Partners in communicatie en coaching – communicatie en coachen
Inhoud
1 Context- en conceptverkenning........................................................................................................................................5
1.1 Handelingsgericht werken in een zorgcontinuüm..................................................................................................5
1.1.1 Vier fases van het zorgcontinuüm......................................................................................................................6
1.2 7 uitgangspunten van handelingsgericht werken...................................................................................................7
1.1.1 Wat is handelingsgericht werken (HGW)? (voorkennis)................................................................................7
1.2.1 Handelingsgericht werken – wettelijk kader....................................................................................................8
1.1.2 Effecten.....................................................................................................................................................................8
1.2.2 Wat houden de 7 uitgangspunten precies in?.................................................................................................9
2 Partnerschap en communicatie met ouders.................................................................................................................10
2.1 Dimensies van ouderbetrokkenheid.......................................................................................................................10
2.1.1 De ouders als educatieve partner....................................................................................................................10
2.1.2 Waarom investeren in ouderbetrokkenheid?................................................................................................10
2.1.3 Dimensies van betrokkenheid...........................................................................................................................11
2.1.4 6 types van ouderbetrokkenheid.....................................................................................................................13
2.2 Verschillen in ouderbetrokkenheid.........................................................................................................................14
2.2.1 De moeilijk te bereiken ouders: drempels......................................................................................................14
2.2.2 De helikopterouder: uitdagingen......................................................................................................................21
2.3 Schriftelijke communicatie met ouders..................................................................................................................26
2.4 Gesprekken met ouders.............................................................................................................................................28
2.4.1 Soorten gesprekken.............................................................................................................................................28
2.4.2 Ontwikkelgesprek................................................................................................................................................28
2.4.3 Slechtnieuwsgesprek...........................................................................................................................................29
3 Partnerschap met ouders in een grootstedelijke context (gastcollege).................................................................31
3.1 Woordwijzer - Superdiversiteit................................................................................................................................31
3.2 Een (zorg)gesprek met anderstalige ouders..........................................................................................................31
3.3 Goede praktijken: kennisdeling in discussieforum..............................................................................................31
3.4 Q&A................................................................................................................................................................................31
4 Coachen in een onderwijscontext..................................................................................................................................32
4.1 De coachende rol van de zorgcoördinator............................................................................................................32
4.1.1 Welke situaties in het onderwijs vragen om coaching?..............................................................................32
4.1.2 ‘Coachen’ in het zorgcontinuüm.......................................................................................................................33
4.1.3 De coachende rol van de ondersteuner..........................................................................................................34
1
, 4.2 Coachen op een continuüm van sturen naar volgen...........................................................................................34
4.2.1 Mentor of coach?.................................................................................................................................................34
4.2.2 De zes interventiestrategieën op een continuüm van sturen naar volgen.............................................34
4.2.3 Conclusie................................................................................................................................................................35
4.3 De kunst van actief luisteren en effectief vragen stellen..................................................................................36
4.3.1 Effectief vragen stellen.......................................................................................................................................37
4.4 De coach als regisseur van het (GRROW)-gesprek.............................................................................................38
5 Coachen in een onderwijscontext..................................................................................................................................38
6 Coachen in een onderwijscontext..................................................................................................................................39
6.1 Het hulpverlenend kindgesprek...............................................................................................................................39
6.1.1 Wat een gesprek helpend maakt......................................................................................................................39
6.1.2 Kenmerken van een warme basishouding......................................................................................................39
6.1.3 Do’s & dont’s bij een hulpverlenend kindgesprek........................................................................................39
6.1.4 De spelregels van het hulpverlenend kindgesprek.......................................................................................40
6.1.5 Hoe de leeftijd kan meespelen bij het voeren van hulpverlenend kindgesprek....................................41
6.2 Het motivatiegesprek.................................................................................................................................................42
6.2.1 De (zorg)leerkracht/ondersteuner als pedagogisch leercoach..................................................................42
6.2.2 Wat is motivatie?.................................................................................................................................................42
6.2.3 Wat zegt de motivatietheorie?.........................................................................................................................43
6.2.4 Model voor motiverende gespreksvoering....................................................................................................43
6.3 Het herstelgericht kindgesprek................................................................................................................................44
6.3.1 Wat is een herstelgerichte gespreksvoering..................................................................................................44
6.3.2 Grondhouding van de begeleider.....................................................................................................................44
6.3.3 Opbouw van een herstelgericht gesprek........................................................................................................44
6.3.4 Het ‘teken-je-gesprek’ – model van Adinda de Vreede..............................................................................45
6.3.5 Het tekenen van oplossingen............................................................................................................................45
7 Teamwork.............................................................................................................................................................................46
7.1 Het 4-IN-model van interpersoonlijke groepsbehoeften...................................................................................46
7.2 Teamontwikkelingsfasen van B. Tuckman (1965) en de taak van de groepsleider......................................46
7.2.1 De taak van de projectleider.............................................................................................................................47
7.2.2 Fasen herkennen..................................................................................................................................................49
7.3 Teambijdrage en teamrolmodellen van o.m. M. Belbin (1981).........................................................................50
7.3.1 Mijn persoonlijke bijdrage aan dit team..........................................................................................................50
7.3.2 Negen teamrollen.................................................................................................................................................50
8 Timemanagement...............................................................................................................................................................53
2
, 8.1 Jouw eigen werkorganisatie.....................................................................................................................................53
8.1.1 Optimale werkorganisatie en -uitvoering.......................................................................................................53
8.1.2 Afleiden en tijdverslinders.................................................................................................................................54
8.2 Timemanagement van het team..............................................................................................................................55
8.2.1 Wat is inefficiënt teamwork?............................................................................................................................55
8.2.2 Waarom is teamtimemanagement belangrijk?..............................................................................................56
8.2.3 Tien tips voor teamtimemanagement.............................................................................................................57
8.2.4 Bijlage overzicht intervisiemethodieken.........................................................................................................57
9 Effectief en efficiënt (online) vergaderen......................................................................................................................57
9.1 Effectief en efficiënt vergaderen.............................................................................................................................58
9.1.1 Vergaderen en betrokkenheid..........................................................................................................................58
9.1.2 Teambijeenkomst als jager van ontwikkeling................................................................................................58
9.1.3 Tips om de betrokkenheid hoog te houden in teambijeenkomsten.........................................................58
9.1.4 7 werkvormen voor check-in (handboek blz. 155).......................................................................................60
9.2 Effectief en efficiënt online vergaderen.................................................................................................................63
9.2.1 Waarom videovergaderen doodvermoeiend is.............................................................................................63
9.2.2 25 tips om effectief en efficiënt online te vergaderen................................................................................64
10 leiding nemen en weerstand bespreekbaar maken..................................................................................................65
10.1 Interactiepatronen begrijpen met de Roos van Leary (1957).........................................................................65
10.1.1 Een gedragsvorm is op zich niet goed of slecht: mensen hebben wel een voorkeursstijl................65
10.1.2 Het ene gedrag roept het andere op: actie-reactie...................................................................................65
10.1.3 Een gedragsvorm kan zowel functioneel als dysfunctioneel zijn...........................................................66
10.1.4 Beknellende interactiepatronen doorbreken..............................................................................................66
10.2 Signalen uit de onderstroom observeren............................................................................................................67
10.3 Weerstand hanteren................................................................................................................................................68
10.3.1 Een positieve kijk op weerstand....................................................................................................................68
10.3.2 Een slimme strategie m.b.v. het schema van de optimale spanningsbalans om te veranderen......68
10.3.3 Wil-weerstand of kan-weerstand..................................................................................................................69
10.3.4 Vijf gewetensvragen voor de veranderaar...................................................................................................69
10.3.5 Kennis over beïnvloedingsstrategieën..........................................................................................................69
11 Opkomen voor leerlingen en overtuigend argumenteren......................................................................................69
11.1 Integer handelen mbv Voice Dialogue.................................................................................................................69
11.1.1 Voice Dialogue...................................................................................................................................................70
11.2 Stijlen van conflicthantering: TKI-model.............................................................................................................71
11.3 Overtuigend argumenteren...................................................................................................................................71
3
, 12 Basisvaardigheden teamcoaching................................................................................................................................72
12.1 Succesfactoren van een team................................................................................................................................73
12.2 Interventies en methodes van de teamcoach....................................................................................................73
12.3 Zelfonderzoek voor teamcoaches.........................................................................................................................73
4
Inhoud
1 Context- en conceptverkenning........................................................................................................................................5
1.1 Handelingsgericht werken in een zorgcontinuüm..................................................................................................5
1.1.1 Vier fases van het zorgcontinuüm......................................................................................................................6
1.2 7 uitgangspunten van handelingsgericht werken...................................................................................................7
1.1.1 Wat is handelingsgericht werken (HGW)? (voorkennis)................................................................................7
1.2.1 Handelingsgericht werken – wettelijk kader....................................................................................................8
1.1.2 Effecten.....................................................................................................................................................................8
1.2.2 Wat houden de 7 uitgangspunten precies in?.................................................................................................9
2 Partnerschap en communicatie met ouders.................................................................................................................10
2.1 Dimensies van ouderbetrokkenheid.......................................................................................................................10
2.1.1 De ouders als educatieve partner....................................................................................................................10
2.1.2 Waarom investeren in ouderbetrokkenheid?................................................................................................10
2.1.3 Dimensies van betrokkenheid...........................................................................................................................11
2.1.4 6 types van ouderbetrokkenheid.....................................................................................................................13
2.2 Verschillen in ouderbetrokkenheid.........................................................................................................................14
2.2.1 De moeilijk te bereiken ouders: drempels......................................................................................................14
2.2.2 De helikopterouder: uitdagingen......................................................................................................................21
2.3 Schriftelijke communicatie met ouders..................................................................................................................26
2.4 Gesprekken met ouders.............................................................................................................................................28
2.4.1 Soorten gesprekken.............................................................................................................................................28
2.4.2 Ontwikkelgesprek................................................................................................................................................28
2.4.3 Slechtnieuwsgesprek...........................................................................................................................................29
3 Partnerschap met ouders in een grootstedelijke context (gastcollege).................................................................31
3.1 Woordwijzer - Superdiversiteit................................................................................................................................31
3.2 Een (zorg)gesprek met anderstalige ouders..........................................................................................................31
3.3 Goede praktijken: kennisdeling in discussieforum..............................................................................................31
3.4 Q&A................................................................................................................................................................................31
4 Coachen in een onderwijscontext..................................................................................................................................32
4.1 De coachende rol van de zorgcoördinator............................................................................................................32
4.1.1 Welke situaties in het onderwijs vragen om coaching?..............................................................................32
4.1.2 ‘Coachen’ in het zorgcontinuüm.......................................................................................................................33
4.1.3 De coachende rol van de ondersteuner..........................................................................................................34
1
, 4.2 Coachen op een continuüm van sturen naar volgen...........................................................................................34
4.2.1 Mentor of coach?.................................................................................................................................................34
4.2.2 De zes interventiestrategieën op een continuüm van sturen naar volgen.............................................34
4.2.3 Conclusie................................................................................................................................................................35
4.3 De kunst van actief luisteren en effectief vragen stellen..................................................................................36
4.3.1 Effectief vragen stellen.......................................................................................................................................37
4.4 De coach als regisseur van het (GRROW)-gesprek.............................................................................................38
5 Coachen in een onderwijscontext..................................................................................................................................38
6 Coachen in een onderwijscontext..................................................................................................................................39
6.1 Het hulpverlenend kindgesprek...............................................................................................................................39
6.1.1 Wat een gesprek helpend maakt......................................................................................................................39
6.1.2 Kenmerken van een warme basishouding......................................................................................................39
6.1.3 Do’s & dont’s bij een hulpverlenend kindgesprek........................................................................................39
6.1.4 De spelregels van het hulpverlenend kindgesprek.......................................................................................40
6.1.5 Hoe de leeftijd kan meespelen bij het voeren van hulpverlenend kindgesprek....................................41
6.2 Het motivatiegesprek.................................................................................................................................................42
6.2.1 De (zorg)leerkracht/ondersteuner als pedagogisch leercoach..................................................................42
6.2.2 Wat is motivatie?.................................................................................................................................................42
6.2.3 Wat zegt de motivatietheorie?.........................................................................................................................43
6.2.4 Model voor motiverende gespreksvoering....................................................................................................43
6.3 Het herstelgericht kindgesprek................................................................................................................................44
6.3.1 Wat is een herstelgerichte gespreksvoering..................................................................................................44
6.3.2 Grondhouding van de begeleider.....................................................................................................................44
6.3.3 Opbouw van een herstelgericht gesprek........................................................................................................44
6.3.4 Het ‘teken-je-gesprek’ – model van Adinda de Vreede..............................................................................45
6.3.5 Het tekenen van oplossingen............................................................................................................................45
7 Teamwork.............................................................................................................................................................................46
7.1 Het 4-IN-model van interpersoonlijke groepsbehoeften...................................................................................46
7.2 Teamontwikkelingsfasen van B. Tuckman (1965) en de taak van de groepsleider......................................46
7.2.1 De taak van de projectleider.............................................................................................................................47
7.2.2 Fasen herkennen..................................................................................................................................................49
7.3 Teambijdrage en teamrolmodellen van o.m. M. Belbin (1981).........................................................................50
7.3.1 Mijn persoonlijke bijdrage aan dit team..........................................................................................................50
7.3.2 Negen teamrollen.................................................................................................................................................50
8 Timemanagement...............................................................................................................................................................53
2
, 8.1 Jouw eigen werkorganisatie.....................................................................................................................................53
8.1.1 Optimale werkorganisatie en -uitvoering.......................................................................................................53
8.1.2 Afleiden en tijdverslinders.................................................................................................................................54
8.2 Timemanagement van het team..............................................................................................................................55
8.2.1 Wat is inefficiënt teamwork?............................................................................................................................55
8.2.2 Waarom is teamtimemanagement belangrijk?..............................................................................................56
8.2.3 Tien tips voor teamtimemanagement.............................................................................................................57
8.2.4 Bijlage overzicht intervisiemethodieken.........................................................................................................57
9 Effectief en efficiënt (online) vergaderen......................................................................................................................57
9.1 Effectief en efficiënt vergaderen.............................................................................................................................58
9.1.1 Vergaderen en betrokkenheid..........................................................................................................................58
9.1.2 Teambijeenkomst als jager van ontwikkeling................................................................................................58
9.1.3 Tips om de betrokkenheid hoog te houden in teambijeenkomsten.........................................................58
9.1.4 7 werkvormen voor check-in (handboek blz. 155).......................................................................................60
9.2 Effectief en efficiënt online vergaderen.................................................................................................................63
9.2.1 Waarom videovergaderen doodvermoeiend is.............................................................................................63
9.2.2 25 tips om effectief en efficiënt online te vergaderen................................................................................64
10 leiding nemen en weerstand bespreekbaar maken..................................................................................................65
10.1 Interactiepatronen begrijpen met de Roos van Leary (1957).........................................................................65
10.1.1 Een gedragsvorm is op zich niet goed of slecht: mensen hebben wel een voorkeursstijl................65
10.1.2 Het ene gedrag roept het andere op: actie-reactie...................................................................................65
10.1.3 Een gedragsvorm kan zowel functioneel als dysfunctioneel zijn...........................................................66
10.1.4 Beknellende interactiepatronen doorbreken..............................................................................................66
10.2 Signalen uit de onderstroom observeren............................................................................................................67
10.3 Weerstand hanteren................................................................................................................................................68
10.3.1 Een positieve kijk op weerstand....................................................................................................................68
10.3.2 Een slimme strategie m.b.v. het schema van de optimale spanningsbalans om te veranderen......68
10.3.3 Wil-weerstand of kan-weerstand..................................................................................................................69
10.3.4 Vijf gewetensvragen voor de veranderaar...................................................................................................69
10.3.5 Kennis over beïnvloedingsstrategieën..........................................................................................................69
11 Opkomen voor leerlingen en overtuigend argumenteren......................................................................................69
11.1 Integer handelen mbv Voice Dialogue.................................................................................................................69
11.1.1 Voice Dialogue...................................................................................................................................................70
11.2 Stijlen van conflicthantering: TKI-model.............................................................................................................71
11.3 Overtuigend argumenteren...................................................................................................................................71
3
, 12 Basisvaardigheden teamcoaching................................................................................................................................72
12.1 Succesfactoren van een team................................................................................................................................73
12.2 Interventies en methodes van de teamcoach....................................................................................................73
12.3 Zelfonderzoek voor teamcoaches.........................................................................................................................73
4
