Samenvatting
inleiding
(straf)recht
Boek + slides (en lessen)
Emma Lippens
,Inhoud
Thema 1: recht en rechtswetenschap....................................................................................................5
2. Wat is recht?...................................................................................................................................5
A. Recht is een rationeel opgebouwd geheel.................................................................................5
B. Van begrippen, normen en instellingen......................................................................................5
C. Met de bedoeling de maatschappij te ordenen door regels.......................................................5
D. Waaraan van overheidswege sancties kleven............................................................................5
E. Recht en rechtsstelsels...............................................................................................................5
3. Recht – rechtvaardigheid – rechtswetenschap – rechtspraktijk – rechtsbedeling..........................6
A. Rechtvaardigheid (= verhouding middel/ doel)..........................................................................6
B. Rechtswetenschap......................................................................................................................6
C. Rechtspraktijk.............................................................................................................................6
D. Rechtsbedeling...........................................................................................................................6
4. Één recht of publiekrecht en privaatrecht?....................................................................................7
A. Twee soorten verhoudingen.......................................................................................................7
B. Belang van het onderscheid.......................................................................................................7
C. Criteria voor het onderscheid.....................................................................................................7
5. Rechtswetenschap en metajuridica................................................................................................7
Thema 2: basisbegrippen en indeling van het recht...............................................................................8
1. Basisbegrippen...............................................................................................................................8
A. Norm, regel, wet, bevel..............................................................................................................8
B. Objectief en subjectief recht, rechtsobjecten en rechtssubjecten.............................................9
C. Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid...................................................................10
D. Rechtsfeit en rechtshandeling..................................................................................................10
E. Formeel en materieel in het recht............................................................................................11
F. Opgepast voor valse vrienden...................................................................................................11
Thema 4: de formele rechtsbronnen en de hiërarchie der rechtsnormen...........................................12
1. Enkele principes............................................................................................................................12
A. Iedereen wordt geacht de rechtsregels te kennen...................................................................12
B. De verschillende rechtsbronnen en hun onderlinge verhouding..............................................12
C. Werking in de tijd.....................................................................................................................13
D. Werking in de ruimte................................................................................................................13
2. Het toepassen van de rechtsregel................................................................................................13
A. Recht versus feiten: een moment van inductie........................................................................13
B. Recht versus feiten: interpretatie.............................................................................................14
1
, C. Recht versus feiten: de juridische deductie..............................................................................14
3. Hiërarchie van (materiële) wetten................................................................................................15
A. De internationale en supranationale normen..........................................................................15
B. De Grondwet............................................................................................................................16
C. Bijzondere wetten en bijzondere decreten...............................................................................16
D. Formele wetten, decreten, ordonnanties, besluitwetten, genummerde KB’s..........................16
E. Koninklijke besluiten en besluiten van de Gem./ Gew. Regering..............................................17
F. Ministeriële besluiten...............................................................................................................17
G. Provinciale en gemeentelijke reglementen..............................................................................17
H. Ministriële e.a. rondzendbrieven of circulaires, alsook soft law...............................................17
I. Controle op legaliteit.................................................................................................................17
4. De rechtspraak..............................................................................................................................18
A. De rechtspraak als formele rechtsbron....................................................................................18
B. Criteria......................................................................................................................................18
C. Publicatie van rechtspraak........................................................................................................18
5. De rechtsleer (doctrine)................................................................................................................18
6. De gewoonte (en de gebruiken)...................................................................................................18
7. De algemene rechtsbeginselen.....................................................................................................18
Thema 5: fundamentele rechten en vrijheden.....................................................................................19
1. Algemeen......................................................................................................................................19
2. De klassieke vrijheden..................................................................................................................19
A. De vrijheid van de fysieke persoon of de bescherming van lijf en goed...................................19
B. De vrijheid van de geest...........................................................................................................20
4. Het gelijkheidsbeginsel.................................................................................................................21
A. De grondwettelijke beginselen.................................................................................................21
B. Feitelijke v. juridische gelijkheid...............................................................................................22
C. Verbod van willekeur bij juridische ongelijkheid......................................................................22
D. Rechterlijke controle................................................................................................................22
E. Strafrechtelijke beteugeling en centrum..................................................................................22
6. Horizontale werking van de grondrechten?..................................................................................22
Thema 6: rechtshandhaving.................................................................................................................23
1. De rechterlijke macht...................................................................................................................23
2. Controle op de naleving van het recht: hoven en rechtbanken....................................................23
A. Organisatie: “hiërarchieën”:.....................................................................................................23
B. Principes met betrekking tot de werking van de rechterlijke macht........................................24
C. De actoren van justitie..............................................................................................................25
2
, D. Procesrechtelijke aspecten.......................................................................................................26
E. Bewijsrecht...............................................................................................................................27
Thema 7: personen- en familierecht....................................................................................................29
1. De natuurlijke persoon.................................................................................................................29
A. De staat van de persoon...........................................................................................................29
B. De identificatie van de natuurlijke persoon..............................................................................29
C. Bewijs van staat........................................................................................................................30
2. Verticale relaties: afstamming, adoptie en voogdij.......................................................................30
A. Afstamming..............................................................................................................................30
B. Adoptie.....................................................................................................................................31
C. Voogdij......................................................................................................................................32
3. Horizontale relaties: samenlevingsvormen...................................................................................32
A. Feitelijke samenwoning............................................................................................................32
B. Wettelijke samenwoning..........................................................................................................32
C. Huwelijk....................................................................................................................................33
Thema 8: verbintenissenrecht (wet nog afdrukken).............................................................................35
1. Verbintenissen..............................................................................................................................35
A. Definitie....................................................................................................................................35
B. Soorten.....................................................................................................................................35
C. Modaliteiten van verbintenissen..............................................................................................36
2. Verbintenissen uit rechtshandeling..............................................................................................36
A. Geldigheidsvoorwaarden (en nietigheid) van de overeenkomst..............................................36
B. Ontstaan van de overeenkomst................................................................................................38
C. Soorten overeenkomsten.........................................................................................................39
D. De grondbeginselen van een overeenkomst en hun interpretatie...........................................39
F. De uitvoering van de overeenkomst.........................................................................................40
G. Sancties bij niet-vrijwillige naleving van de overeenkomst......................................................40
H. Beëindiging van de overeenkomst...........................................................................................40
3. Verbintenissen uit onrechtmatige daad.......................................................................................41
A. Inleidende begrippen...............................................................................................................41
B. Foutaansprakelijkheid..............................................................................................................41
F. Einde van verbintenissen..........................................................................................................42
Thema 9: goederen- of zakenrecht.......................................................................................................42
Goederen..........................................................................................................................................42
Summo divisio: roerend en onroerend.........................................................................................43
Andere opdelingen (niet zo belangrijk).........................................................................................43
3
inleiding
(straf)recht
Boek + slides (en lessen)
Emma Lippens
,Inhoud
Thema 1: recht en rechtswetenschap....................................................................................................5
2. Wat is recht?...................................................................................................................................5
A. Recht is een rationeel opgebouwd geheel.................................................................................5
B. Van begrippen, normen en instellingen......................................................................................5
C. Met de bedoeling de maatschappij te ordenen door regels.......................................................5
D. Waaraan van overheidswege sancties kleven............................................................................5
E. Recht en rechtsstelsels...............................................................................................................5
3. Recht – rechtvaardigheid – rechtswetenschap – rechtspraktijk – rechtsbedeling..........................6
A. Rechtvaardigheid (= verhouding middel/ doel)..........................................................................6
B. Rechtswetenschap......................................................................................................................6
C. Rechtspraktijk.............................................................................................................................6
D. Rechtsbedeling...........................................................................................................................6
4. Één recht of publiekrecht en privaatrecht?....................................................................................7
A. Twee soorten verhoudingen.......................................................................................................7
B. Belang van het onderscheid.......................................................................................................7
C. Criteria voor het onderscheid.....................................................................................................7
5. Rechtswetenschap en metajuridica................................................................................................7
Thema 2: basisbegrippen en indeling van het recht...............................................................................8
1. Basisbegrippen...............................................................................................................................8
A. Norm, regel, wet, bevel..............................................................................................................8
B. Objectief en subjectief recht, rechtsobjecten en rechtssubjecten.............................................9
C. Rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid...................................................................10
D. Rechtsfeit en rechtshandeling..................................................................................................10
E. Formeel en materieel in het recht............................................................................................11
F. Opgepast voor valse vrienden...................................................................................................11
Thema 4: de formele rechtsbronnen en de hiërarchie der rechtsnormen...........................................12
1. Enkele principes............................................................................................................................12
A. Iedereen wordt geacht de rechtsregels te kennen...................................................................12
B. De verschillende rechtsbronnen en hun onderlinge verhouding..............................................12
C. Werking in de tijd.....................................................................................................................13
D. Werking in de ruimte................................................................................................................13
2. Het toepassen van de rechtsregel................................................................................................13
A. Recht versus feiten: een moment van inductie........................................................................13
B. Recht versus feiten: interpretatie.............................................................................................14
1
, C. Recht versus feiten: de juridische deductie..............................................................................14
3. Hiërarchie van (materiële) wetten................................................................................................15
A. De internationale en supranationale normen..........................................................................15
B. De Grondwet............................................................................................................................16
C. Bijzondere wetten en bijzondere decreten...............................................................................16
D. Formele wetten, decreten, ordonnanties, besluitwetten, genummerde KB’s..........................16
E. Koninklijke besluiten en besluiten van de Gem./ Gew. Regering..............................................17
F. Ministeriële besluiten...............................................................................................................17
G. Provinciale en gemeentelijke reglementen..............................................................................17
H. Ministriële e.a. rondzendbrieven of circulaires, alsook soft law...............................................17
I. Controle op legaliteit.................................................................................................................17
4. De rechtspraak..............................................................................................................................18
A. De rechtspraak als formele rechtsbron....................................................................................18
B. Criteria......................................................................................................................................18
C. Publicatie van rechtspraak........................................................................................................18
5. De rechtsleer (doctrine)................................................................................................................18
6. De gewoonte (en de gebruiken)...................................................................................................18
7. De algemene rechtsbeginselen.....................................................................................................18
Thema 5: fundamentele rechten en vrijheden.....................................................................................19
1. Algemeen......................................................................................................................................19
2. De klassieke vrijheden..................................................................................................................19
A. De vrijheid van de fysieke persoon of de bescherming van lijf en goed...................................19
B. De vrijheid van de geest...........................................................................................................20
4. Het gelijkheidsbeginsel.................................................................................................................21
A. De grondwettelijke beginselen.................................................................................................21
B. Feitelijke v. juridische gelijkheid...............................................................................................22
C. Verbod van willekeur bij juridische ongelijkheid......................................................................22
D. Rechterlijke controle................................................................................................................22
E. Strafrechtelijke beteugeling en centrum..................................................................................22
6. Horizontale werking van de grondrechten?..................................................................................22
Thema 6: rechtshandhaving.................................................................................................................23
1. De rechterlijke macht...................................................................................................................23
2. Controle op de naleving van het recht: hoven en rechtbanken....................................................23
A. Organisatie: “hiërarchieën”:.....................................................................................................23
B. Principes met betrekking tot de werking van de rechterlijke macht........................................24
C. De actoren van justitie..............................................................................................................25
2
, D. Procesrechtelijke aspecten.......................................................................................................26
E. Bewijsrecht...............................................................................................................................27
Thema 7: personen- en familierecht....................................................................................................29
1. De natuurlijke persoon.................................................................................................................29
A. De staat van de persoon...........................................................................................................29
B. De identificatie van de natuurlijke persoon..............................................................................29
C. Bewijs van staat........................................................................................................................30
2. Verticale relaties: afstamming, adoptie en voogdij.......................................................................30
A. Afstamming..............................................................................................................................30
B. Adoptie.....................................................................................................................................31
C. Voogdij......................................................................................................................................32
3. Horizontale relaties: samenlevingsvormen...................................................................................32
A. Feitelijke samenwoning............................................................................................................32
B. Wettelijke samenwoning..........................................................................................................32
C. Huwelijk....................................................................................................................................33
Thema 8: verbintenissenrecht (wet nog afdrukken).............................................................................35
1. Verbintenissen..............................................................................................................................35
A. Definitie....................................................................................................................................35
B. Soorten.....................................................................................................................................35
C. Modaliteiten van verbintenissen..............................................................................................36
2. Verbintenissen uit rechtshandeling..............................................................................................36
A. Geldigheidsvoorwaarden (en nietigheid) van de overeenkomst..............................................36
B. Ontstaan van de overeenkomst................................................................................................38
C. Soorten overeenkomsten.........................................................................................................39
D. De grondbeginselen van een overeenkomst en hun interpretatie...........................................39
F. De uitvoering van de overeenkomst.........................................................................................40
G. Sancties bij niet-vrijwillige naleving van de overeenkomst......................................................40
H. Beëindiging van de overeenkomst...........................................................................................40
3. Verbintenissen uit onrechtmatige daad.......................................................................................41
A. Inleidende begrippen...............................................................................................................41
B. Foutaansprakelijkheid..............................................................................................................41
F. Einde van verbintenissen..........................................................................................................42
Thema 9: goederen- of zakenrecht.......................................................................................................42
Goederen..........................................................................................................................................42
Summo divisio: roerend en onroerend.........................................................................................43
Andere opdelingen (niet zo belangrijk).........................................................................................43
3
