Algemene psychologie - Psychologie
H 1 : Wat is psychologie?
Onder psychologie kan men twee delen begrijpen.
• psyche (geest)
• logie < logos (rede, gedachte) = gebied van de studie.
Waarom hebben we psychologie nodig?
Volkswijsheden, algemene opvattingen, gezond verstand kunnen verkeerd zijn. Zelfs onze eigen ogen
kunnen ons bedriegen (zie foto van de olifant op de ppt). Hierdoor hebben we psychologie
weldegelijk nodig.
“Although common sense can be useful for some purpose, it’s sometimes completely wrong”.
Psychologie is geen gezond verstand, intuïtie, volkswijsheid = lekenpsychologie (elkaar goede raad
geven is geen echte psychologie).
Psychologie is ook geen pseudopsychologie = niet onderbouwde psychologische aannamen die zich
als wetenschappelijke waarheid voordoen. Deze mensen verkopen aan andere mensen een soort
theorie die niet wetenschappelijk onderbouwd is en hij doet zich dus voor als iemand die er alles
vanaf weet, wat uiteraard niet zo is. Een voorbeeld hiervan is grafologie waarbij men beweert de
persoonlijkheid van iemand te achterhalen op basisch van het handschrift, dit klopt natuurlijk niet,
deze mensen pretenderen dit.
Psychologie is een wetenschap (een benadering), we zoeken verklaringen voor verschijnselen die we
waarnemen en zijn erop gericht om de wereld rondom ons te begrijpen.
Psychologie is een wetenschap waarbij het externe gedrag bestudeerd wordt en waarbij die
gedragsevidentie gebruikt wordt om de mentale of interne processen te begrijpen die aan dat
gedrag ten grondslag ligt.
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”.
-> lang verleden: wortels in de filosofie, nadenken over menselijke geest
-> officiele start 1879: oprichting eerste psychologisch laboratorium
Waarom zo laat?
Wet studie van de mens vergde verandering in mensbeeld.
,Ontwikkeling in de filosofie
• Oud-Griekse filosofen (Plato, Aristoteles) 5-4de v.c. (hoe zit de menselijke geest in elkaar?)
• Het universum is geschapen voor de mens
o Geocentrisme Ptolemaus (aarde is het middelpunt van het universum)
o Dualisme Plato
➔ Geest en lichaam zijn twee aparte entiteiten
• Kerk (hier werd er aan intellectueel denkwerk gedaan)
• Vertaling van Griekse geschriften
o Goddelijke inlevingen en intuïtie als bron van kennis
▪ God staat garant voor waarheid = geschriften v.d. kerk zijn de meest
betrouwbare bron van kennis.
• Wetenschappelijke revolutie
o Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct
o Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme (16e eeuw) -> zon centraal ipv de aarde
o Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en
Chinese geleerden. De kerk werd dus enorm uitgedaagd en we twijfelden aan die
oude wijsheden waar iedereen van overtuigd was omdat de kerk dit zei.
▪ Wetenschappelijke studie als nieuwe bron van kennis = observatie van
experimenten
• 17e eeuw: Descartes – Rationalisme
o Dualisme (geest en lichaam zijn twee aparte entiteiten MAAR we kunnen de
wetenschappelijke methode toepassen op een deel van de mens (het
lichaam).
o Nativisme: kennis komt tot stand via aangeboren ideeën en afgeleide
inzichten, hierdoor kunnen we verdere inzichten afleiden.
▪ Het lichaam is een soort machine die wetenschappelijk onderzocht kan worden,
de geest niet -> dit is het centrum van de vrije wil en rede
▪ Het lichaam kan onderworpen worden aan de wetenschappelijke studie, de
geest kan enkel onderzocht worden door basisch van het nadenken, gebruiken
van de rede.
, • 17e -18e eeuw: Hobbes, Locke en Hume – Emperisme
o Kennis komt niet tot stand via aangeboren ideeën en afgeleide inzichten maar
via zintuigelijke ervaringen
▪ Geest = Tabula Rasa (onbeschreven blad)
▪ Inhoud van de geest komt via zintuigelijke ervaringen = kennis door observatie
bv. De eerste keer zien we een bliksemschicht, we observeren dit (ervaring) -> na
die bliksemschicht komt er telkens ook een dondergeluid dus dan gaan we
dingen met elkaar associëren (dit is niet aangeboren maar een ervaring)
o Hoe: door associatie
▪ Kennis is het product van ervaringen
▪ Geest kan ook wetenschappelijk onderzocht worden
• 19e eeuw: Darwin
o Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan de omgeving
o De mens staat op de hoogste trap in de evolutie
▪ Als ook mensen het product zijn van de evolutie, kan men hun gedrag
bestuderen op wetenschappelijke manieren, net zoals bij dieren
Bv. Als dieren een ander uiterlijk hanteren of een andere bek krijgen om
beter aan het voedsel te komen, waarom kan een mens dan niet op dezelfde
manier bestudeerd worden want wij zijn ook onderhevig aan de evolutie?
De beginjaren van de psychologie
• 19e eeuw
Dit is de start van de wetenschappelijke studie op de menselijke geest, hierdoor kwamen
verschillende psychologische scholen. Het overkoepelend studieobject was de menselijk geest maar
elke school had zijn eigen idee over hoe kennis tot stand kwam.
Psychologische scholen:
Europa
Vs
• Structuralisme
• Functionalisme
• Gestaltpsychologie
• Behaviorisme
• Psychoanalyse
De psychoanalyse bestaat tegenwoordig nog steeds. Wundt wordt beschouwt als de grondlegger
van de academische psychologie door de opbouw van zijn labo in 1879. Wundt deed onderzoek naar
de menselijk geest (het bewustzijn).
• In welke mate moeten twee kleuren van elkaar verschillen om door de
waarnemer waargenomen te worden als 2 verschillende kleuren.
• Hoelang duurt het vooraleer we op een geluid kunnen reageren.
, ▪ Om toegang te krijgen tot het bewustzijn gebruikte hij de introspectieve
methode (naar de binnenkant van uzelf kijken) zie def in cursus
▪ Introspectie: wat brengt de prikkel bij mij teweeg? Kijken naar eigen
bewustzijn bv ik krijg een roos, wat brengt dit bij mij naar boven, welke
herinneringen komen naar boven bij het zien van die roos, de kleur rood, de
zoete geur…
Structuralisme (1ste psychologische school)
• Belangrijkste vertegenwoordigers: Titchener, Kulpe
• Wat was de structuur (de opbouw) van ons bewustzijn?
o Uit welke bouwstenen bestaat de menselijke geest?
o Hoe bouwen deze bouwstenen de mentale structuren (mentale
voorstelling voorwerp, concept, persoon etc.)
o Afgeleid via introspectie
Tegenreactie:
• Introspectieve methode = subjectief en onbetrouwbaar
o In hoeverre is deze methode reproduceerbaar?
o Er zijn bij deze methode limieten v.h. bewustzijn
• Praktisch nut structuralisme?
• Als tegenreactie ontstond het functionalisme
Functionalisme
• Pragmatische benadering (wat zijn de praktische problemen?)
o Onderzoek naar de functie van bewustzijn
o Hoe kan de geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
• Geïnspireerd door
o Evolutietheorie
o James “stream of consciousness”
▪ Stroom van bewustzijn = ons bewustzijn verandert continu
• Studie menselijke geest moet nuttig zijn voor de maatschappij
o Vb. intelligentie
▪ Kunnen verschillen in omgeving verschillen in intelligentie verklaren?
▪ Kan intelligentie verbeterd worden als de omgeving wordt aangepast?
Gestaltpsychologie
• Vertegenwoordigers: Wertheimer, Kohler, Koffka
o Focus op perceptie, dat stuurt het gedrag
▪ “geheel (gestalt) is meer dan som der delen”
= je moet kijken naar het totaalplaatje, de perceptie opdelen is zinloos
atomisme <-> structuralisme = tegenbeweging
o Ondersteuning via visuele illusies
▪ Belang van de totaalconfiguratie
H 1 : Wat is psychologie?
Onder psychologie kan men twee delen begrijpen.
• psyche (geest)
• logie < logos (rede, gedachte) = gebied van de studie.
Waarom hebben we psychologie nodig?
Volkswijsheden, algemene opvattingen, gezond verstand kunnen verkeerd zijn. Zelfs onze eigen ogen
kunnen ons bedriegen (zie foto van de olifant op de ppt). Hierdoor hebben we psychologie
weldegelijk nodig.
“Although common sense can be useful for some purpose, it’s sometimes completely wrong”.
Psychologie is geen gezond verstand, intuïtie, volkswijsheid = lekenpsychologie (elkaar goede raad
geven is geen echte psychologie).
Psychologie is ook geen pseudopsychologie = niet onderbouwde psychologische aannamen die zich
als wetenschappelijke waarheid voordoen. Deze mensen verkopen aan andere mensen een soort
theorie die niet wetenschappelijk onderbouwd is en hij doet zich dus voor als iemand die er alles
vanaf weet, wat uiteraard niet zo is. Een voorbeeld hiervan is grafologie waarbij men beweert de
persoonlijkheid van iemand te achterhalen op basisch van het handschrift, dit klopt natuurlijk niet,
deze mensen pretenderen dit.
Psychologie is een wetenschap (een benadering), we zoeken verklaringen voor verschijnselen die we
waarnemen en zijn erop gericht om de wereld rondom ons te begrijpen.
Psychologie is een wetenschap waarbij het externe gedrag bestudeerd wordt en waarbij die
gedragsevidentie gebruikt wordt om de mentale of interne processen te begrijpen die aan dat
gedrag ten grondslag ligt.
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis”.
-> lang verleden: wortels in de filosofie, nadenken over menselijke geest
-> officiele start 1879: oprichting eerste psychologisch laboratorium
Waarom zo laat?
Wet studie van de mens vergde verandering in mensbeeld.
,Ontwikkeling in de filosofie
• Oud-Griekse filosofen (Plato, Aristoteles) 5-4de v.c. (hoe zit de menselijke geest in elkaar?)
• Het universum is geschapen voor de mens
o Geocentrisme Ptolemaus (aarde is het middelpunt van het universum)
o Dualisme Plato
➔ Geest en lichaam zijn twee aparte entiteiten
• Kerk (hier werd er aan intellectueel denkwerk gedaan)
• Vertaling van Griekse geschriften
o Goddelijke inlevingen en intuïtie als bron van kennis
▪ God staat garant voor waarheid = geschriften v.d. kerk zijn de meest
betrouwbare bron van kennis.
• Wetenschappelijke revolutie
o Oude wijsheden blijken niet noodzakelijk correct
o Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme (16e eeuw) -> zon centraal ipv de aarde
o Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met Islamitische en
Chinese geleerden. De kerk werd dus enorm uitgedaagd en we twijfelden aan die
oude wijsheden waar iedereen van overtuigd was omdat de kerk dit zei.
▪ Wetenschappelijke studie als nieuwe bron van kennis = observatie van
experimenten
• 17e eeuw: Descartes – Rationalisme
o Dualisme (geest en lichaam zijn twee aparte entiteiten MAAR we kunnen de
wetenschappelijke methode toepassen op een deel van de mens (het
lichaam).
o Nativisme: kennis komt tot stand via aangeboren ideeën en afgeleide
inzichten, hierdoor kunnen we verdere inzichten afleiden.
▪ Het lichaam is een soort machine die wetenschappelijk onderzocht kan worden,
de geest niet -> dit is het centrum van de vrije wil en rede
▪ Het lichaam kan onderworpen worden aan de wetenschappelijke studie, de
geest kan enkel onderzocht worden door basisch van het nadenken, gebruiken
van de rede.
, • 17e -18e eeuw: Hobbes, Locke en Hume – Emperisme
o Kennis komt niet tot stand via aangeboren ideeën en afgeleide inzichten maar
via zintuigelijke ervaringen
▪ Geest = Tabula Rasa (onbeschreven blad)
▪ Inhoud van de geest komt via zintuigelijke ervaringen = kennis door observatie
bv. De eerste keer zien we een bliksemschicht, we observeren dit (ervaring) -> na
die bliksemschicht komt er telkens ook een dondergeluid dus dan gaan we
dingen met elkaar associëren (dit is niet aangeboren maar een ervaring)
o Hoe: door associatie
▪ Kennis is het product van ervaringen
▪ Geest kan ook wetenschappelijk onderzocht worden
• 19e eeuw: Darwin
o Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan de omgeving
o De mens staat op de hoogste trap in de evolutie
▪ Als ook mensen het product zijn van de evolutie, kan men hun gedrag
bestuderen op wetenschappelijke manieren, net zoals bij dieren
Bv. Als dieren een ander uiterlijk hanteren of een andere bek krijgen om
beter aan het voedsel te komen, waarom kan een mens dan niet op dezelfde
manier bestudeerd worden want wij zijn ook onderhevig aan de evolutie?
De beginjaren van de psychologie
• 19e eeuw
Dit is de start van de wetenschappelijke studie op de menselijke geest, hierdoor kwamen
verschillende psychologische scholen. Het overkoepelend studieobject was de menselijk geest maar
elke school had zijn eigen idee over hoe kennis tot stand kwam.
Psychologische scholen:
Europa
Vs
• Structuralisme
• Functionalisme
• Gestaltpsychologie
• Behaviorisme
• Psychoanalyse
De psychoanalyse bestaat tegenwoordig nog steeds. Wundt wordt beschouwt als de grondlegger
van de academische psychologie door de opbouw van zijn labo in 1879. Wundt deed onderzoek naar
de menselijk geest (het bewustzijn).
• In welke mate moeten twee kleuren van elkaar verschillen om door de
waarnemer waargenomen te worden als 2 verschillende kleuren.
• Hoelang duurt het vooraleer we op een geluid kunnen reageren.
, ▪ Om toegang te krijgen tot het bewustzijn gebruikte hij de introspectieve
methode (naar de binnenkant van uzelf kijken) zie def in cursus
▪ Introspectie: wat brengt de prikkel bij mij teweeg? Kijken naar eigen
bewustzijn bv ik krijg een roos, wat brengt dit bij mij naar boven, welke
herinneringen komen naar boven bij het zien van die roos, de kleur rood, de
zoete geur…
Structuralisme (1ste psychologische school)
• Belangrijkste vertegenwoordigers: Titchener, Kulpe
• Wat was de structuur (de opbouw) van ons bewustzijn?
o Uit welke bouwstenen bestaat de menselijke geest?
o Hoe bouwen deze bouwstenen de mentale structuren (mentale
voorstelling voorwerp, concept, persoon etc.)
o Afgeleid via introspectie
Tegenreactie:
• Introspectieve methode = subjectief en onbetrouwbaar
o In hoeverre is deze methode reproduceerbaar?
o Er zijn bij deze methode limieten v.h. bewustzijn
• Praktisch nut structuralisme?
• Als tegenreactie ontstond het functionalisme
Functionalisme
• Pragmatische benadering (wat zijn de praktische problemen?)
o Onderzoek naar de functie van bewustzijn
o Hoe kan de geest optimaal functioneren in zijn omgeving?
• Geïnspireerd door
o Evolutietheorie
o James “stream of consciousness”
▪ Stroom van bewustzijn = ons bewustzijn verandert continu
• Studie menselijke geest moet nuttig zijn voor de maatschappij
o Vb. intelligentie
▪ Kunnen verschillen in omgeving verschillen in intelligentie verklaren?
▪ Kan intelligentie verbeterd worden als de omgeving wordt aangepast?
Gestaltpsychologie
• Vertegenwoordigers: Wertheimer, Kohler, Koffka
o Focus op perceptie, dat stuurt het gedrag
▪ “geheel (gestalt) is meer dan som der delen”
= je moet kijken naar het totaalplaatje, de perceptie opdelen is zinloos
atomisme <-> structuralisme = tegenbeweging
o Ondersteuning via visuele illusies
▪ Belang van de totaalconfiguratie
