Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
1 Deel I: Wetenschappelijke bronnen zoeken en beoordelen
0. Wetenschap en ethiek
0.1 Wetenschappers
Niet in handboek
Proffen besteden ong 40% van hun tijd aan onderzoek
0.2 Wetenschappelijk werk
Hoofdstuk 1 en (deels) Hoofdstuk 2 p 7-11
Wat is informatie?
➢ ‘min of meer gestructureerde kennis die ergens beschikbaar is of kan worden gemaakt
➢ Het gaat over iets, en het biedt nieuwe en correcte gegevens
De informatiemaatschappij:
➢ Bibliotheken zijn een belangrijke vindplaats voor wetenschappelijke bronnen
➢ Daarnaast ook media
➢ Informatiemaatschappij = maatschappelijk leven wijzigt als gevolg van toename van en de
toegang tot informatie → selecteren welke informatie relevant is
Wat doet een onderzoeker?
➢ Heeft een vraag/idee en zet dit om in een probleemstelling.
➢ Nadien toetst onderzoeker dit af bij collega’s en in literatuur (is er al onderzoek gevoerd over
onderwerp?)
➢ Hij onderbouwt zijn werk met gegevens en presenteert zo zijn werk aan collega’s
➢ Nadien komt er een peer review en mogelijk een publicatie in tijdschrift of boek
0.3 Wetenschappelijke integriteit
Hoofdstuk 6 p 159-163
Wat is wetenschappelijke integriteit?
➢ Wetenschappelijk werk is gericht op excellentie
➢ Wetenschappelijk werk is gericht op kennisopbouw
➢ Maar: wetenschappelijk werk heeft zicht op de ethische component van onderzoek
Europese code (European Code of Conduct for Research Integrity):
➢ Reliability: kwaliteit nastreven in alle stappen van onderzoek
➢ Honesty: volledig, eerlijk, transparant en onvertekend communiceren over onderzoek
➢ Respect: breed, tav medestudenten, deelnemers, ecosystemen, cultuur en het milieu
➢ Accountability: verantwoording afleggen voor elke stap in onderzoek en impact van je
onderzoek
1
,Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
Belgische code (Ethische Code van het Wetenschappelijk Onderzoek in België):
➢ Zorgvuldigheid: regels uit discipline zorgvuldig toepassen, prestatiedrang mag werkwijze niet
beïnvloeden. Communicatie moet begrijpbaar zijn
➢ Voorzichtigheid: schade aan anderen vermijden. Deelnemers geven altijd toestemming om
mee te doen (informed consent)
➢ Betrouwbaarheid: anderen moeten kunnen betrouwen dat jij regels hebt gevolgd. Je doet
niet aan cherry-picking en geen plagiaat.
➢ Verifieerbaarheid: anderen kunnen nagaan hoe je te werk bent gegaan in onderzoek. Na
onderzoek voldoende tijd voor controle door archivering
➢ Onafhankelijkheid: laat je niet leiden door invloeden van buitenaf. Heldere communicatie
over financierders/opdrachtgevers.
➢ Onpartijdigheid: persoonlijke visie mag onderzoek niet beïnvloeden
0.4 Citeren en parafraseren
Hoofdstuk 6.1 p 146-147
Citeren, parafraseren en samenvatten:
➢ 3 manieren om gebruik te maken van andermans werk:
o Citeren: ideeën van iemand letterlijk weergeven in jouw tekst
o Parafraseren: ideeën van iemand weergeven in jouw tekst in eigen woorden
o Samenvatten: grote gehelen in compacte vorm weergeven in jouw tekst
0.5 Plagiaat en fraude
Hoofdstuk 6.3 p 159-163 en UA regels
Wat is plagiaat?
➢ Schending van regel Betrouwbaarheid
➢ = in een paper/verhandeling werk van iemand anders overnemen en presenteren als eigen
werk
➢ = diefstal van intellectuele eigendom
Wat is fraude?
➢ Schending van meerdere regels
➢ = “Handelen dat erop gericht is het vormen van een juist oordeel over de eigen kennis en
vaardigheden geheel of gedeeltelijk onmogelijk te maken”
➢ Fraude brengt schade toe aan:
o Opleiding (onderwijskwaliteit)
o Student zelf (leerkans ontnemen)
➢ Fraudebeleid UA:
o OER Art. 15: Als fraude wordt beschouwd het bedrog bij het afleggen van examens
alsook het gebruik van vervalste documenten of andere onregelmatigheden die van
aard kunnen zijn de uitslag van het examen te beïnvloeden. Ook het bezit met de
mogelijkheid tot gebruik van middelen waarmee fraude kan worden gepleegd, wordt
als fraude beschouwd zelfs als dit achteraf vastgesteld wordt.
2
,Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
o Plagiaat wordt beschouwd als een vorm van fraude. Wat wordt onder plagiaat
beschouwd:
▪ Het letterlijk overnemen, ook in vertaalde vorm, van een tekst of van de
structuur van een tekst, tabellen, data … zonder bronvermelding
▪ Het parafraserend overnemen van een substantieel deel van de inhoud of de
strekking van een tekst zonder bronvermelding
▪ Het door anderen laten schrijven van een tekst of substantieel deel ervan,
zoals dit onder meer blijkt uit de mondelinge toelichting of de verdediging
van de student
o Met ‘bronvermelding’ wordt verwezen naar zowel gepubliceerde als niet
gepubliceerde bronnen
o Inbreuken tegen de wetenschappelijke integriteit worden als fraude beschouwd ook
als de opleidingsonderdelen dit niet expliciet als eindcompetentie vermelden.
1. Wetenschapsmodellen
Aparte PDF ‘Wetenschapsmodellen’
1.1 Wat is wetenschap?
Kenmerken van wetenschap:
➢ Empirisch
o Feitelijk bestaande gegevens die op 1 of andere manier geobserveerd kunnen
worden
➢ Onpartijdig, ‘objectief’
o Positieve betekenis: niet blijven staan bij onmiddellijke evidentie, maar eerder
werkelijkheid in haar verborgen samenhang vatten
o Negatief geformuleerd: afstand doen eigen subjectiviteit, persoonlijke vertekeningen
(‘bias’) vermijden
▪ Eis van repliceerbaarheid en controleerbaarheid
➢ Kritische en systematische houding
o Negatief: eis om niet zonder meer de spontane en onmiddelijke evidenties te volgen
o Positief: wil om systematisch, methodisch te werken in functie van doel
(onderzoeksvraag)
➢ Gericht op verklaringen (orde, causaliteit)
o ‘wetten’ en theorieën opstellen ter verklaring van waargenomen verchijnselen
➢ Provisoir, voorlopig
o Conclusies kunnen steeds weerlegd worden door nieuwe inzichten
o Geen enkele theorie is finaal, kan altijd verlegd worden
1.2 Wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke kennis
➢ Onderscheid maken vanuit kenmerken van wetenschap
1.2.1 Wetenschapsfilosofie
Logisch positivisme:
➢ Empirische cyclus: standaardbeeld van wetenschap
▪ Empirische basis: alle wetenschap is gebaseerd op waarnemingen
3
, Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
▪ Empirische wetten: wat we in experimenten keer op keer vaststellen
▪ Theorie: theoretisch systeem waarin empirische wetten gekaderd worden
▪ Nieuwe hypothesen: vanuit theorie nieuwe onderzoekshypothesen
opstellen, dingen die ook zouden moeten kloppen op basis van theorie
o Logisch empirisme: inductieve opbouw van wetenschap
▪ Wetenschap begint en eindigt met empirische verschijnselen, die een
onpartijdige scheidsrechtere vormen om wetten te aanvaarden en
verwerpen en dus ook theorieën
▪ Op basis van empirische waarneming komt men door inductie (inductieve
generalisatie) tot veralgemeningen (= empirische wetten)
• Wetten kunnen deterministisch of statisch zijn
• Inductieve veralgemening enkel gerechtvaardigd als ze van
feitenmateriaal zekere ‘confirmatie’ of waarschijnlijkheid heeft
verkregen
▪ De theorie beoogt een verklaring te geven van de empirische
regelmatigheden in empirische wetten vastgelegd
• Daardoor worden wetten begrepen als manifestaties van processen
gelegen op dieper, niet-waarneembaar niveau
▪ Uit theorie moeten nieuwe hypotheses deductief kunnen worden afgeleid
• Zo hypotheses die opnieuw getest kunnen worden
o Hypotheses komen niet uit? → waarnemer heeft zich niet als
normale waarnemer gedragen en resultaten beïnvloed,
theorie zelf bevat fout
▪ Standaardmodel = vastgelegd door Wiener Kreis (1925)
• Manifest: “Wissenschaftliche Weltauffassung”
• Kern van logisch positivisme of logisch empirisme
• Empirische cyclus van logica en feiten is basis van alle kenis
Kritisch rationalisme:
4
1 Deel I: Wetenschappelijke bronnen zoeken en beoordelen
0. Wetenschap en ethiek
0.1 Wetenschappers
Niet in handboek
Proffen besteden ong 40% van hun tijd aan onderzoek
0.2 Wetenschappelijk werk
Hoofdstuk 1 en (deels) Hoofdstuk 2 p 7-11
Wat is informatie?
➢ ‘min of meer gestructureerde kennis die ergens beschikbaar is of kan worden gemaakt
➢ Het gaat over iets, en het biedt nieuwe en correcte gegevens
De informatiemaatschappij:
➢ Bibliotheken zijn een belangrijke vindplaats voor wetenschappelijke bronnen
➢ Daarnaast ook media
➢ Informatiemaatschappij = maatschappelijk leven wijzigt als gevolg van toename van en de
toegang tot informatie → selecteren welke informatie relevant is
Wat doet een onderzoeker?
➢ Heeft een vraag/idee en zet dit om in een probleemstelling.
➢ Nadien toetst onderzoeker dit af bij collega’s en in literatuur (is er al onderzoek gevoerd over
onderwerp?)
➢ Hij onderbouwt zijn werk met gegevens en presenteert zo zijn werk aan collega’s
➢ Nadien komt er een peer review en mogelijk een publicatie in tijdschrift of boek
0.3 Wetenschappelijke integriteit
Hoofdstuk 6 p 159-163
Wat is wetenschappelijke integriteit?
➢ Wetenschappelijk werk is gericht op excellentie
➢ Wetenschappelijk werk is gericht op kennisopbouw
➢ Maar: wetenschappelijk werk heeft zicht op de ethische component van onderzoek
Europese code (European Code of Conduct for Research Integrity):
➢ Reliability: kwaliteit nastreven in alle stappen van onderzoek
➢ Honesty: volledig, eerlijk, transparant en onvertekend communiceren over onderzoek
➢ Respect: breed, tav medestudenten, deelnemers, ecosystemen, cultuur en het milieu
➢ Accountability: verantwoording afleggen voor elke stap in onderzoek en impact van je
onderzoek
1
,Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
Belgische code (Ethische Code van het Wetenschappelijk Onderzoek in België):
➢ Zorgvuldigheid: regels uit discipline zorgvuldig toepassen, prestatiedrang mag werkwijze niet
beïnvloeden. Communicatie moet begrijpbaar zijn
➢ Voorzichtigheid: schade aan anderen vermijden. Deelnemers geven altijd toestemming om
mee te doen (informed consent)
➢ Betrouwbaarheid: anderen moeten kunnen betrouwen dat jij regels hebt gevolgd. Je doet
niet aan cherry-picking en geen plagiaat.
➢ Verifieerbaarheid: anderen kunnen nagaan hoe je te werk bent gegaan in onderzoek. Na
onderzoek voldoende tijd voor controle door archivering
➢ Onafhankelijkheid: laat je niet leiden door invloeden van buitenaf. Heldere communicatie
over financierders/opdrachtgevers.
➢ Onpartijdigheid: persoonlijke visie mag onderzoek niet beïnvloeden
0.4 Citeren en parafraseren
Hoofdstuk 6.1 p 146-147
Citeren, parafraseren en samenvatten:
➢ 3 manieren om gebruik te maken van andermans werk:
o Citeren: ideeën van iemand letterlijk weergeven in jouw tekst
o Parafraseren: ideeën van iemand weergeven in jouw tekst in eigen woorden
o Samenvatten: grote gehelen in compacte vorm weergeven in jouw tekst
0.5 Plagiaat en fraude
Hoofdstuk 6.3 p 159-163 en UA regels
Wat is plagiaat?
➢ Schending van regel Betrouwbaarheid
➢ = in een paper/verhandeling werk van iemand anders overnemen en presenteren als eigen
werk
➢ = diefstal van intellectuele eigendom
Wat is fraude?
➢ Schending van meerdere regels
➢ = “Handelen dat erop gericht is het vormen van een juist oordeel over de eigen kennis en
vaardigheden geheel of gedeeltelijk onmogelijk te maken”
➢ Fraude brengt schade toe aan:
o Opleiding (onderwijskwaliteit)
o Student zelf (leerkans ontnemen)
➢ Fraudebeleid UA:
o OER Art. 15: Als fraude wordt beschouwd het bedrog bij het afleggen van examens
alsook het gebruik van vervalste documenten of andere onregelmatigheden die van
aard kunnen zijn de uitslag van het examen te beïnvloeden. Ook het bezit met de
mogelijkheid tot gebruik van middelen waarmee fraude kan worden gepleegd, wordt
als fraude beschouwd zelfs als dit achteraf vastgesteld wordt.
2
,Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
o Plagiaat wordt beschouwd als een vorm van fraude. Wat wordt onder plagiaat
beschouwd:
▪ Het letterlijk overnemen, ook in vertaalde vorm, van een tekst of van de
structuur van een tekst, tabellen, data … zonder bronvermelding
▪ Het parafraserend overnemen van een substantieel deel van de inhoud of de
strekking van een tekst zonder bronvermelding
▪ Het door anderen laten schrijven van een tekst of substantieel deel ervan,
zoals dit onder meer blijkt uit de mondelinge toelichting of de verdediging
van de student
o Met ‘bronvermelding’ wordt verwezen naar zowel gepubliceerde als niet
gepubliceerde bronnen
o Inbreuken tegen de wetenschappelijke integriteit worden als fraude beschouwd ook
als de opleidingsonderdelen dit niet expliciet als eindcompetentie vermelden.
1. Wetenschapsmodellen
Aparte PDF ‘Wetenschapsmodellen’
1.1 Wat is wetenschap?
Kenmerken van wetenschap:
➢ Empirisch
o Feitelijk bestaande gegevens die op 1 of andere manier geobserveerd kunnen
worden
➢ Onpartijdig, ‘objectief’
o Positieve betekenis: niet blijven staan bij onmiddellijke evidentie, maar eerder
werkelijkheid in haar verborgen samenhang vatten
o Negatief geformuleerd: afstand doen eigen subjectiviteit, persoonlijke vertekeningen
(‘bias’) vermijden
▪ Eis van repliceerbaarheid en controleerbaarheid
➢ Kritische en systematische houding
o Negatief: eis om niet zonder meer de spontane en onmiddelijke evidenties te volgen
o Positief: wil om systematisch, methodisch te werken in functie van doel
(onderzoeksvraag)
➢ Gericht op verklaringen (orde, causaliteit)
o ‘wetten’ en theorieën opstellen ter verklaring van waargenomen verchijnselen
➢ Provisoir, voorlopig
o Conclusies kunnen steeds weerlegd worden door nieuwe inzichten
o Geen enkele theorie is finaal, kan altijd verlegd worden
1.2 Wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke kennis
➢ Onderscheid maken vanuit kenmerken van wetenschap
1.2.1 Wetenschapsfilosofie
Logisch positivisme:
➢ Empirische cyclus: standaardbeeld van wetenschap
▪ Empirische basis: alle wetenschap is gebaseerd op waarnemingen
3
, Inleiding wetenschappelijk werk (IWW) 2022-2023 Olivia Galle
▪ Empirische wetten: wat we in experimenten keer op keer vaststellen
▪ Theorie: theoretisch systeem waarin empirische wetten gekaderd worden
▪ Nieuwe hypothesen: vanuit theorie nieuwe onderzoekshypothesen
opstellen, dingen die ook zouden moeten kloppen op basis van theorie
o Logisch empirisme: inductieve opbouw van wetenschap
▪ Wetenschap begint en eindigt met empirische verschijnselen, die een
onpartijdige scheidsrechtere vormen om wetten te aanvaarden en
verwerpen en dus ook theorieën
▪ Op basis van empirische waarneming komt men door inductie (inductieve
generalisatie) tot veralgemeningen (= empirische wetten)
• Wetten kunnen deterministisch of statisch zijn
• Inductieve veralgemening enkel gerechtvaardigd als ze van
feitenmateriaal zekere ‘confirmatie’ of waarschijnlijkheid heeft
verkregen
▪ De theorie beoogt een verklaring te geven van de empirische
regelmatigheden in empirische wetten vastgelegd
• Daardoor worden wetten begrepen als manifestaties van processen
gelegen op dieper, niet-waarneembaar niveau
▪ Uit theorie moeten nieuwe hypotheses deductief kunnen worden afgeleid
• Zo hypotheses die opnieuw getest kunnen worden
o Hypotheses komen niet uit? → waarnemer heeft zich niet als
normale waarnemer gedragen en resultaten beïnvloed,
theorie zelf bevat fout
▪ Standaardmodel = vastgelegd door Wiener Kreis (1925)
• Manifest: “Wissenschaftliche Weltauffassung”
• Kern van logisch positivisme of logisch empirisme
• Empirische cyclus van logica en feiten is basis van alle kenis
Kritisch rationalisme:
4
