Samenvatting Psychodiagnostiek in de Gezondheidszorg
Hoofdstuk 1. Het diagnostisch proces
1.1. Inleiding
Klinische psychodiagnostiek is een professionele activiteit die steunt op 3 elementen:
theorievorming over de problemen/klachten en problematische gedragingen,
operationalisatie en meting daarvan en toepassing van relevante diagnostische
methoden. Kwaliteit v/d 3 elementen berust op conceptueel en empirisch onderzoek,
d.w.z. hypothesen over gedragingen, cognities en emoties/motivaties worden
geformuleerd op basis v/e theorie, geoperationaliseerd, gemeten en getoetst in een
gefaseerd diagnostisch proces. Dit is een wetenschappelijk gereglementeerd denk- en
doeproces dat tot verantwoorde uitspraken over gedragingen of problemen v/d cliënt
leidt. Het biedt een kader en systematiek om gefaseerd, complexe diagnostische
problemen te analyseren.
1.2. Stappen van het diagnostische proces
1. Doorverwijzing van de cliënt naar diagnosticus/directe vraag v/d cliënt zelf aan
diagnosticus.
2. Diagnosticus analyseert zowel hulpvraag v/d cliënt als aanvraag v/d verwijzer
=vertrekpunt, maar diagnosticus formuleert zelf ook vragen die naar boven komen
tijdens 1e gesprek.
3. Op basis van vragen stelt diagnosticus diagnostisch scenario op, welke een
voorlopige theorie bevat over cliënt waarin beschreven wordt wat de problemen
zijn en hoe ze verklaard kunnen worden.
4. Toetsen van de theorie vereist 5 handelingen:
a. Voorlopige theorie omgezet in concrete hypothesen.
b. Specifiek onderzoeksinstrumentarium gekozen welke de geformuleerde
hypothesen kan verwerpen/ondersteunen.
c. Voorspellingen gedaan over resultaten/uitkomsten op dit instrumentarium
>moet op voorhand duidelijk zijn wanneer hypothesen aanvaard/verworpen
wordt.
d. Instrumenten afgenomen en verwerkt.
e. Op grond van verkregen resultaten hypothesen op beargumenteerde wijze
aanvaard of verworpen.
5. Diagnostische conclusie.
Zie figuur 1.1 voor diagnostisch proces!!
1.3. 5 basisvragen in de klinische psychodiagnostiek
1. Onderkenning: wat zijn de problemen, wat lukt nog en wat gaat mis. Onderdelen:
a. Inventarisatie en beschrijving
b. Ordening en categorisatie in disfunctionele gedragsclusters of stoornissen.
c. Inschatting v/d ernst v/h probleemgedrag.
Kan plaatsvinden door te vergelijken met vooraf bepaalde standaard
(criteriumgericht), een representatieve vergelijkingsgroep (normgericht) of met
het individu zelf, bv. met een eerder moment (ipsatief meten). Daarnaast
onderscheid in classificatie (klinische beeld ondergebracht bij type problemen
>DSM) en diagnostische formulering (individu met zijn unieke klinische beeld staat
centraal). Classificatie kan leiden tot labeling, die beperkt is en vaak aanleiding
geeft tot vaststellen comorbiditeit, maar die de communicatie vergemakkelijkt.
Diagnostische formulering doet recht aan uniciteit v/h individu door beschrijving
van client en zijn context >helpt therapieplanning, maar empirische
ondersteuning ontbreekt soms.
2. Verklaring: waarom zijn bepaalde problemen er en wat houdt ze in stand.
Onderdelen:
a. het (deel)probleem
b. condities die het optreden v/h probleem verklaren
c. de relatie tussen 1 en 2 in termen van omdat of doordat.
Verklaringen kunnen ingedeeld worden volgens:
a. De locus, d.w.z. de persoon of situatie. Gedrag los v/d context bekeken
>verklaringsfactor bij persoon. Verklarende gebeurtenissen kunnen aan het
te verklaren gedrag gedrag voorafgaan of erop volgen.
, b. De aard van controle, in een continuum:
a. Oorzaak: door voorafgaande condities bepaald. Verklaard gedrag.
b. Reden: vrijwillige of intentionele keuze bepaald. Maakt gedrag
begrijpelijk.
c. Synchrone en diachrone verklaringscondities. Synchrone
verklaringscondities vallen in de tijd samen met het te verklaren gedrag,
bv. structurele verklaring (bv. egozwakte of borderlineorganisatie).
Diachrone gaan aan dat gedrag vooraf, bv. psychogenetische verklaring
(bv. orale fixatie)
d. Inducerende en continuerende condities. Inducerend laat gedragsprobleem
ontstaan en continuerende condities houden het gedragsprobleem in
stand.
3. Predictie: hoe zullen de problemen van de cliënt zich in de toekomst verder
ontwikkelen. Het is een kansuitspraak. Predictie betreft een verband tussen
predictor (het nu aanwezige gedrag) en een criterium (toekomstig gedrag). In
praktijk zijn verbanden vaak slechts correlaties >daarom liever gesproken over
‘inschatten van het risico’. Soms moet diagnosticus antwoord geven op praktische
vraag, terwijl empirische evidentie ontoereikend is >maakt gebruik v/e
betekenismodel of van klinische predicatie, waarbij hij beslist welke informatie hij
bij predictie betrekt en hoe hij die integreert op intuitieve wijze.
4. Indicatie: hoe kunnen problemen verholpen worden? Indicatie heeft het karakter
v/e orientatie, een zoekproces naar welke behandeling en welke hulpverlener het
best bij klachten, problemen, eigenschappen en voorkeuren v/d cliënt passen.
Stappen van verklaring en predictie moeten hiervoor afgerond zijn, +3 andere
elementen van belang:
a. Kennis over behandelingen en behandelaars.
b. Kennis over relatieve nut van behandelingen. Er zijn veel outcome-studies,
maar deze zijn vaak niet specifiek genoeg om uitspraken over concrete
therapeutische interventies en typen cliënten te onderbouwen. Meta-
analyses over effectieve ingredienten van verschillende therapieen kunnen
behulpzaam zijn.
c. kennis over aanvaarding v/d indicatie door de cliënt. bestaat
indicatiestrategie die rekening houdt met voorkeuren v/d cliënt. bevat 4
principes:
i. het clientperspectief wordt geexploreerd en geexpliciteerd
ii. de diagnosticus verstrekt de cliënt informatie over
behandelingsmethoden, processen en behandelaars.
iii. Verwachtingen/voorkeuren v/d cliënt worden vergeleken met wat
behandelaar geschikt/nuttig acht en in onderling overleg aantal
mogelijke behandelingen geformuleerd die beiden aanvaarden.
iv. Cliënt kiest een behandelaar en behandeling uit.
5. Evaluatie: zijn de problemen voldoende verholpen als gevolg van de interventie?
Op basis van verloop v/h therapeutische proces en van resultaten van
behandeling. Vastgesteld of 1)in therapie rekening is gehouden met diagnose en
met behandelingsvoorstel en 2)of het proces en behandleing de verandering van
gedrag en beleven bewerkstelligd heeft.
Elke basisvraag deel v/h kennisbestand (knowledge base) v/d psychologie relevant.
1.4. De diagnostische cyclus
Manier om psychodiagnostisch proces te reglementeren en disciplineren is om het op te
bouwen volgens empirische cyclus van wetenschappelijk onderzoek, bestaande uit:
1. Observatie: verzamelen en groeperen van empirisch materiaal waaruit gedachten
over totstandkoming en voortduren van probleemgedrag gevormd worden.
2. Inductie: formulering van theorie en hypothesen over het gedrag.
3. Deductie: uit hypothesen toetsbare voorspellingen afgeleid.
4. In toetsingsfase a.h.v. nieuw materiaal nagegaan of voorspellingen (on)juist zijn.
5. Evaluatie
1.5. het diagnostisch proces: van aanmelding tot verslag
1.5.1. Aanmelding
Hoofdstuk 1. Het diagnostisch proces
1.1. Inleiding
Klinische psychodiagnostiek is een professionele activiteit die steunt op 3 elementen:
theorievorming over de problemen/klachten en problematische gedragingen,
operationalisatie en meting daarvan en toepassing van relevante diagnostische
methoden. Kwaliteit v/d 3 elementen berust op conceptueel en empirisch onderzoek,
d.w.z. hypothesen over gedragingen, cognities en emoties/motivaties worden
geformuleerd op basis v/e theorie, geoperationaliseerd, gemeten en getoetst in een
gefaseerd diagnostisch proces. Dit is een wetenschappelijk gereglementeerd denk- en
doeproces dat tot verantwoorde uitspraken over gedragingen of problemen v/d cliënt
leidt. Het biedt een kader en systematiek om gefaseerd, complexe diagnostische
problemen te analyseren.
1.2. Stappen van het diagnostische proces
1. Doorverwijzing van de cliënt naar diagnosticus/directe vraag v/d cliënt zelf aan
diagnosticus.
2. Diagnosticus analyseert zowel hulpvraag v/d cliënt als aanvraag v/d verwijzer
=vertrekpunt, maar diagnosticus formuleert zelf ook vragen die naar boven komen
tijdens 1e gesprek.
3. Op basis van vragen stelt diagnosticus diagnostisch scenario op, welke een
voorlopige theorie bevat over cliënt waarin beschreven wordt wat de problemen
zijn en hoe ze verklaard kunnen worden.
4. Toetsen van de theorie vereist 5 handelingen:
a. Voorlopige theorie omgezet in concrete hypothesen.
b. Specifiek onderzoeksinstrumentarium gekozen welke de geformuleerde
hypothesen kan verwerpen/ondersteunen.
c. Voorspellingen gedaan over resultaten/uitkomsten op dit instrumentarium
>moet op voorhand duidelijk zijn wanneer hypothesen aanvaard/verworpen
wordt.
d. Instrumenten afgenomen en verwerkt.
e. Op grond van verkregen resultaten hypothesen op beargumenteerde wijze
aanvaard of verworpen.
5. Diagnostische conclusie.
Zie figuur 1.1 voor diagnostisch proces!!
1.3. 5 basisvragen in de klinische psychodiagnostiek
1. Onderkenning: wat zijn de problemen, wat lukt nog en wat gaat mis. Onderdelen:
a. Inventarisatie en beschrijving
b. Ordening en categorisatie in disfunctionele gedragsclusters of stoornissen.
c. Inschatting v/d ernst v/h probleemgedrag.
Kan plaatsvinden door te vergelijken met vooraf bepaalde standaard
(criteriumgericht), een representatieve vergelijkingsgroep (normgericht) of met
het individu zelf, bv. met een eerder moment (ipsatief meten). Daarnaast
onderscheid in classificatie (klinische beeld ondergebracht bij type problemen
>DSM) en diagnostische formulering (individu met zijn unieke klinische beeld staat
centraal). Classificatie kan leiden tot labeling, die beperkt is en vaak aanleiding
geeft tot vaststellen comorbiditeit, maar die de communicatie vergemakkelijkt.
Diagnostische formulering doet recht aan uniciteit v/h individu door beschrijving
van client en zijn context >helpt therapieplanning, maar empirische
ondersteuning ontbreekt soms.
2. Verklaring: waarom zijn bepaalde problemen er en wat houdt ze in stand.
Onderdelen:
a. het (deel)probleem
b. condities die het optreden v/h probleem verklaren
c. de relatie tussen 1 en 2 in termen van omdat of doordat.
Verklaringen kunnen ingedeeld worden volgens:
a. De locus, d.w.z. de persoon of situatie. Gedrag los v/d context bekeken
>verklaringsfactor bij persoon. Verklarende gebeurtenissen kunnen aan het
te verklaren gedrag gedrag voorafgaan of erop volgen.
, b. De aard van controle, in een continuum:
a. Oorzaak: door voorafgaande condities bepaald. Verklaard gedrag.
b. Reden: vrijwillige of intentionele keuze bepaald. Maakt gedrag
begrijpelijk.
c. Synchrone en diachrone verklaringscondities. Synchrone
verklaringscondities vallen in de tijd samen met het te verklaren gedrag,
bv. structurele verklaring (bv. egozwakte of borderlineorganisatie).
Diachrone gaan aan dat gedrag vooraf, bv. psychogenetische verklaring
(bv. orale fixatie)
d. Inducerende en continuerende condities. Inducerend laat gedragsprobleem
ontstaan en continuerende condities houden het gedragsprobleem in
stand.
3. Predictie: hoe zullen de problemen van de cliënt zich in de toekomst verder
ontwikkelen. Het is een kansuitspraak. Predictie betreft een verband tussen
predictor (het nu aanwezige gedrag) en een criterium (toekomstig gedrag). In
praktijk zijn verbanden vaak slechts correlaties >daarom liever gesproken over
‘inschatten van het risico’. Soms moet diagnosticus antwoord geven op praktische
vraag, terwijl empirische evidentie ontoereikend is >maakt gebruik v/e
betekenismodel of van klinische predicatie, waarbij hij beslist welke informatie hij
bij predictie betrekt en hoe hij die integreert op intuitieve wijze.
4. Indicatie: hoe kunnen problemen verholpen worden? Indicatie heeft het karakter
v/e orientatie, een zoekproces naar welke behandeling en welke hulpverlener het
best bij klachten, problemen, eigenschappen en voorkeuren v/d cliënt passen.
Stappen van verklaring en predictie moeten hiervoor afgerond zijn, +3 andere
elementen van belang:
a. Kennis over behandelingen en behandelaars.
b. Kennis over relatieve nut van behandelingen. Er zijn veel outcome-studies,
maar deze zijn vaak niet specifiek genoeg om uitspraken over concrete
therapeutische interventies en typen cliënten te onderbouwen. Meta-
analyses over effectieve ingredienten van verschillende therapieen kunnen
behulpzaam zijn.
c. kennis over aanvaarding v/d indicatie door de cliënt. bestaat
indicatiestrategie die rekening houdt met voorkeuren v/d cliënt. bevat 4
principes:
i. het clientperspectief wordt geexploreerd en geexpliciteerd
ii. de diagnosticus verstrekt de cliënt informatie over
behandelingsmethoden, processen en behandelaars.
iii. Verwachtingen/voorkeuren v/d cliënt worden vergeleken met wat
behandelaar geschikt/nuttig acht en in onderling overleg aantal
mogelijke behandelingen geformuleerd die beiden aanvaarden.
iv. Cliënt kiest een behandelaar en behandeling uit.
5. Evaluatie: zijn de problemen voldoende verholpen als gevolg van de interventie?
Op basis van verloop v/h therapeutische proces en van resultaten van
behandeling. Vastgesteld of 1)in therapie rekening is gehouden met diagnose en
met behandelingsvoorstel en 2)of het proces en behandleing de verandering van
gedrag en beleven bewerkstelligd heeft.
Elke basisvraag deel v/h kennisbestand (knowledge base) v/d psychologie relevant.
1.4. De diagnostische cyclus
Manier om psychodiagnostisch proces te reglementeren en disciplineren is om het op te
bouwen volgens empirische cyclus van wetenschappelijk onderzoek, bestaande uit:
1. Observatie: verzamelen en groeperen van empirisch materiaal waaruit gedachten
over totstandkoming en voortduren van probleemgedrag gevormd worden.
2. Inductie: formulering van theorie en hypothesen over het gedrag.
3. Deductie: uit hypothesen toetsbare voorspellingen afgeleid.
4. In toetsingsfase a.h.v. nieuw materiaal nagegaan of voorspellingen (on)juist zijn.
5. Evaluatie
1.5. het diagnostisch proces: van aanmelding tot verslag
1.5.1. Aanmelding
