BIOLOGIE HOOFDSTUK 3 CELLEN
Paragraaf 1: celonderdelen
Om overzicht te bewaren zijn er verschillende organisatieniveaus bedacht.
Een menselijk lichaam telt miljarden cellen. Die vormen het laagste niveau met
alle levenskenmerken. Cellen nemen stoffen op, staan stoffen af, groeien,
reageren op veranderingen en delen.
Cellen met eenzelfde bouw en functie vormen een weefsel, dat is een
organisatieniveau hoger. Verschillende weefsels die samenwerken aan een
taak, vormen een orgaan. Alle organen die werken aan dezelfde taak, vormen
een orgaanstelsel. De orgaanstelsels samen vormen een nog hoger
organisatieniveau: het complete organisme. Groepen organismen van dezelfde
soort in een bepaald gebied vormen het populatieniveau. Daarboven staan nog
de ecosystemen en systeem aarde.
Cellen zijn klein: 10-100 μm (Binas tabel 78 en 100)
Elke cel bevat onder andere grondplasma. Dit bestaan uit water en opgeloste stoffen.
Hieromheen zit het celmembraan. Dit is opgebouwd uit vetachtige stoffen (fosfolipiden) en
eiwitten (Binas tabel 79D). Dit membraan vormt de grens tussen celinhoud en omgeving. Alle
stoffen die de cel in- of uitgaan, passeren het celmembraan.
Eiwitten in het celmembraan selecteren de meeste van die stoffen. Sommige eiwitten vormen
‘poortjes’, waardoor alleen bepaalde stoffen kunnen passeren. Andere zijn receptoreiwitten die
stoffen (zoals hormonen) opvangen. Daarna volgt een reactie in de cel.
Grondplasma en organellen vormen samen het cytoplasma (celplasma).
Het meest opvallende organel, de celkern, regelt alle
processen in een cel. Daarbij zijn steeds eiwitten betrokken.
Voor het maken van eiwitten bevat de celkern een soort
codeboek (DNA). Verpakt in RNA-moleculen gaat die
informatie via openingen in het kernmembraan naar het
grondplasma. Daar maakt de cel met die informatie
benodigde eiwitten.
Het RNA dat een celkern verlaat, gaat naar de ribosomen.
Deze korrelvormige organellen zijn de eiwitfabriekjes van
de cel. Ribosomen kunnen met de informatie uit een RNA-
molecuul een eiwit maken.
Ribosomen zijn gekoppeld aan het endoplasmatisch
reticulum (ER). Dit organel is een netwerk van membranen rond de celkern. Via het ER
transporteert de cel amylase en andere gemaakte eiwitten naar het Golgi-systeem. Dit organel
bestaat uit een aantal platte membraanzakken die gevormde eiwitten sorteren. Vandaar gaat de
amylase in een apart transportblaasje naar het celmembraan.
Van het golgi-systeem splitsen ook andere blaasjes af. Deze blaasjes het lysosomen. Zij bevatten
enzymen die stoffen binnen de cel verteren. Zij breken oude organellen en grote (voedsel)deeltjes
af.
De meeste energie waar de cellen in je lichaam op werken, maken de mitochondriën beschikbaar.
Een mitochondriën is een rond of boonvormig organel opgebouwd uit twee membranen: een glad
buitenmembraan en een sterk geplooid binnen membraan. De energie die de mitochondriën
produceren, komt vrij bij de afbraak (verbranding) van brandstoffen zoals glucose. Met de energie
die vrijkomt uit de mitochondriën kunnen de cellen al hun processen laten werken. Als
afvalproducten ontstaan CO2 en H2O.
Paragraaf 2: DNA en celcyclus
Bij vrijwel alle levensprocessen zijn eiwitten betrokken. Je cellen gebruiken ze als bouwstof,
enzym, transportmiddel of als signaalstof. Een eiwit is een soort kralenketting van
aminozuurmoleculen. Er zijn twintig verschillende aminozuren beschikbaar om eiwitten op te
bouwen (Binas tabel 67H1).
De kern van je cellen bevat DNA-moleculen. Daarin is de informatie opgeslagen voor het maken
van duizenden eiwitmoleculen waaruit je lichaam bestaat. DNA lijkt op een gedraaide touwladder.
Paragraaf 1: celonderdelen
Om overzicht te bewaren zijn er verschillende organisatieniveaus bedacht.
Een menselijk lichaam telt miljarden cellen. Die vormen het laagste niveau met
alle levenskenmerken. Cellen nemen stoffen op, staan stoffen af, groeien,
reageren op veranderingen en delen.
Cellen met eenzelfde bouw en functie vormen een weefsel, dat is een
organisatieniveau hoger. Verschillende weefsels die samenwerken aan een
taak, vormen een orgaan. Alle organen die werken aan dezelfde taak, vormen
een orgaanstelsel. De orgaanstelsels samen vormen een nog hoger
organisatieniveau: het complete organisme. Groepen organismen van dezelfde
soort in een bepaald gebied vormen het populatieniveau. Daarboven staan nog
de ecosystemen en systeem aarde.
Cellen zijn klein: 10-100 μm (Binas tabel 78 en 100)
Elke cel bevat onder andere grondplasma. Dit bestaan uit water en opgeloste stoffen.
Hieromheen zit het celmembraan. Dit is opgebouwd uit vetachtige stoffen (fosfolipiden) en
eiwitten (Binas tabel 79D). Dit membraan vormt de grens tussen celinhoud en omgeving. Alle
stoffen die de cel in- of uitgaan, passeren het celmembraan.
Eiwitten in het celmembraan selecteren de meeste van die stoffen. Sommige eiwitten vormen
‘poortjes’, waardoor alleen bepaalde stoffen kunnen passeren. Andere zijn receptoreiwitten die
stoffen (zoals hormonen) opvangen. Daarna volgt een reactie in de cel.
Grondplasma en organellen vormen samen het cytoplasma (celplasma).
Het meest opvallende organel, de celkern, regelt alle
processen in een cel. Daarbij zijn steeds eiwitten betrokken.
Voor het maken van eiwitten bevat de celkern een soort
codeboek (DNA). Verpakt in RNA-moleculen gaat die
informatie via openingen in het kernmembraan naar het
grondplasma. Daar maakt de cel met die informatie
benodigde eiwitten.
Het RNA dat een celkern verlaat, gaat naar de ribosomen.
Deze korrelvormige organellen zijn de eiwitfabriekjes van
de cel. Ribosomen kunnen met de informatie uit een RNA-
molecuul een eiwit maken.
Ribosomen zijn gekoppeld aan het endoplasmatisch
reticulum (ER). Dit organel is een netwerk van membranen rond de celkern. Via het ER
transporteert de cel amylase en andere gemaakte eiwitten naar het Golgi-systeem. Dit organel
bestaat uit een aantal platte membraanzakken die gevormde eiwitten sorteren. Vandaar gaat de
amylase in een apart transportblaasje naar het celmembraan.
Van het golgi-systeem splitsen ook andere blaasjes af. Deze blaasjes het lysosomen. Zij bevatten
enzymen die stoffen binnen de cel verteren. Zij breken oude organellen en grote (voedsel)deeltjes
af.
De meeste energie waar de cellen in je lichaam op werken, maken de mitochondriën beschikbaar.
Een mitochondriën is een rond of boonvormig organel opgebouwd uit twee membranen: een glad
buitenmembraan en een sterk geplooid binnen membraan. De energie die de mitochondriën
produceren, komt vrij bij de afbraak (verbranding) van brandstoffen zoals glucose. Met de energie
die vrijkomt uit de mitochondriën kunnen de cellen al hun processen laten werken. Als
afvalproducten ontstaan CO2 en H2O.
Paragraaf 2: DNA en celcyclus
Bij vrijwel alle levensprocessen zijn eiwitten betrokken. Je cellen gebruiken ze als bouwstof,
enzym, transportmiddel of als signaalstof. Een eiwit is een soort kralenketting van
aminozuurmoleculen. Er zijn twintig verschillende aminozuren beschikbaar om eiwitten op te
bouwen (Binas tabel 67H1).
De kern van je cellen bevat DNA-moleculen. Daarin is de informatie opgeslagen voor het maken
van duizenden eiwitmoleculen waaruit je lichaam bestaat. DNA lijkt op een gedraaide touwladder.
