemen
classificatiesystemen Gedragsvragenlijsten: dat zijn instrumenten die een
Psychiatrische stoornissen als inventaris van probleemgedrag omvatten en waarbij
onafhankelijke en duidelijke en diagnostici specifieke probleemgedragingen laten
afgelijnde ziekte- entiteiten beoordelen door verschillende betrokkenen (ouders,
beschouwd. leerkrachten jongeren).
Voor elke psychiatrische stoornis Dimensioneel: elk syndroom is een continuüm
zijn diagnostische en differentiaal waarop ieder individu een relatieve plaats inneemt
diagnostische criteria vastgelegd. tegenover andere individuen
Wanneer voldaan is aan de nodige
criteria, kan de stoornis worden
geclassificeerd.
Diagnostische criteria= wanneer
een welbepaald aantal criteria van syndr
een stoornis bij een individu oom
positief wordt gescoord.
Differentiaal diagnostische
criteria= wanneer criteria van
andere stoornissen kunnen
worden uitgesloten.
Categoriaal= men heeft de stoornis
of men heeft ze niet
DSM-5 en de ICD
DSM-5 ASEBA
=Diagnostic and statistical manual of =Achenbach System of Empirically Based Assessment
mental disorders =het systeem berust op gedragvragenlijsten:
= medisch model: problemen worden 1- CBCL: Child behavior checklist: 120 items
onderverdeeld in duidelijk omschreven in te vullen door ouders van kinderen
domeinen. Iedere stoornis heeft aparte tussen 6 en 18 jaar.
oorzaken. 2- TRF: Teacher report form: 120 items in te
= systeem om problematieken van vullen door leerkrachten voor leerlingen
individuen te beschrijven en te tussen 6 en 18 jaar.
classificeren in ‘stoorniscategorieën’.
3- YSR: Youth Self Report: 118 items in te
Nieuw in de DSM-5: vullen door jongeren vanaf 11 jaar, met
Geen Romeinse cijfers aparte versies voor jongvolwassenen en
Drie delen volwassenen.
Nieuwe namen
Meer dimensioneel gepresenteerd: Doel= over gedrag van individuen zoveel mogelijk
er zijn dimensionale maten voor de informatie te verzamelen uit verscheidene bronnen en
ernst van de waargenomen deze dan te beoordelen op gelijkenissen en
symptomen opgenomen zodat verschillen. Op die manier wordt een eerste globale
voor alle stoornissen de mate van indruk van de problematiek verkregen.
de ernst van die symptomen kan 8 syndroomschalen:
worden bepaald. licht matig 1-3: internaliserend probleemgedrag
ernstig 7-8: externaliserend probleemgedrag
Drie delen van de huidige DSM-5: Totale probleemscore
1- Geeft uitleg over de gebruikte Alle schalen genormeerd: scores van kind
, indeling en uitgangspunten vergeleken met gemiddelde scores van zijn
2- Omvat 22 domeinen met leeftijdsgroep
diagnostische en differentiaal Wanneer score afwijkt = klinische score
diagnostische criteria Het ASEBA- vragenlijst = dimensioneel
3- Bevat classificaties die nog niet classificatiesysteem= ieder syndroom wordt
opgenomen zijn in deel 2 vb. beschouwd als een continuüm, waarop ieder individu
internet gaming disorder. In dit een relatieve plaats inneemt ten opzichte van andere
deel wordt stilgestaan bij individuen
stoornissen waarover meer De scores = gedragsprofiel.
onderzoek nodig is en waarvan de
Ernstig afwijkende problemen: wanneer een klinische
validiteit nog onvoldoende
score plaatsvind.
overtuigend is om in de officiële
= wereldwijd van toepassing.
classificatie van psychische
stoornissen op te nemen. De
auteurs willen eerst een
wetenschappelijke onderbouwing
voor deze gedragingen als
mogelijke aandoening, en dus als
aparte diagnose te kwalificeren;
Kritieken DSM-5:
Labeling, hokjesdenken?
Overmedicalisering? werken via
context, psychotherapie/ focus op
oorzaken in plaats van op gevolgen
‘DSM- net vangt te veel’, ‘valse
epidemieën’, meer hulp voor
mensen die het echt nodig hebben,
over- diagnostisering, heeft
iedereen een psychiatrische
stoornis
Te sterk gericht op symptomen in
plaats van persoon
Te sterk gericht op uitwendig
gedrag
Geen wetenschappelijke basis voor
dit afsprakenboek, DSM is geen
bijbel
Diagnostiek
diagnostiek is het proces van aanmelding
tot conclusie, hypothesen die afgetoetst
worden aan de hand van instrumenten.
Ondersteuning: alle methoden die kunnen
worden ingezet om een kind te
ondersteunen (begeleiding,
onderwijsopties, aanpassingen in de
omgeving)
Diagnostiek= een besluitvormingsproces
met als algemeen doel om via systematisch
onderzoek het inzicht in de aard van de
