Biologische psychologie
Les 1: Inleiding
è EXAMEN
• Alleen kennen wat in de les gezegd wordt
• Manier van verbeteren;
è SITUERING VAN DE CURSUS
• Biologie is de wetenschap van de levende dingen
• Belangrijk voor het psychisch functioneren dat je leeft
• Biologische psychologie I (voorkennis):
o Evolutie en gedragsgenetica: overerfbaar DNA à fysieke structuren à gedrag
(Bv. vernietig een deel in de hersenen en de persoon wordt blind/doof op
systematische en voorspelbare wijze)
à Indien fysieke structuren veranderen, veranderd gedrag ook!
− Vb. heratibiliteit IQ geschat op 50%
o Micro- en macrostructuur van het zenuwstelsel
o Belangrijkste onderzoeksmethoden
• Biologische psychologie II: functies
o Inzoomen op processen in specifieke deelstructuren
− Zintuigen
− Motoriek
− Slaap en biologische ritmes
− Leren en geheugen
− Stress
o Uitermate breed en gespecialiseerd vakgebied; work in progress
− Helikopterzicht van belangrijkste functies
o Belang van netwerkstructuren
è NETWERKSTRUCTUREN: VOORBEELDEN
Neuron Axon Dendrieten
(zender) (ontvangers)
1
Actiepotentiaal verschuift rustpotentiaal neuron B (maar B wil negatief blijven à
drempelwaarde overschrijden à potentiaal doorgeven en terug herstellen
, • Twee neuronen die communiceren met elkaar
• Eenvoudig schema
• Functies in psyche als zien en geheugen worden doorgaans niet bediend door dit
eenvoudig verhaal
• Om te begrijpen hoe deze functies ontstaan à gaan hebben over netwerken
• Netwerken = groepen van neuronen die met elkaar communiceren (soms met lussen of
andere eigenschappen die netwerken best complex kunnen maken)
• Verschil tussen hormonale communicatie en neurale communicatie:
o Neurale communicatie; veel specifieker (vb. een sms sturen naar iemand, met
welbepaalde inhoud en welbepaalde timing)
o Hormonale communicatie; 1 cel die communiceert naar meerdere cellen en is
niet aspecifiek (vb. alsof iemand in de aula schreeuwt dat het stilaan tijd is voor
de puberteit)
Neuronen dienen om duidelijke beslissingen te maken à gaan we vuren of niet vuren
Neuron A geeft niet alleen een actiepotentiaal op het juiste moment à kan ook soms perongeluk
een vuren of net niet vuren wanneer nodig à hiervoor bestaan filters
è NETWERKSTRUCTUREN: VOORBEELDEN
• Neuron A communiceert met neuron B à Neuron B communiceert met neuron C
• Kom je bv in het ruggenmerg tegen
• Meerdere neuronen in laag A die communiceren met dezelfde neuron in laag B
• Cel in laag B is in staat een soort optelsom te maken van communicatie uit cellen in laag
A (kwantitatieve integratie)
• De optelsom van deze informatie is belangrijk voor neuron B om te kunnen
interpreteren wat nu net info is die wordt doorgegeven (kwalitatieve integratie) à bv.
deze ketensoort komt voor in de retina in het oog à stel 1 neuron uit laag A geeft info
door over vlekken die waar te nemen zijn, dan is ook info over bewegingen van het oog
uit ander neuron van laag A nodig voor neuron B om te kunnen begrijpen of het zien van
deze vlekken te wijten is aan het bewegen van het oog
2
, • Input van verschillende bronnen impliceert convergentie
• 1 neuron uit laag A dat communiceert met minstens 2 neuronen in laag B
è NETWERKSTRUCTUREN: FEEDBACK
• Dezelfde situatie A en B als hiervoor
• Enkel hier wordt neuron C net zoals neuron B geëxciteerd door neuron A, dwz als
neuron A vuurt dat de kans toeneemt dat neuron B en C ook zullen vuren, MAAR neuron
C heeft een inhibitoire invloed op neuron A, dwz dat als neuron C vuurt de kans afneemt
dat neuron A nog is zal vuren
è NETWERKSTRUCTUREN: FEEDFORWARD
3
, • Niet de zender, maar de ontvanger dempen
• De route van A naar B is sneller dan de route over C, dit maakt dat A en C elkaar niet
compleet zullen tegenwerken à functie van C in dit verhaal is het sneller herstellen van
het rustpotentiaal in neuron B, na sterke actiepotentiaal van neuron A
è NETWERKSTRUCTUREN: SCHERPE EN DOFFE PIJN
• Neuron A excitatoire connectie naar neuron B en C
• En neuron C inhibitoire projectie op neuron B
• Nu ook een neuron D in het spel à neuron D exciteert ook neuron B en inhibeert neuron
C
• Stel je klopt met een hamer op je duim à je krijgt eerst een scherpe intense pijn, zodat je
exact weet waar de pijn gelokaliseerd is en op welke vinger je hebt geklopt (evolutionair
à waarschuwing voor gevaar) na deze intense pijn gaat deze ook snel weer afnemen
o In neuronen uitgelegd: neuron A is een sensorisch neuron, neuron B is een
pijnneuron, neuron C is een inhibitoire neuron. Indien je op je duim slaagt zal
neuron A eerst neuron B exciteren (signaal moet maar langs 1 synaps dus gaat
sneller). Daarna zal neuron A ook neuron C en verder zo B exciteren (via 2
synapsen dus trager), waardoor de pijn terug zal afnemen
• Scherpe pijn is na een korte pijn niet meer nuttig, maar een doffe pijn wel (waarschuwt
je dat je nog voorzichtig moet zijn, het proper moet houden,…)
o In neuronen uitgelegd: neuron D kan ook pijn veroorzaken door neuron te
exciteren, maar neuron D zal ook neuron C inhiberen, waardoor de inhibitoire
werking op neuron B uitgeschakeld wordt, dit zorgt ervoor dat je langdurig pijn
blijft ervaren
o Wat kan je doen als je doffe pijn hebt à hard op duwen, even aan krabben,… à
wat gebeurt er à activeert terug neuron A à geeft even pijn, MAAR zal
inhiberende neuron terug activeren (neuron C) waardoor je weer een inhibitoire
werking zal verkrijgen en pijn terug zal minderen à zo doffe pijnsensoren
eigenlijk het zwijgen opleggen (neuron D)
• In dit verhaal is neuron A meestal een oppervlakkige neuron die snel pijn oppikt en
neuron D eerder een onderliggende neuron die sneller een doffe pijn (bv. gevoelig voor
zwelling) oppikt
4
Les 1: Inleiding
è EXAMEN
• Alleen kennen wat in de les gezegd wordt
• Manier van verbeteren;
è SITUERING VAN DE CURSUS
• Biologie is de wetenschap van de levende dingen
• Belangrijk voor het psychisch functioneren dat je leeft
• Biologische psychologie I (voorkennis):
o Evolutie en gedragsgenetica: overerfbaar DNA à fysieke structuren à gedrag
(Bv. vernietig een deel in de hersenen en de persoon wordt blind/doof op
systematische en voorspelbare wijze)
à Indien fysieke structuren veranderen, veranderd gedrag ook!
− Vb. heratibiliteit IQ geschat op 50%
o Micro- en macrostructuur van het zenuwstelsel
o Belangrijkste onderzoeksmethoden
• Biologische psychologie II: functies
o Inzoomen op processen in specifieke deelstructuren
− Zintuigen
− Motoriek
− Slaap en biologische ritmes
− Leren en geheugen
− Stress
o Uitermate breed en gespecialiseerd vakgebied; work in progress
− Helikopterzicht van belangrijkste functies
o Belang van netwerkstructuren
è NETWERKSTRUCTUREN: VOORBEELDEN
Neuron Axon Dendrieten
(zender) (ontvangers)
1
Actiepotentiaal verschuift rustpotentiaal neuron B (maar B wil negatief blijven à
drempelwaarde overschrijden à potentiaal doorgeven en terug herstellen
, • Twee neuronen die communiceren met elkaar
• Eenvoudig schema
• Functies in psyche als zien en geheugen worden doorgaans niet bediend door dit
eenvoudig verhaal
• Om te begrijpen hoe deze functies ontstaan à gaan hebben over netwerken
• Netwerken = groepen van neuronen die met elkaar communiceren (soms met lussen of
andere eigenschappen die netwerken best complex kunnen maken)
• Verschil tussen hormonale communicatie en neurale communicatie:
o Neurale communicatie; veel specifieker (vb. een sms sturen naar iemand, met
welbepaalde inhoud en welbepaalde timing)
o Hormonale communicatie; 1 cel die communiceert naar meerdere cellen en is
niet aspecifiek (vb. alsof iemand in de aula schreeuwt dat het stilaan tijd is voor
de puberteit)
Neuronen dienen om duidelijke beslissingen te maken à gaan we vuren of niet vuren
Neuron A geeft niet alleen een actiepotentiaal op het juiste moment à kan ook soms perongeluk
een vuren of net niet vuren wanneer nodig à hiervoor bestaan filters
è NETWERKSTRUCTUREN: VOORBEELDEN
• Neuron A communiceert met neuron B à Neuron B communiceert met neuron C
• Kom je bv in het ruggenmerg tegen
• Meerdere neuronen in laag A die communiceren met dezelfde neuron in laag B
• Cel in laag B is in staat een soort optelsom te maken van communicatie uit cellen in laag
A (kwantitatieve integratie)
• De optelsom van deze informatie is belangrijk voor neuron B om te kunnen
interpreteren wat nu net info is die wordt doorgegeven (kwalitatieve integratie) à bv.
deze ketensoort komt voor in de retina in het oog à stel 1 neuron uit laag A geeft info
door over vlekken die waar te nemen zijn, dan is ook info over bewegingen van het oog
uit ander neuron van laag A nodig voor neuron B om te kunnen begrijpen of het zien van
deze vlekken te wijten is aan het bewegen van het oog
2
, • Input van verschillende bronnen impliceert convergentie
• 1 neuron uit laag A dat communiceert met minstens 2 neuronen in laag B
è NETWERKSTRUCTUREN: FEEDBACK
• Dezelfde situatie A en B als hiervoor
• Enkel hier wordt neuron C net zoals neuron B geëxciteerd door neuron A, dwz als
neuron A vuurt dat de kans toeneemt dat neuron B en C ook zullen vuren, MAAR neuron
C heeft een inhibitoire invloed op neuron A, dwz dat als neuron C vuurt de kans afneemt
dat neuron A nog is zal vuren
è NETWERKSTRUCTUREN: FEEDFORWARD
3
, • Niet de zender, maar de ontvanger dempen
• De route van A naar B is sneller dan de route over C, dit maakt dat A en C elkaar niet
compleet zullen tegenwerken à functie van C in dit verhaal is het sneller herstellen van
het rustpotentiaal in neuron B, na sterke actiepotentiaal van neuron A
è NETWERKSTRUCTUREN: SCHERPE EN DOFFE PIJN
• Neuron A excitatoire connectie naar neuron B en C
• En neuron C inhibitoire projectie op neuron B
• Nu ook een neuron D in het spel à neuron D exciteert ook neuron B en inhibeert neuron
C
• Stel je klopt met een hamer op je duim à je krijgt eerst een scherpe intense pijn, zodat je
exact weet waar de pijn gelokaliseerd is en op welke vinger je hebt geklopt (evolutionair
à waarschuwing voor gevaar) na deze intense pijn gaat deze ook snel weer afnemen
o In neuronen uitgelegd: neuron A is een sensorisch neuron, neuron B is een
pijnneuron, neuron C is een inhibitoire neuron. Indien je op je duim slaagt zal
neuron A eerst neuron B exciteren (signaal moet maar langs 1 synaps dus gaat
sneller). Daarna zal neuron A ook neuron C en verder zo B exciteren (via 2
synapsen dus trager), waardoor de pijn terug zal afnemen
• Scherpe pijn is na een korte pijn niet meer nuttig, maar een doffe pijn wel (waarschuwt
je dat je nog voorzichtig moet zijn, het proper moet houden,…)
o In neuronen uitgelegd: neuron D kan ook pijn veroorzaken door neuron te
exciteren, maar neuron D zal ook neuron C inhiberen, waardoor de inhibitoire
werking op neuron B uitgeschakeld wordt, dit zorgt ervoor dat je langdurig pijn
blijft ervaren
o Wat kan je doen als je doffe pijn hebt à hard op duwen, even aan krabben,… à
wat gebeurt er à activeert terug neuron A à geeft even pijn, MAAR zal
inhiberende neuron terug activeren (neuron C) waardoor je weer een inhibitoire
werking zal verkrijgen en pijn terug zal minderen à zo doffe pijnsensoren
eigenlijk het zwijgen opleggen (neuron D)
• In dit verhaal is neuron A meestal een oppervlakkige neuron die snel pijn oppikt en
neuron D eerder een onderliggende neuron die sneller een doffe pijn (bv. gevoelig voor
zwelling) oppikt
4
