Wetenschapsfilosofie in de context van de sociale
wetenschappen
Jesper Tijmstra & Hennie Boeije
Hoofdstuk 1 Benaderingen van wetenschappelijk onderzoek
Paragraaf 1.1 Onderzoeksvoorbeeld: internationale adoptie
Geen belangrijke info
Paragraaf 1.2 Wetenschap: een omschrijving
Kenmerken van wetenschap
- Streven naar kennis die ondergebracht kan worden in een theorie
o Theorie is een samenhangend geheel van uitspraken over de
werkelijkheid
- Gebaseerd op empirische uitspraken, dus waarnemingen
- Systematische benadering
Pseudowetenschap: vakgebieden die geen wetenschap genoemd mogen worden,
omdat ze tekortschieten in systematische methoden tijdens hun onderzoek
Paragraaf 1.3 Drie wetenschappelijke paradigma’s
Soorten wetenschap
- Sociale wetenschappers bestuderen en onderzoeken het doen en laten van
mensen, aangeduid met handelen of gedrag
o Gedragswetenschappers letten op individueel gedrag en factoren
(zowel in de mens zelf, als in sociale omgeving) die dit gedrag
beïnvloeden
- Maatschappijwetenschappers bestuderen sociaal gedrag, dus gedrag van
mensen in groepen
Wetenschappelijk paradigma: opvatting van groep wetenschappers over wat
wetenschap is, waar een wetenschappelijke theorie aan moet voldoen en op
welke manier wetenschap bedreven dient te worden
Wetenschappelijk onderzoek
- Systematiek
- Creatief
- Theorie
- Objectief
- Waarnemingen
Ontologie
- Ontologische uitspraken: uitspraken over dingen (zoals sociale structuren)
die volgens wetenschappers in de werkelijkheid aanwezig zijn en een rol
spelen in het leven van mensen in samenlevingen. Betekent letterlijk
‘zijnsleer’ of ‘studie van de dingen die bestaan’.
- Het gaat om de vraag: wat?
Epistemologie
- Epistemologische uitspraken: opvattingen over wat als kennis telt en over
de wijze waarop we kennis over de werkelijkheid kunnen opdoen. Betekent
letterlijk ‘kennisleer’.
- Het gaat om de vraag: hoe?
, Peer-research zijn onderzoeken naar jongeren binnen een bepaalde groep. Hoe
reageren ze op elkaar etc.
Belangrijke wetenschappelijke paradigma’s
- Empirisch-analytische benadering
o Hoofdzakelijk ontleend aan natuurwetenschappen (biologie, natuur-
of scheikunde)
o Herhaalbaarheid en controleerbaarheid
o Reductionistisch (eenheden, zoals individuen, worden teruggebracht
tot waarden op een aantal variabelen)
o Waardenvrij (eigen mening heeft geen invloed)
o Kwantitatief onderzoek m.b.v. enquêtes en experimenten, uitgedrukt
in cijfers
- Interpretatieve benadering
o Je wilt dingen begrijpen. De ‘waarom’-vraag staat centraal
o Idiografische kennis, dus kennis die het unieke van individuen of
groepen beschrijft
o Holistisch: je focust je niet slechts op enkele kenmerken maar op het
geheel
o Waardenverheldering: je werkt vanuit je eigen ervaring of mening
o Kwalitatief onderzoek m.b.v. interviews
- Kritisch-emancipatoire benadering
o Onderzoekers en onderzochten maken gezamenlijk een leerproces
door, dit heet actieonderzoek of handelingsonderzoek
o Doel is verbeteren van een situatie
o Waardengebonden: onderzoek is niet gedistantieerd, maar
betrokken. Onderzoekers willen immers wat verbeteren
Empirisch-analytische paradigma
- Empirisme gaat ervan uit dat alle wetenschappelijke kennis gebaseerd
moet zijn op gedane observaties ofwel waarnemingen
- Empirisme lijkt op positivisme. Dit gaat uit van een positieve ontwikkeling
in de wetenschap, waarbij theologische, speculatieve en normatieve
opvattingen plaats maken voor feiten waarvan de juistheid kan worden
nagegaan. Dus alles is observeerbaar.
- Logisch in positivisme en empirisme houdt in dat waarnemingen worden
vertaald naar een reeks van logisch samenhangende, heldere en
consistente uitspraken.
- Analytisch uitspraken hebben een logische opbouw en de betekenis van
afzonderlijke begrippen is goed gedefinieerd.
- Onderzoekers streven naar nomothetische kennis: kennis waarin wetten
geformuleerd worden (ze willen dus wetten of regelmatigheden in
verschijnselen vinden)
- Variabelen zijn kenmerken waarop eenheden kunnen verschillen (geslacht,
leeftijd, etc)
- Derdepersoonsperspectief: onderzoekers kijken en observeren, maar
participeren niet
- Intersubjectiviteit: het streven naar subjectieve overeenstemming onder
wetenschappers
Interpretatieve benadering
wetenschappen
Jesper Tijmstra & Hennie Boeije
Hoofdstuk 1 Benaderingen van wetenschappelijk onderzoek
Paragraaf 1.1 Onderzoeksvoorbeeld: internationale adoptie
Geen belangrijke info
Paragraaf 1.2 Wetenschap: een omschrijving
Kenmerken van wetenschap
- Streven naar kennis die ondergebracht kan worden in een theorie
o Theorie is een samenhangend geheel van uitspraken over de
werkelijkheid
- Gebaseerd op empirische uitspraken, dus waarnemingen
- Systematische benadering
Pseudowetenschap: vakgebieden die geen wetenschap genoemd mogen worden,
omdat ze tekortschieten in systematische methoden tijdens hun onderzoek
Paragraaf 1.3 Drie wetenschappelijke paradigma’s
Soorten wetenschap
- Sociale wetenschappers bestuderen en onderzoeken het doen en laten van
mensen, aangeduid met handelen of gedrag
o Gedragswetenschappers letten op individueel gedrag en factoren
(zowel in de mens zelf, als in sociale omgeving) die dit gedrag
beïnvloeden
- Maatschappijwetenschappers bestuderen sociaal gedrag, dus gedrag van
mensen in groepen
Wetenschappelijk paradigma: opvatting van groep wetenschappers over wat
wetenschap is, waar een wetenschappelijke theorie aan moet voldoen en op
welke manier wetenschap bedreven dient te worden
Wetenschappelijk onderzoek
- Systematiek
- Creatief
- Theorie
- Objectief
- Waarnemingen
Ontologie
- Ontologische uitspraken: uitspraken over dingen (zoals sociale structuren)
die volgens wetenschappers in de werkelijkheid aanwezig zijn en een rol
spelen in het leven van mensen in samenlevingen. Betekent letterlijk
‘zijnsleer’ of ‘studie van de dingen die bestaan’.
- Het gaat om de vraag: wat?
Epistemologie
- Epistemologische uitspraken: opvattingen over wat als kennis telt en over
de wijze waarop we kennis over de werkelijkheid kunnen opdoen. Betekent
letterlijk ‘kennisleer’.
- Het gaat om de vraag: hoe?
, Peer-research zijn onderzoeken naar jongeren binnen een bepaalde groep. Hoe
reageren ze op elkaar etc.
Belangrijke wetenschappelijke paradigma’s
- Empirisch-analytische benadering
o Hoofdzakelijk ontleend aan natuurwetenschappen (biologie, natuur-
of scheikunde)
o Herhaalbaarheid en controleerbaarheid
o Reductionistisch (eenheden, zoals individuen, worden teruggebracht
tot waarden op een aantal variabelen)
o Waardenvrij (eigen mening heeft geen invloed)
o Kwantitatief onderzoek m.b.v. enquêtes en experimenten, uitgedrukt
in cijfers
- Interpretatieve benadering
o Je wilt dingen begrijpen. De ‘waarom’-vraag staat centraal
o Idiografische kennis, dus kennis die het unieke van individuen of
groepen beschrijft
o Holistisch: je focust je niet slechts op enkele kenmerken maar op het
geheel
o Waardenverheldering: je werkt vanuit je eigen ervaring of mening
o Kwalitatief onderzoek m.b.v. interviews
- Kritisch-emancipatoire benadering
o Onderzoekers en onderzochten maken gezamenlijk een leerproces
door, dit heet actieonderzoek of handelingsonderzoek
o Doel is verbeteren van een situatie
o Waardengebonden: onderzoek is niet gedistantieerd, maar
betrokken. Onderzoekers willen immers wat verbeteren
Empirisch-analytische paradigma
- Empirisme gaat ervan uit dat alle wetenschappelijke kennis gebaseerd
moet zijn op gedane observaties ofwel waarnemingen
- Empirisme lijkt op positivisme. Dit gaat uit van een positieve ontwikkeling
in de wetenschap, waarbij theologische, speculatieve en normatieve
opvattingen plaats maken voor feiten waarvan de juistheid kan worden
nagegaan. Dus alles is observeerbaar.
- Logisch in positivisme en empirisme houdt in dat waarnemingen worden
vertaald naar een reeks van logisch samenhangende, heldere en
consistente uitspraken.
- Analytisch uitspraken hebben een logische opbouw en de betekenis van
afzonderlijke begrippen is goed gedefinieerd.
- Onderzoekers streven naar nomothetische kennis: kennis waarin wetten
geformuleerd worden (ze willen dus wetten of regelmatigheden in
verschijnselen vinden)
- Variabelen zijn kenmerken waarop eenheden kunnen verschillen (geslacht,
leeftijd, etc)
- Derdepersoonsperspectief: onderzoekers kijken en observeren, maar
participeren niet
- Intersubjectiviteit: het streven naar subjectieve overeenstemming onder
wetenschappers
Interpretatieve benadering
