Maw samenvatting h7;
vormingsvraagstuk:
samenlevingsvormen, havo
Leerdoelen hoofdstuk 7:
-Ik ken en begrijp het kernconcept institutionalisering en kan een aantal voorbeelden van
institutionalisering noemen uit de periode 1920-1960
Institutionalisering: het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde
regels wordt vastgelegd in standaardgedragspatronen, die het gedrag van mensen en hun
onderlinge relaties reguleren.
Voorbeelden uit de periode 1920 - 1960
1917; kiesrecht voor alle manen, 1919; kiesrecht voor alle mannen en vrouwen.
Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels (dat
mannen en vrouwen kiesrecht krijgen) vastgelegd in standaardgedragspatronen (dat
iedereen naar de stembus mag gaan) die het gedrag van mensen en hun onderlinge
relaties reguleren (er is gelijkheid gevormd voor mannen en vrouwen, en inspraak en
invloed van ieder)
1958; afschaffing van automatisch ontslag van een getrouwde vrouw.
Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels (dat
getrouwde vrouwen ook mogen werken) wordt vastgelegd in standaardgedragspatronen
(getrouwde vrouwen gaan werken) die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties
reguleren (er is gelijkheid gevormd voor getrouwde mannen en vrouwen, en ook
afhankelijkheid voor de vrouwen).
1957; AOW ingevoerd (basispensioen), 1965; Bijstand ingevoerd (basisuitkering)
Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels (dat
de verhouding tussen werkenden en werkelozen beter hoort en moet) wordt vastgelegd in
standaardgedragspatronen (er wordt een AOW en Bijstand ingevoerd), die het gedrag van
mensen en hun onderlinge relaties reguleren (de verhouding tussen werkenden en
werkelozen wordt beter).
Voordelen: gedrag wordt voorspelbaar + kost weinig energie + werkelijkheid wordt een logisch en
samenhangend geheel + belangrijke waarden krijgen plaats in dagelijks leven + handelingen
voelen nuttig
Nadeel: te veel institutionalisering geeft te veel regels.
-ken en begrijp het begrip verzuiling
Verzuilde samenleving = de opdeling van de samenleving in groepen die zich op grond van
levensbeschouwelijke of maatschappelijke opvattingen afzonderlijk organiseerden.
Nederland was tijdens het grootste deel van de 20e eeuw verdeeld in vier zuilen:
Maw samenvatting h7; vormingsvraagstuk: samenlevingsvormen, havo 1
, De katholieke zuil (meest gesloten zuil)
De protestants-christelijke zuil
De socialistische zuil (erg veel aanhangers)
De liberale zuil (ook wel de neutrale of algemene zuil genoemd, minder sterk georganiseerd.)
De vier maatschappelijke groepen hadden hun eigen radio-omroepen, sportverenigingen, kerken,
onderwijsinstellingen, vakbonden en dagbladen
Min of meer geformaliseerde regels binnen de institutie verzuiling zorgden ervoor dat de
gedragspatronen gereguleerd werden.
-Ik ken en begrijp de begrippen kostwinnersgezin en bevelshuishouding en kan de context
van dit type gezin in 1920-1960 beschrijven
Kenmerken van het gezin jaren 1920 tot 1960;
Belangrijke socialisatoren; gezin, kerk en verenigingen . De overheid was juist terughoudend
mbt de opvoeding.
Soort gezin;
kostwinnaarsgezin >traditioneel gezin, duidelijke taakverdeling; vader werkt, moeder zorgt.
Verhouding in kostwinnersgezin tussen ouders en kinderen = bevelshuishouden > groot machts /
gezagsafstand, gehoorzaamheid voorop & minimale individuele vrijheid.
(Vrouw was tot 1956 ‘handelsonbekwaam’ en tot 1958 mochten getrouwde vrouwen niet werken.)
Ik ken en begrijp het begrip onderhandelingshuishouding en kan de context van dit type
gezin in 1960-1980 beschrijven
Kenmerken van het gezin jaren 1960 tot 1980:
Belangrijkste socialisatoren: gezin, peergroup (leeftijdsgenoten), media en onderwijs, Kleinere
gezinnen door de anticonceptiepil, bewuster moederschap + 1980 abortus toegestaan
Soort gezin:
kostwinnersgezin bleef bestaan → moderne gezinsvormen in opkomst;
bevelshuishouding → onderhandelingshuishouding ; over gedragingen, taken en rollen werd nu
binnen het gezin onderhandeld en overlegd met gelijkere taken + machts / gezagsafstand kleiner.
Door het onderhandelingshuishouden veranderden min of meer geformaliseerde regels en werd zo
het gedrag van kinderen op een andere manier dan voorheen gereguleerd.
-Ik ken en begrijp het kernconcept democratisering en kan een aantal voorbeelden van
democratisering noemen uit de periode 1960-1980
Democratisering → Het proces van verandering van de machts- en gezagsverhoudingen door een
grotere inspraak en medezeggenschap van degenen met minder macht.
Mensen met minder macht, krijgen meer te zeggen.
Voorbeelden democratisering jaren 1960 tot 1980:
1917: kiesrecht voor alle mannen & 1919: kiesrecht voor alle mannen en vrouwen
Maw samenvatting h7; vormingsvraagstuk: samenlevingsvormen, havo 2
vormingsvraagstuk:
samenlevingsvormen, havo
Leerdoelen hoofdstuk 7:
-Ik ken en begrijp het kernconcept institutionalisering en kan een aantal voorbeelden van
institutionalisering noemen uit de periode 1920-1960
Institutionalisering: het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde
regels wordt vastgelegd in standaardgedragspatronen, die het gedrag van mensen en hun
onderlinge relaties reguleren.
Voorbeelden uit de periode 1920 - 1960
1917; kiesrecht voor alle manen, 1919; kiesrecht voor alle mannen en vrouwen.
Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels (dat
mannen en vrouwen kiesrecht krijgen) vastgelegd in standaardgedragspatronen (dat
iedereen naar de stembus mag gaan) die het gedrag van mensen en hun onderlinge
relaties reguleren (er is gelijkheid gevormd voor mannen en vrouwen, en inspraak en
invloed van ieder)
1958; afschaffing van automatisch ontslag van een getrouwde vrouw.
Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels (dat
getrouwde vrouwen ook mogen werken) wordt vastgelegd in standaardgedragspatronen
(getrouwde vrouwen gaan werken) die het gedrag van mensen en hun onderlinge relaties
reguleren (er is gelijkheid gevormd voor getrouwde mannen en vrouwen, en ook
afhankelijkheid voor de vrouwen).
1957; AOW ingevoerd (basispensioen), 1965; Bijstand ingevoerd (basisuitkering)
Het proces waarbij een complex van waarden en min of meer geformaliseerde regels (dat
de verhouding tussen werkenden en werkelozen beter hoort en moet) wordt vastgelegd in
standaardgedragspatronen (er wordt een AOW en Bijstand ingevoerd), die het gedrag van
mensen en hun onderlinge relaties reguleren (de verhouding tussen werkenden en
werkelozen wordt beter).
Voordelen: gedrag wordt voorspelbaar + kost weinig energie + werkelijkheid wordt een logisch en
samenhangend geheel + belangrijke waarden krijgen plaats in dagelijks leven + handelingen
voelen nuttig
Nadeel: te veel institutionalisering geeft te veel regels.
-ken en begrijp het begrip verzuiling
Verzuilde samenleving = de opdeling van de samenleving in groepen die zich op grond van
levensbeschouwelijke of maatschappelijke opvattingen afzonderlijk organiseerden.
Nederland was tijdens het grootste deel van de 20e eeuw verdeeld in vier zuilen:
Maw samenvatting h7; vormingsvraagstuk: samenlevingsvormen, havo 1
, De katholieke zuil (meest gesloten zuil)
De protestants-christelijke zuil
De socialistische zuil (erg veel aanhangers)
De liberale zuil (ook wel de neutrale of algemene zuil genoemd, minder sterk georganiseerd.)
De vier maatschappelijke groepen hadden hun eigen radio-omroepen, sportverenigingen, kerken,
onderwijsinstellingen, vakbonden en dagbladen
Min of meer geformaliseerde regels binnen de institutie verzuiling zorgden ervoor dat de
gedragspatronen gereguleerd werden.
-Ik ken en begrijp de begrippen kostwinnersgezin en bevelshuishouding en kan de context
van dit type gezin in 1920-1960 beschrijven
Kenmerken van het gezin jaren 1920 tot 1960;
Belangrijke socialisatoren; gezin, kerk en verenigingen . De overheid was juist terughoudend
mbt de opvoeding.
Soort gezin;
kostwinnaarsgezin >traditioneel gezin, duidelijke taakverdeling; vader werkt, moeder zorgt.
Verhouding in kostwinnersgezin tussen ouders en kinderen = bevelshuishouden > groot machts /
gezagsafstand, gehoorzaamheid voorop & minimale individuele vrijheid.
(Vrouw was tot 1956 ‘handelsonbekwaam’ en tot 1958 mochten getrouwde vrouwen niet werken.)
Ik ken en begrijp het begrip onderhandelingshuishouding en kan de context van dit type
gezin in 1960-1980 beschrijven
Kenmerken van het gezin jaren 1960 tot 1980:
Belangrijkste socialisatoren: gezin, peergroup (leeftijdsgenoten), media en onderwijs, Kleinere
gezinnen door de anticonceptiepil, bewuster moederschap + 1980 abortus toegestaan
Soort gezin:
kostwinnersgezin bleef bestaan → moderne gezinsvormen in opkomst;
bevelshuishouding → onderhandelingshuishouding ; over gedragingen, taken en rollen werd nu
binnen het gezin onderhandeld en overlegd met gelijkere taken + machts / gezagsafstand kleiner.
Door het onderhandelingshuishouden veranderden min of meer geformaliseerde regels en werd zo
het gedrag van kinderen op een andere manier dan voorheen gereguleerd.
-Ik ken en begrijp het kernconcept democratisering en kan een aantal voorbeelden van
democratisering noemen uit de periode 1960-1980
Democratisering → Het proces van verandering van de machts- en gezagsverhoudingen door een
grotere inspraak en medezeggenschap van degenen met minder macht.
Mensen met minder macht, krijgen meer te zeggen.
Voorbeelden democratisering jaren 1960 tot 1980:
1917: kiesrecht voor alle mannen & 1919: kiesrecht voor alle mannen en vrouwen
Maw samenvatting h7; vormingsvraagstuk: samenlevingsvormen, havo 2
