ALGEMENE PSYCHOLOGIE
H1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
Situering
● Oorsprong
○ Psyche (ψυχή) = geest
○ logie < logos (λόγος: woord, gedachte,rede) = gebied van studie
● Psychologie is niet …
○ Lekenpsychologie
■ Volkswijsheden, genre “iedereen weet toch dat…”
■ Speculeren over de menselijke aard
■ Gezond verstand, intuïtie
○ Pseudopsychologie
■ Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als
wetenschappelijke waarheid voordoen
■ bv. grafologie: adhv handschrift uitspraken kunnen doen over
persoonlijkheid en psyche
● Psychologie is wel …
○ … de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
■ Het externe gedrag wordt bestudeerd
■ De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne
processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen
○ bv. intelligentietest: adhv externe, meetbare oefeningen info vergaren over
het onmeetbare, het interne
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk hebben gemaakt
Geschiedenis
● Lang verleden
○ Wortels in filosofie
○ Nadenken over menselijke geest (dus niet gericht onderzoek)
MAAR
● Korte geschiedenis
○ Officiële start 1879 met oprichting 1e psychologisch laboratorium Wundt
door Wilhelm Wundt (jaar te kennen voor examen)
○ Eerste onderzoeksexperimenten
● Waarom zo laat?
○ Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
○ Van immateriële ziel → naar studieobject
○ Van filosofisch nadenken over de werking van de geest → tot onderzoek van
de geest in de traditie van de natuurwetenschappen
1
,Ontwikkelingen in de filosofie
● Oude-Griekse filosofen 500-400 vCh (aristoteles, plato, …)
○ Universum geschapen voor mens
■ Mens = uniek want kan als enige nadenken over eigen bestaan
○ Geocentrisme
○ Dualisme Plato
■ Geest bestaat los v lichaam
○ Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan
begrijpen via rede (nadenken, intellect)
○ Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
● T.e.m. 15e eeuw
○ Vertaling v Griekse geschriften door theologen
○ God (bijbel) staat garant voor de waarheid
○ Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
● Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
○ Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct …
■ Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme
● Aarde bleek dan toch niet het middelpunt van het universum
te zijn, maar de zon
■ Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
Islamitische en Chinese geleerden, …
○ Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk
denken
○ Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
● Rationalisme 17e eeuw
○ Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
■ Je kan aan alles twijfelen, behalve dat je twijfelt ‘cogito ergo sum’
○ Nativisme
■ Sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop
verder te bouwen via de rede
○ Dualisme
■ Lichaam als machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden
○ Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar enkel op lichaam
○ Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
● Empirisme 17e-18e eeuw
○ Hobbes, Locke & Hume
○ Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
■ Geest = tabula rasa
■ Kennis door observatie → associaties
○ Geest kan ook wetenschappelijk onderzocht worden
○ Kennis = product van ervaring, belang v observatie
2
, ○ Associatief leren, logische verbanden leggen tss ervaringen
● Nature >< nurture
○ Rationalisme vs. empirisme
○ Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren
(nurture)?
Evolutietheorie
● Darwin - 19e eeuw
○ Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
○ Mens is ook onderhevig aan dit process, net zoalsdieren
○ Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren
● 19e eeuw
○ Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als
studie-object dat kan bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze
De beginjaren van de psychologie - psychologische scholen
Wundt
● Grondlegger v/d academische psychologie
○ !1e psychologische labo te Leipzig, 1879!
● Eerste experimenten menselijke geest/bewustzijn
○ Prikkels aanbieden en gedrag uitlokken !ipv! te wachten tot het gedrag zich
aandient
■ In welke mate moeten 2 kleuren van elkaar verschillen om als
verschillend gezien te worden?
3
, ■ Hoelang duurt het om op een geluid te reageren?
■ Welke mentale stappen ondernemen we bij het oplossen van een
rekensom?
● Introspectieve methode
○ Kijken naar eigen bewustzijn door objectieve, nauwkeurige rapportering
gevoelens, gedachten, herinneringen, etc.
○ Aanbieden v prikkel → persoon rapporteert wat men voelt, denkt, alles wat in
de persoon opkomt
○ bv. snel tikken van metronoom → ‘ik ervaar een gevoel van spanning’
○ bv. wijnproeverij → ‘ik proef noten v abrikoos, van steenvruchten, zoete geur,
volle textuur, doet mij denken aan diner in italië met vrienden enkele jaren
geleden, blablabla’
Structuralisme
● Titchener, Külpe
● Onderzoek structuur bewustzijn
○ Uit welke deelelementen/bouwstenen bestaat menselijke geest?
○ Afgeleid via introspectie = opdelen van waarneming in
deelelementen/bouwstenen ထ introspectieve methode v Wundt
○ Uitkomst: tabel van alle deelelementen van de psyche
● Probleem? Wat zijn er ermee WANT veel intervariabiliteit én intravariabiliteit
● Dus reactie: functionalisme
Functionalisme
● Onderzoek naar functie v bewustzijn
● Geïnspireerd door
○ William James ‘stream of consciousness’: niet focussen op deelelementen van
geest want gedachten veranderen constant, niet statisch genoeg
>< atomisme structuralisme (functionalisme als tegenreactie)
○ Evolutietheorie
● Onderzoek moet nuttig zijn voor de maatschappij
● Hoe kan geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
○ bv. intelligentie
■ Kunnen verschillen in omgeving verschillen in intelligentie verklaren?
■ Kan intelligentie verbeterd worden als omgeving wordt aangepast?
Gestaltpsychologie
● Europese tegenreactie op structuralisme (Duitsland)
● Wertheimer, Köhler, & Koffka
○ Focus op perceptie, want perceptie stuurt gedrag
4
H1: WAT IS PSYCHOLOGIE?
Situering
● Oorsprong
○ Psyche (ψυχή) = geest
○ logie < logos (λόγος: woord, gedachte,rede) = gebied van studie
● Psychologie is niet …
○ Lekenpsychologie
■ Volkswijsheden, genre “iedereen weet toch dat…”
■ Speculeren over de menselijke aard
■ Gezond verstand, intuïtie
○ Pseudopsychologie
■ Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als
wetenschappelijke waarheid voordoen
■ bv. grafologie: adhv handschrift uitspraken kunnen doen over
persoonlijkheid en psyche
● Psychologie is wel …
○ … de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
■ Het externe gedrag wordt bestudeerd
■ De gedragsevidentie wordt gebruikt om de mentale of interne
processen te begrijpen die aan dat gedrag ten grondslag liggen
○ bv. intelligentietest: adhv externe, meetbare oefeningen info vergaren over
het onmeetbare, het interne
Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk hebben gemaakt
Geschiedenis
● Lang verleden
○ Wortels in filosofie
○ Nadenken over menselijke geest (dus niet gericht onderzoek)
MAAR
● Korte geschiedenis
○ Officiële start 1879 met oprichting 1e psychologisch laboratorium Wundt
door Wilhelm Wundt (jaar te kennen voor examen)
○ Eerste onderzoeksexperimenten
● Waarom zo laat?
○ Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
○ Van immateriële ziel → naar studieobject
○ Van filosofisch nadenken over de werking van de geest → tot onderzoek van
de geest in de traditie van de natuurwetenschappen
1
,Ontwikkelingen in de filosofie
● Oude-Griekse filosofen 500-400 vCh (aristoteles, plato, …)
○ Universum geschapen voor mens
■ Mens = uniek want kan als enige nadenken over eigen bestaan
○ Geocentrisme
○ Dualisme Plato
■ Geest bestaat los v lichaam
○ Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan
begrijpen via rede (nadenken, intellect)
○ Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
● T.e.m. 15e eeuw
○ Vertaling v Griekse geschriften door theologen
○ God (bijbel) staat garant voor de waarheid
○ Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
● Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
○ Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct …
■ Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme
● Aarde bleek dan toch niet het middelpunt van het universum
te zijn, maar de zon
■ Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
Islamitische en Chinese geleerden, …
○ Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk
denken
○ Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
● Rationalisme 17e eeuw
○ Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
■ Je kan aan alles twijfelen, behalve dat je twijfelt ‘cogito ergo sum’
○ Nativisme
■ Sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop
verder te bouwen via de rede
○ Dualisme
■ Lichaam als machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden
○ Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar enkel op lichaam
○ Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
● Empirisme 17e-18e eeuw
○ Hobbes, Locke & Hume
○ Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen
■ Geest = tabula rasa
■ Kennis door observatie → associaties
○ Geest kan ook wetenschappelijk onderzocht worden
○ Kennis = product van ervaring, belang v observatie
2
, ○ Associatief leren, logische verbanden leggen tss ervaringen
● Nature >< nurture
○ Rationalisme vs. empirisme
○ Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren
(nurture)?
Evolutietheorie
● Darwin - 19e eeuw
○ Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
○ Mens is ook onderhevig aan dit process, net zoalsdieren
○ Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren
● 19e eeuw
○ Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als
studie-object dat kan bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze
De beginjaren van de psychologie - psychologische scholen
Wundt
● Grondlegger v/d academische psychologie
○ !1e psychologische labo te Leipzig, 1879!
● Eerste experimenten menselijke geest/bewustzijn
○ Prikkels aanbieden en gedrag uitlokken !ipv! te wachten tot het gedrag zich
aandient
■ In welke mate moeten 2 kleuren van elkaar verschillen om als
verschillend gezien te worden?
3
, ■ Hoelang duurt het om op een geluid te reageren?
■ Welke mentale stappen ondernemen we bij het oplossen van een
rekensom?
● Introspectieve methode
○ Kijken naar eigen bewustzijn door objectieve, nauwkeurige rapportering
gevoelens, gedachten, herinneringen, etc.
○ Aanbieden v prikkel → persoon rapporteert wat men voelt, denkt, alles wat in
de persoon opkomt
○ bv. snel tikken van metronoom → ‘ik ervaar een gevoel van spanning’
○ bv. wijnproeverij → ‘ik proef noten v abrikoos, van steenvruchten, zoete geur,
volle textuur, doet mij denken aan diner in italië met vrienden enkele jaren
geleden, blablabla’
Structuralisme
● Titchener, Külpe
● Onderzoek structuur bewustzijn
○ Uit welke deelelementen/bouwstenen bestaat menselijke geest?
○ Afgeleid via introspectie = opdelen van waarneming in
deelelementen/bouwstenen ထ introspectieve methode v Wundt
○ Uitkomst: tabel van alle deelelementen van de psyche
● Probleem? Wat zijn er ermee WANT veel intervariabiliteit én intravariabiliteit
● Dus reactie: functionalisme
Functionalisme
● Onderzoek naar functie v bewustzijn
● Geïnspireerd door
○ William James ‘stream of consciousness’: niet focussen op deelelementen van
geest want gedachten veranderen constant, niet statisch genoeg
>< atomisme structuralisme (functionalisme als tegenreactie)
○ Evolutietheorie
● Onderzoek moet nuttig zijn voor de maatschappij
● Hoe kan geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
○ bv. intelligentie
■ Kunnen verschillen in omgeving verschillen in intelligentie verklaren?
■ Kan intelligentie verbeterd worden als omgeving wordt aangepast?
Gestaltpsychologie
● Europese tegenreactie op structuralisme (Duitsland)
● Wertheimer, Köhler, & Koffka
○ Focus op perceptie, want perceptie stuurt gedrag
4
