ALGEMENE INTERSECTORALE RICHTLIJN DIAGNOSTIEK
Hoofdstuk 1: diagnostiek: definitie en begrippen
Onderscheid diagnostiek – indicatiestelling - zorginschaling
Wanneer we de definities van deze concepten in beleidsteksten opzoeken, vinden we verschillende invullingen:
Bv in het decreet van 21/06/2013 houdende diverse bepalingen betreffende het beleidsdomein Welzijn,
Volksgezondheid en Gezin:
- Diagnostiek: het proces van de verzameling, ordening en verwerking van de beschikbare relevante
gegevens vanuit de hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon ten behoeve van de zorg;
- Indicatiestelling: het proces dat op basis van de hulp- of vraagzorg van een natuurlijke persoon en de
analyse van de beschikbare relevante gegevens betreffende die persoon die behoefte aan hulp- en
zorgverlening van die persoon vaststelt;
- Zorginschaling: het bepalen van de behoefte aan hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon aan
de hand van een daarvoor bestemd meetinstrument.
Bv het decreet van 18/05/2018 houdende van de Vlaamse sociale bescherming:
- Indicatiestelling: de evaluatie van de zorgbehoefte van de gebruiker om zorgdoelstellingen of
financiering te bepalen of, wat de mobiliteitsmiddelen betreft, om de beperking van de mobiliteit van
de gebruiker vast te stellen zodat passende mobiliteitshulpmiddelen en financiering bepaald kunnen
worden.
Bv het decreet van 27/04/2018 betreffende leerlingenbegeleiding in het basisonderwijs, secundair onderwijs
en centra voor leerlingenbegeleiding:
- Handelingsgerichte diagnostiek: een cyclisch zoek- en beslissingsproces van het centrum waarbij info
over het individu en zijn omgeving wordt verzameld of afgewogen met als doel de problemen,
onderwijsnoden of hulpvragen te objectiveren, analyseren en verklaren met oog op adequate
advisering voor het handelen. Voor analyse gebruikt men wetenschappelijk verantwoorde methoden,
en als die voorhanden zijn, van vastgelegde standaarden.
Gemeenschappelijk aan deze definities:
1. Er is sprake van een hulp- of zorgvraag die
2. in kaart gebracht en geanalyseerd wordt,
3. met als finaliteit zorg te kunnen waarmaken
Diagnostiek, indicatiestelling en zorginschaling zijn nauw verweven met elkaar
Ze duiden vooral op verschillende mogelijke stappen die na aanmelding met een hulp-of zorgvraag kunnen
genomen worden.
Ze kunnen onder dezelfde noemer ‘diagnostiek’ geplaatst worden.
De Bruyn en Ruijssenaars: stellen het diagnostisch proces voor als = een cyclisch gebeuren waarbij tussen
aanmelding en advies verschillende stappen te onderscheiden zijn.
Bij een diagnostisch proces hoeven niet al deze stappen doorlopen te worden
Afhankelijk van de hulpvraag kunnen stappen binnen de cyclus overgeslagen worden
1
, De verschillende componenten:
- De klachtanalyse / de fase van de verhelderende diagnostiek = in deze fase worden de klachten van de
cliënt verduidelijkt en de hulpvraag geëxpliceerd.
- De probleemanalyse / de fase van de onderkennende diagnostiek = negatieve en positieve
gedragingen (handelingen, gedachten en gevoelens) worden geïnventariseerd, beschreven en
benoemd. De ernst van probleemgedrag wordt getaxeerd.
- De verklaringsanalyse / de fase van de verklarende diagnostiek = betreft het formuleren en opstellen
van alternatieve verklaringen voor het probleemgedrag en het vormen van een integratief beeld.
- De indicatieanalyse / de fase van indicerende diagnostiek = er wordt nagegaan wat de best passende
aanpak is. Interventiedoelen worden geformuleerd en geprioriteerd en de inzetbaarheid van een
bepaalde interventie wordt beoordeeld.
Diagnostiek kan gezien worden als het geheel van al deze deelprocessen van de diagnostische cyclus.
Diagnostiek en assessment
Assessment:
- Wanneer de competenties van een sollicitant worden onderzocht
- Assessmentinstrumenten: bij het inschalen van zorgbehoefte van personen
- Uit het engels vertaald: taxatie of beoordeling
- Gedoeld op een procedure om iets te beoordelen
Psychological assessment = cyclisch besluitvormingsproces waarbij een diagnostische vraag gedefinieerd wordt
en hypotheses geformuleerd en getest worden obv verzamelde info om zo te komen tot een integratief beeld
en indicatiestelling
Onderscheid tussen assessment en diagnostiek: artificieel van aard, hangt af van de context
Diagnostiek versus classificatie?
Bij classificatie:
Wordt gezocht naar een algemeen beeld en wordt een persoon obv overeenkomsten met anderen beoordeeld
en ingedeeld adhv een bepaald systeem.
Beschrijvend, biedt geen verklaring voor de problemen en kan op groepsniveau iets zeggen over prognose of
effectiviteit van een interventie.
Diagnostiek:
Bestaat erin om adhv de diagnostische cyclus een uniek, gedetailleerd beeld te krijgen van een individuele
probleemsituatie (probleemanalyse), waarbij kan gekomen worden tot een verklaring (verklaringsanalyse)
en/of indicering (indicatieanalyse).
De probleemanalyse (onderkennende diagnostiek) kan leiden tot classificatie, maar dit is niet noodzakelijk
het geval. Het valt hier geenszins mee samen.
= ‘classificerend diagnostiek’: hier doelt men steeds op een deel van de onderkennend fase binnen de
diagnostische cyclus, waarbij men als primair doel van de probleemanalyse het toekennen van een classificatie
voor ogen stelt.
Categorale classificatie
Hier worden stoornissen beschreven aan de hand van verschillende criteria. Indien het functioneren van een
persoon voldoet aan een bepaald aantal van deze criteria, dan wordt een categorie toegekend en dus een
categorale classificatie van een stoornis gesteld.
- Alles-of-niets opvatting: er moet aan een minimumaantal criteria voldaan zijn
- Categorieën zijn duidelijk te scheiden, er is geen overlap
Dimensionale classificatie
Onderzoek toont aan dat de DSM en ICD in werkelijkheid geen afzonderlijke, duidelijke afgelijnde categorieën
representeren, maar dat psychische stoornissen dimensioneel van aard zijn.
2
Hoofdstuk 1: diagnostiek: definitie en begrippen
Onderscheid diagnostiek – indicatiestelling - zorginschaling
Wanneer we de definities van deze concepten in beleidsteksten opzoeken, vinden we verschillende invullingen:
Bv in het decreet van 21/06/2013 houdende diverse bepalingen betreffende het beleidsdomein Welzijn,
Volksgezondheid en Gezin:
- Diagnostiek: het proces van de verzameling, ordening en verwerking van de beschikbare relevante
gegevens vanuit de hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon ten behoeve van de zorg;
- Indicatiestelling: het proces dat op basis van de hulp- of vraagzorg van een natuurlijke persoon en de
analyse van de beschikbare relevante gegevens betreffende die persoon die behoefte aan hulp- en
zorgverlening van die persoon vaststelt;
- Zorginschaling: het bepalen van de behoefte aan hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon aan
de hand van een daarvoor bestemd meetinstrument.
Bv het decreet van 18/05/2018 houdende van de Vlaamse sociale bescherming:
- Indicatiestelling: de evaluatie van de zorgbehoefte van de gebruiker om zorgdoelstellingen of
financiering te bepalen of, wat de mobiliteitsmiddelen betreft, om de beperking van de mobiliteit van
de gebruiker vast te stellen zodat passende mobiliteitshulpmiddelen en financiering bepaald kunnen
worden.
Bv het decreet van 27/04/2018 betreffende leerlingenbegeleiding in het basisonderwijs, secundair onderwijs
en centra voor leerlingenbegeleiding:
- Handelingsgerichte diagnostiek: een cyclisch zoek- en beslissingsproces van het centrum waarbij info
over het individu en zijn omgeving wordt verzameld of afgewogen met als doel de problemen,
onderwijsnoden of hulpvragen te objectiveren, analyseren en verklaren met oog op adequate
advisering voor het handelen. Voor analyse gebruikt men wetenschappelijk verantwoorde methoden,
en als die voorhanden zijn, van vastgelegde standaarden.
Gemeenschappelijk aan deze definities:
1. Er is sprake van een hulp- of zorgvraag die
2. in kaart gebracht en geanalyseerd wordt,
3. met als finaliteit zorg te kunnen waarmaken
Diagnostiek, indicatiestelling en zorginschaling zijn nauw verweven met elkaar
Ze duiden vooral op verschillende mogelijke stappen die na aanmelding met een hulp-of zorgvraag kunnen
genomen worden.
Ze kunnen onder dezelfde noemer ‘diagnostiek’ geplaatst worden.
De Bruyn en Ruijssenaars: stellen het diagnostisch proces voor als = een cyclisch gebeuren waarbij tussen
aanmelding en advies verschillende stappen te onderscheiden zijn.
Bij een diagnostisch proces hoeven niet al deze stappen doorlopen te worden
Afhankelijk van de hulpvraag kunnen stappen binnen de cyclus overgeslagen worden
1
, De verschillende componenten:
- De klachtanalyse / de fase van de verhelderende diagnostiek = in deze fase worden de klachten van de
cliënt verduidelijkt en de hulpvraag geëxpliceerd.
- De probleemanalyse / de fase van de onderkennende diagnostiek = negatieve en positieve
gedragingen (handelingen, gedachten en gevoelens) worden geïnventariseerd, beschreven en
benoemd. De ernst van probleemgedrag wordt getaxeerd.
- De verklaringsanalyse / de fase van de verklarende diagnostiek = betreft het formuleren en opstellen
van alternatieve verklaringen voor het probleemgedrag en het vormen van een integratief beeld.
- De indicatieanalyse / de fase van indicerende diagnostiek = er wordt nagegaan wat de best passende
aanpak is. Interventiedoelen worden geformuleerd en geprioriteerd en de inzetbaarheid van een
bepaalde interventie wordt beoordeeld.
Diagnostiek kan gezien worden als het geheel van al deze deelprocessen van de diagnostische cyclus.
Diagnostiek en assessment
Assessment:
- Wanneer de competenties van een sollicitant worden onderzocht
- Assessmentinstrumenten: bij het inschalen van zorgbehoefte van personen
- Uit het engels vertaald: taxatie of beoordeling
- Gedoeld op een procedure om iets te beoordelen
Psychological assessment = cyclisch besluitvormingsproces waarbij een diagnostische vraag gedefinieerd wordt
en hypotheses geformuleerd en getest worden obv verzamelde info om zo te komen tot een integratief beeld
en indicatiestelling
Onderscheid tussen assessment en diagnostiek: artificieel van aard, hangt af van de context
Diagnostiek versus classificatie?
Bij classificatie:
Wordt gezocht naar een algemeen beeld en wordt een persoon obv overeenkomsten met anderen beoordeeld
en ingedeeld adhv een bepaald systeem.
Beschrijvend, biedt geen verklaring voor de problemen en kan op groepsniveau iets zeggen over prognose of
effectiviteit van een interventie.
Diagnostiek:
Bestaat erin om adhv de diagnostische cyclus een uniek, gedetailleerd beeld te krijgen van een individuele
probleemsituatie (probleemanalyse), waarbij kan gekomen worden tot een verklaring (verklaringsanalyse)
en/of indicering (indicatieanalyse).
De probleemanalyse (onderkennende diagnostiek) kan leiden tot classificatie, maar dit is niet noodzakelijk
het geval. Het valt hier geenszins mee samen.
= ‘classificerend diagnostiek’: hier doelt men steeds op een deel van de onderkennend fase binnen de
diagnostische cyclus, waarbij men als primair doel van de probleemanalyse het toekennen van een classificatie
voor ogen stelt.
Categorale classificatie
Hier worden stoornissen beschreven aan de hand van verschillende criteria. Indien het functioneren van een
persoon voldoet aan een bepaald aantal van deze criteria, dan wordt een categorie toegekend en dus een
categorale classificatie van een stoornis gesteld.
- Alles-of-niets opvatting: er moet aan een minimumaantal criteria voldaan zijn
- Categorieën zijn duidelijk te scheiden, er is geen overlap
Dimensionale classificatie
Onderzoek toont aan dat de DSM en ICD in werkelijkheid geen afzonderlijke, duidelijke afgelijnde categorieën
representeren, maar dat psychische stoornissen dimensioneel van aard zijn.
2
