2021-2022 53
UROGENITAAL STELSEL
▪ Eén van de belangrijkste stelsels (heel veel diersoortverschillen)
▪ Bestaat uit 2 stelsels
o Genitaal stelsel
▪ Vrouwelijk geslachtsstelsel
▪ Mannelijk geslachtsstelsel
o Urinair stelsel
▪ Belangrijk excretiestelsel
▪ Zal eerst ontwikkelen met drie fasen waarin 3 nieren gevormd zullen worden
• Pronefros
o Enkel functioneel bij primitieve vissen
• Metanefros
o Zal functionele nier vormen voor de klassieke huisdieren
• Mesonefros
o Functioneel bij meeste vissen + reptielen
o Enkel functioneel bij klassieke huisdieren tot aan foetale periode
▪ Delen van het urinair stelsel die embryonaal worden aangelegd → door mannelijke geslachtstelsel opgenomen
▪ Oorspronkelijk alle zoogdieren hermafrodiet aangelegd → embryonaal zowel mannelijke als vrouwelijke structuren
aangelegd
o Secundair zal 1 van de 2 regresseren afhankelijk van de chromosomen
▪ Oorspronkelijk wordt er bij zoogdieren → cloaca aangelegd (alles komt samen [zowel faeces als urine en
geslachtssappen])
o Urinair en genitaal stelsel niet gescheiden van elkaar → komen in zelfde trechter terecht
o Zal secundair van elkaar worden gescheiden (behalve bij vogels → gaan cloaca behouden)
URINAIR STELSEL
NIER
▪ Nier = primaire orgaan v/h urinair stelsel (is bilateraal terug
te vinden)
▪ Diersoortverschillen aanwezig in vorm → meestal aanwezig
als boonachtige structuur op overgang van ruggenwervels
met lendenwervels
▪ Urine wordt geproduceerd in de nieren
o Wordt afgeleid door de ureter naar de urineblaas
o Ureters gaan dorsaal uitmonden in de urine blaas
via de rug (thv van de blaashals, die sterke sfincter
om incontinentie tegen te houden
o Vanuit de urineblaas wordt de urine naar buiten
geleid door de urethra (= plasbuis)
▪ De gemeenschappelijke ruimte van de nier of de pelvis
renalis collecteer al de urine d.m.v kelkjes of calyces die de
urine opvangt
▪ Nier bestaat uit verschillende kapsels
o Capsula fibrosa
▪ Fibreus kapsel dat nier gaat beschermen
Figuur 67: Opbouw nierkwab van een enkelvoudige nier
▪ Bevat bloedvaten bij bepaalde dieren
o Capsula adiposa
▪ Kapsel met vetweefsel dat nier gaat beschermen
▪ Zelfs bij uitgemergeld dier zal hier altijd vetweefsel zijn en zal dit soort vetweefsel ook als laatste
verdwijnen
▪ Qua omvang: diersoortverschillen
Samenvatting orgaananatomie 2021-2022 Céline De Munter
,2021-2022 54
• Paard + rund: vrij gering
o Paard heeft veel grotere borstkas of thorax → ribben gaan nieren meer beschermen
dan kapsels
o Rund: linkernier ligt meer rechts van mediaanlijn → door magencomplex opzij
geschoven
▪ Afhankelijk van de diersoort → ontwikkeling 1 of meer lobben in embryonale periode
o Knaagdieren+ carnivoren: 1 lob of unilobair
o Zeezoogdieren: meerdere lobben of multilobair (krijgt meer druiventrosvormige nier)
▪ Blijft niet bestaan bij klassieke huisdieren (wel soort overgangsvorm bij runderen)
• Rund: cortex of nierschors gaat niet volledig vergroeien → groeven terug te vinden dus →
geen gladde cortex
• Andere klassieke huisdieren: volledig vergroeide cortex → nier uitwendig een gladde
structuur
▪ Voor medulla of nierschors: ook diersoortverschillen
o Rund + varken + mens: medulla onvolledig vergroeid zoals de cortex → apex van de piramides niet verbonden
met elkaar → vormen papillen
▪ Papillen niet met elkaar verbonden → medulla onvolledig vergroeid → multipapillaire nier
o Paard + carnivoren: volledig vergroeide medulla → unipapillaire nier
o Papillen monden uit in een soort kelk apart → calyx
▪ Unipapillaire nier: geen aparte kelken, maar 1 trechter → pelvis renalis
• Geen calyces of columnae
• 1 kamvormige papil of crista renalis
▪ Multipapillaire nier: ruimte tussen de papillen → columnae renalis/ zuilen van Bertini
DIERSOORTVERSCHILLEN
CARNIVOREN
▪ Unilobaire unipapillaire nier
▪ Hebben GEEN calyces of columnae renalis
▪ Hebben wel pelvis renalis (afgelijnd aan dorsale zijde door de crista
renalis)
▪ Op sagittale doorsnede: toch soort papillen waarneembaar →
pseudopapillen (zijn geen echte papillen)
o Ruimte tussen papillen → recessus renalis
▪ Kat: BV terug te vinden in het capsula fibrosa (zorgt voor
onderscheid tussen hond en kat!)
▪ Cortex: volledig versmolten → glad oppervlak
▪ Medulla: volledig versmolten → unipapillaire nier
▪ Foetale periode: unilobair
Figuur 68: Nieren van de carnivoren
Samenvatting orgaananatomie 2021-2022 Céline De Munter
, 2021-2022 55
RUND
▪ Multipapillaire nier → onvolledige versmelting van de medulla
o Bevat calyces
▪ Kunnen worden onderverdeeld
• 1 grote: calyx maior
• 2 kleinere: calyx minor
o Bevat columnae renalis
o Bevat meerdere papillen
▪ Geen pelvis renalis, enkel labyrint van aftakkingen van de calyces die gaan verzamelen in de
ureter
▪ Onvolledige vergroeiing van de cortex → buitenkant van de nier is NIET glad → gelobd oppervlak
▪ Foetale periode: multilobair → vergroeiing tot enkelvoudige nier
▪ Medulla niet versmolten: multipapillair Figuur 69: Nieren van het rund (GRu.)
VARKEN
▪ Ongeveer dezelfde type nier als mens
▪ Heeft multipapillaire nier
o Heeft calyces
o Heeft columnae renalis
o Heeft papillen → medulla niet volledig versmolten
▪ Cortex: wel volledig versmolten → buitenkant nier is glad
PAARD Figuur 70: Nieren van het varken
▪ Unipapillaire nier → medulla volledig versmolten
o Geen calyces
o Geen columnae renalis
▪ Wel crista renalis en pelvis renalis
▪ Vormverschil tussen linker- en rechternier
o Linkernier: boonvormig
Figuur 71: Overzichtstekening van de
o Rechternier: hartvormig rechternier van het paard
▪ Nierbekken: anders dan hond → bilateraal 2
uitlopers op de uiteinden → recessi terminales
▪ Foetaal aantal lobben: multilobair → vergroeiing tot enkelvoudige nier
▪ Cortex volledig versmolten → glad oppervlak Figuur 72: Nieren van het paard
▪ Heeft glandula pelvis renalis → urine gaat troebel zijn
Samenvatting orgaananatomie 2021-2022 Céline De Munter
UROGENITAAL STELSEL
▪ Eén van de belangrijkste stelsels (heel veel diersoortverschillen)
▪ Bestaat uit 2 stelsels
o Genitaal stelsel
▪ Vrouwelijk geslachtsstelsel
▪ Mannelijk geslachtsstelsel
o Urinair stelsel
▪ Belangrijk excretiestelsel
▪ Zal eerst ontwikkelen met drie fasen waarin 3 nieren gevormd zullen worden
• Pronefros
o Enkel functioneel bij primitieve vissen
• Metanefros
o Zal functionele nier vormen voor de klassieke huisdieren
• Mesonefros
o Functioneel bij meeste vissen + reptielen
o Enkel functioneel bij klassieke huisdieren tot aan foetale periode
▪ Delen van het urinair stelsel die embryonaal worden aangelegd → door mannelijke geslachtstelsel opgenomen
▪ Oorspronkelijk alle zoogdieren hermafrodiet aangelegd → embryonaal zowel mannelijke als vrouwelijke structuren
aangelegd
o Secundair zal 1 van de 2 regresseren afhankelijk van de chromosomen
▪ Oorspronkelijk wordt er bij zoogdieren → cloaca aangelegd (alles komt samen [zowel faeces als urine en
geslachtssappen])
o Urinair en genitaal stelsel niet gescheiden van elkaar → komen in zelfde trechter terecht
o Zal secundair van elkaar worden gescheiden (behalve bij vogels → gaan cloaca behouden)
URINAIR STELSEL
NIER
▪ Nier = primaire orgaan v/h urinair stelsel (is bilateraal terug
te vinden)
▪ Diersoortverschillen aanwezig in vorm → meestal aanwezig
als boonachtige structuur op overgang van ruggenwervels
met lendenwervels
▪ Urine wordt geproduceerd in de nieren
o Wordt afgeleid door de ureter naar de urineblaas
o Ureters gaan dorsaal uitmonden in de urine blaas
via de rug (thv van de blaashals, die sterke sfincter
om incontinentie tegen te houden
o Vanuit de urineblaas wordt de urine naar buiten
geleid door de urethra (= plasbuis)
▪ De gemeenschappelijke ruimte van de nier of de pelvis
renalis collecteer al de urine d.m.v kelkjes of calyces die de
urine opvangt
▪ Nier bestaat uit verschillende kapsels
o Capsula fibrosa
▪ Fibreus kapsel dat nier gaat beschermen
Figuur 67: Opbouw nierkwab van een enkelvoudige nier
▪ Bevat bloedvaten bij bepaalde dieren
o Capsula adiposa
▪ Kapsel met vetweefsel dat nier gaat beschermen
▪ Zelfs bij uitgemergeld dier zal hier altijd vetweefsel zijn en zal dit soort vetweefsel ook als laatste
verdwijnen
▪ Qua omvang: diersoortverschillen
Samenvatting orgaananatomie 2021-2022 Céline De Munter
,2021-2022 54
• Paard + rund: vrij gering
o Paard heeft veel grotere borstkas of thorax → ribben gaan nieren meer beschermen
dan kapsels
o Rund: linkernier ligt meer rechts van mediaanlijn → door magencomplex opzij
geschoven
▪ Afhankelijk van de diersoort → ontwikkeling 1 of meer lobben in embryonale periode
o Knaagdieren+ carnivoren: 1 lob of unilobair
o Zeezoogdieren: meerdere lobben of multilobair (krijgt meer druiventrosvormige nier)
▪ Blijft niet bestaan bij klassieke huisdieren (wel soort overgangsvorm bij runderen)
• Rund: cortex of nierschors gaat niet volledig vergroeien → groeven terug te vinden dus →
geen gladde cortex
• Andere klassieke huisdieren: volledig vergroeide cortex → nier uitwendig een gladde
structuur
▪ Voor medulla of nierschors: ook diersoortverschillen
o Rund + varken + mens: medulla onvolledig vergroeid zoals de cortex → apex van de piramides niet verbonden
met elkaar → vormen papillen
▪ Papillen niet met elkaar verbonden → medulla onvolledig vergroeid → multipapillaire nier
o Paard + carnivoren: volledig vergroeide medulla → unipapillaire nier
o Papillen monden uit in een soort kelk apart → calyx
▪ Unipapillaire nier: geen aparte kelken, maar 1 trechter → pelvis renalis
• Geen calyces of columnae
• 1 kamvormige papil of crista renalis
▪ Multipapillaire nier: ruimte tussen de papillen → columnae renalis/ zuilen van Bertini
DIERSOORTVERSCHILLEN
CARNIVOREN
▪ Unilobaire unipapillaire nier
▪ Hebben GEEN calyces of columnae renalis
▪ Hebben wel pelvis renalis (afgelijnd aan dorsale zijde door de crista
renalis)
▪ Op sagittale doorsnede: toch soort papillen waarneembaar →
pseudopapillen (zijn geen echte papillen)
o Ruimte tussen papillen → recessus renalis
▪ Kat: BV terug te vinden in het capsula fibrosa (zorgt voor
onderscheid tussen hond en kat!)
▪ Cortex: volledig versmolten → glad oppervlak
▪ Medulla: volledig versmolten → unipapillaire nier
▪ Foetale periode: unilobair
Figuur 68: Nieren van de carnivoren
Samenvatting orgaananatomie 2021-2022 Céline De Munter
, 2021-2022 55
RUND
▪ Multipapillaire nier → onvolledige versmelting van de medulla
o Bevat calyces
▪ Kunnen worden onderverdeeld
• 1 grote: calyx maior
• 2 kleinere: calyx minor
o Bevat columnae renalis
o Bevat meerdere papillen
▪ Geen pelvis renalis, enkel labyrint van aftakkingen van de calyces die gaan verzamelen in de
ureter
▪ Onvolledige vergroeiing van de cortex → buitenkant van de nier is NIET glad → gelobd oppervlak
▪ Foetale periode: multilobair → vergroeiing tot enkelvoudige nier
▪ Medulla niet versmolten: multipapillair Figuur 69: Nieren van het rund (GRu.)
VARKEN
▪ Ongeveer dezelfde type nier als mens
▪ Heeft multipapillaire nier
o Heeft calyces
o Heeft columnae renalis
o Heeft papillen → medulla niet volledig versmolten
▪ Cortex: wel volledig versmolten → buitenkant nier is glad
PAARD Figuur 70: Nieren van het varken
▪ Unipapillaire nier → medulla volledig versmolten
o Geen calyces
o Geen columnae renalis
▪ Wel crista renalis en pelvis renalis
▪ Vormverschil tussen linker- en rechternier
o Linkernier: boonvormig
Figuur 71: Overzichtstekening van de
o Rechternier: hartvormig rechternier van het paard
▪ Nierbekken: anders dan hond → bilateraal 2
uitlopers op de uiteinden → recessi terminales
▪ Foetaal aantal lobben: multilobair → vergroeiing tot enkelvoudige nier
▪ Cortex volledig versmolten → glad oppervlak Figuur 72: Nieren van het paard
▪ Heeft glandula pelvis renalis → urine gaat troebel zijn
Samenvatting orgaananatomie 2021-2022 Céline De Munter
