Aardrijkskunde vakdidactiek
Hoofdstuk 4 – Leren in en over de omgeving
4.1 Kinderen en hun omgeving
Leefomgeving van kinderen is waar hun dagelijks leven zich afspeelt. Hoe ouder
kinderen worden, hoe groter hun leefomgeving wordt. De eigen omgeving is niet
hetzelfde als de belevingswereld en ook hoeft de belevingswereld niet hetzelfde
te zijn als de eigen omgeving.
De eigen omgeving biedt mogelijkheden om te leren over aardrijkskunde. Bij
omgevingsonderwijs staat de eigen leefomgeving centraal als uitgangspunt van
de les, het kan buiten zijn of in de klas.
Kinderen van 2-7 jaar mythisch denken = vermengen in hun denken fantasie
en werkelijkheid en zien de wereld om hen heen vooral in samenhang.
Oudere kinderen romantisch denken = grote belangstelling voor kennis, feiten,
uitersten en records. Ze willen alles weten over een onderwerp.
4.2 Waarom leren in de omgeving waardevol is
Het maakt een les authentiek les wordt betekenisvoller, concreter en
stimuleert nieuwsgierigheid. Een andere setting roept ook een andere sfeer op
meer betrokkenheid.
Eigen omgeving is een overzichtelijke plaats om verschillende vaardigheden te
oefenen. Bovendien kunnen ze kritischer kijken naar aardrijkskundige kennis die
ze opdoen. Bovendien is er hogere cognitieve leeropbrengst. Ook is het geschikt
voor bereiken van attitudedoelen meer kennis in verbinding met zintuigen en
emoties meer waardering van eigen omgeving meer
verantwoordelijkheidsgevoel, identiteitsontwikkeling en inzet voor behoud van
omgeving en duurzame ontwikkeling.
- Om attitudedoelen te bereiken leerlingen moeten beschikken over
sense of place
- Sense of place = een plek betekenis en waardering geeft. Bestaat zowel
uit intellectuele component (kennis) als affectieve component (jou
gevoelens erbij)
o Place attachment = verbondenheid die je voelt met een plek (vaak
sterk bij de eigen leefomgeving). Komt deels voort uit fysieke
binding en deels uit sociale binding.
4.3 Vormen van veldwerk
De vormen van veldwerk lopen op van Leerkrachtgestuurd naar meer
leerlinggestuurd.
Excursie Leerling bezoeken bestemming buiten de school en
worden daar rondgeleid
- Makkelijk te organiseren en overzichtelijk
- Valkuil = leerlingen moeten veel stilstaan en
luisteren moeilijker om ze betrokken te
houden
Omgevingswan Leerlingen lopen een route, waarbij zij korte vragen en
deling opdrachten krijgen
- Eenvoudige en laagdrempelige vorm van veldwerk
- Let op! het is niet de bedoeling dat leerlingen alleen
1
, op hun blaadje iets schrijven, nadruk ligt op praten,
schetsen, kijken of natekenen.
Veldinventarisa Leerlingen verzamelen buiten school beschrijvende
tie gegevens en verwerken deze in een
kaart/tabel/grafiek/foto’s en tekst
- Leerlingen kunnen eigen tempo bepalen en
afhankelijk van instructie of opdracht ook eigen
keuzes maken
- Als leerlingen niet alleen kunnen zijn, meer
begeleiding nodig dan bij excursie of
omgevingswandeling.
Veldonderzoek Leerlingen doen buiten de school onderzoek naar een
verschijnsel d.m.v. onderzoekend leren
- Je kan dit ook meegeven als huiswerk =
organisatorisch een laagdrempelige manier om
gegevens te verzamelen
- Verwerking en bespreking in de klas zijn nodig voor
goed leerrendement.
Bij veldwerk zijn er twee manieren om naar de omgeving te kijken:
- Encyclopedische verschijnselen = kennis hiervan is een doel op zich,
meestal met een achterliggend attitudedoel. Je kijkt naar unieke
elementen zoals erfgoed, innovatieve oplossingen of een bijzonder
landschap
- Exemplarische verschijnselen = alledaagse voorbeelden binnen
veelvoorkomende aardrijkskundige thema’s, zoals voorzieningen,
transport, nieuwbouwwijken of landbouw.
4.4 leren in de omgeving voorbereiden en vormgeven
Leren in en over de omgeving vraagt een andere inhoudelijke en praktische
voorbereiding. Voorbeelden waar je op kunt letten per invalshoek:
Invalshoek Mogelijke kijkvragen
Sociaal Waar ontmoeten mensen elkaar? Wat voor plekken zijn dat?
perspectief Waar en hoe ontspannen mensen hier? Hoe gaan mensen
met elkaar om?
Politiek Door wie wordt deze plek bestuurd? Wat speelt er in de
perspectief besluitvorming? Welke openbare voorzieningen zijn er in de
buurt? Wie gebruiken die? Is zichtbaar of groepen mensen
veel of weinig macht hebben?
Economisch Welke beroepen worden hier uitgeoefend? Kun je dat ergens
perspectief zien? Hoe is het welvaartspeil en hoe is het verdeeld? Welke
gevolgen heeft dat? welke winkelvoorzieningen zijn er?
Cultureel Zijn hier specifieke gebruiken of tradities? Hoe komt dat? wat
perspectief voor soort restaurantjes of winkels zie je hier? Wat voor soort
architectuur is hier?
Demografisch Is het dun-of dichtbevolkt? Hoe merk je dat?
perspectief Hoe is de leeftijdsverdeling? Wat betekent dat? wonen of
komen hier veel mensen met een migratieachtergrond? Hoe
zie je dat?
Natuurlijk Welke landschapselementen zijn er? Hoe is de mens
perspectief omgegaan met natuurlijke omstandigheden? Welke
maatregelen voor waterbeheer zijn er in de omgeving?
2
Hoofdstuk 4 – Leren in en over de omgeving
4.1 Kinderen en hun omgeving
Leefomgeving van kinderen is waar hun dagelijks leven zich afspeelt. Hoe ouder
kinderen worden, hoe groter hun leefomgeving wordt. De eigen omgeving is niet
hetzelfde als de belevingswereld en ook hoeft de belevingswereld niet hetzelfde
te zijn als de eigen omgeving.
De eigen omgeving biedt mogelijkheden om te leren over aardrijkskunde. Bij
omgevingsonderwijs staat de eigen leefomgeving centraal als uitgangspunt van
de les, het kan buiten zijn of in de klas.
Kinderen van 2-7 jaar mythisch denken = vermengen in hun denken fantasie
en werkelijkheid en zien de wereld om hen heen vooral in samenhang.
Oudere kinderen romantisch denken = grote belangstelling voor kennis, feiten,
uitersten en records. Ze willen alles weten over een onderwerp.
4.2 Waarom leren in de omgeving waardevol is
Het maakt een les authentiek les wordt betekenisvoller, concreter en
stimuleert nieuwsgierigheid. Een andere setting roept ook een andere sfeer op
meer betrokkenheid.
Eigen omgeving is een overzichtelijke plaats om verschillende vaardigheden te
oefenen. Bovendien kunnen ze kritischer kijken naar aardrijkskundige kennis die
ze opdoen. Bovendien is er hogere cognitieve leeropbrengst. Ook is het geschikt
voor bereiken van attitudedoelen meer kennis in verbinding met zintuigen en
emoties meer waardering van eigen omgeving meer
verantwoordelijkheidsgevoel, identiteitsontwikkeling en inzet voor behoud van
omgeving en duurzame ontwikkeling.
- Om attitudedoelen te bereiken leerlingen moeten beschikken over
sense of place
- Sense of place = een plek betekenis en waardering geeft. Bestaat zowel
uit intellectuele component (kennis) als affectieve component (jou
gevoelens erbij)
o Place attachment = verbondenheid die je voelt met een plek (vaak
sterk bij de eigen leefomgeving). Komt deels voort uit fysieke
binding en deels uit sociale binding.
4.3 Vormen van veldwerk
De vormen van veldwerk lopen op van Leerkrachtgestuurd naar meer
leerlinggestuurd.
Excursie Leerling bezoeken bestemming buiten de school en
worden daar rondgeleid
- Makkelijk te organiseren en overzichtelijk
- Valkuil = leerlingen moeten veel stilstaan en
luisteren moeilijker om ze betrokken te
houden
Omgevingswan Leerlingen lopen een route, waarbij zij korte vragen en
deling opdrachten krijgen
- Eenvoudige en laagdrempelige vorm van veldwerk
- Let op! het is niet de bedoeling dat leerlingen alleen
1
, op hun blaadje iets schrijven, nadruk ligt op praten,
schetsen, kijken of natekenen.
Veldinventarisa Leerlingen verzamelen buiten school beschrijvende
tie gegevens en verwerken deze in een
kaart/tabel/grafiek/foto’s en tekst
- Leerlingen kunnen eigen tempo bepalen en
afhankelijk van instructie of opdracht ook eigen
keuzes maken
- Als leerlingen niet alleen kunnen zijn, meer
begeleiding nodig dan bij excursie of
omgevingswandeling.
Veldonderzoek Leerlingen doen buiten de school onderzoek naar een
verschijnsel d.m.v. onderzoekend leren
- Je kan dit ook meegeven als huiswerk =
organisatorisch een laagdrempelige manier om
gegevens te verzamelen
- Verwerking en bespreking in de klas zijn nodig voor
goed leerrendement.
Bij veldwerk zijn er twee manieren om naar de omgeving te kijken:
- Encyclopedische verschijnselen = kennis hiervan is een doel op zich,
meestal met een achterliggend attitudedoel. Je kijkt naar unieke
elementen zoals erfgoed, innovatieve oplossingen of een bijzonder
landschap
- Exemplarische verschijnselen = alledaagse voorbeelden binnen
veelvoorkomende aardrijkskundige thema’s, zoals voorzieningen,
transport, nieuwbouwwijken of landbouw.
4.4 leren in de omgeving voorbereiden en vormgeven
Leren in en over de omgeving vraagt een andere inhoudelijke en praktische
voorbereiding. Voorbeelden waar je op kunt letten per invalshoek:
Invalshoek Mogelijke kijkvragen
Sociaal Waar ontmoeten mensen elkaar? Wat voor plekken zijn dat?
perspectief Waar en hoe ontspannen mensen hier? Hoe gaan mensen
met elkaar om?
Politiek Door wie wordt deze plek bestuurd? Wat speelt er in de
perspectief besluitvorming? Welke openbare voorzieningen zijn er in de
buurt? Wie gebruiken die? Is zichtbaar of groepen mensen
veel of weinig macht hebben?
Economisch Welke beroepen worden hier uitgeoefend? Kun je dat ergens
perspectief zien? Hoe is het welvaartspeil en hoe is het verdeeld? Welke
gevolgen heeft dat? welke winkelvoorzieningen zijn er?
Cultureel Zijn hier specifieke gebruiken of tradities? Hoe komt dat? wat
perspectief voor soort restaurantjes of winkels zie je hier? Wat voor soort
architectuur is hier?
Demografisch Is het dun-of dichtbevolkt? Hoe merk je dat?
perspectief Hoe is de leeftijdsverdeling? Wat betekent dat? wonen of
komen hier veel mensen met een migratieachtergrond? Hoe
zie je dat?
Natuurlijk Welke landschapselementen zijn er? Hoe is de mens
perspectief omgegaan met natuurlijke omstandigheden? Welke
maatregelen voor waterbeheer zijn er in de omgeving?
2
