Inhoudsopgave
Chapter 1 Introductie van cognitieve psychologie...........................................................................................2
Chapter 5 visie............................................................................................................................................... 4
Module 5.1 Visuele codering................................................................................................................................4
5.2 Hoe het brein visuele informatie....................................................................................................................6
Module 5.3 parelelle processing in de visuele cortex...........................................................................................8
Chapter 6 Sensorische systemen.................................................................................................................... 9
Module 6.1 Audition.............................................................................................................................................9
Module 6.2 Mechanische zintuigen...................................................................................................................11
Module 6.3 De chemische zintuigen..................................................................................................................13
Chapter 3 Perceptie..................................................................................................................................... 15
Chapter 4 Aandacht..................................................................................................................................... 18
Chapter 5 Het kortetermijngeheugen en het werkgeheugen.........................................................................21
De fonologische lus............................................................................................................................................22
Chapter 6 Langetermijngeheugen: structuur.................................................................................................25
Chapter 7 encoderen, ophalen en consolidatie............................................................................................. 27
12.3 Opslaan van informatie in het zenuwsysteem.......................................................................................30
Chapter 8 De adaptieve geest: leren............................................................................................................. 31
Klassiek conditioneren........................................................................................................................................31
Chapter 9 Kennis.......................................................................................................................................... 33
Chapter 11 Taal............................................................................................................................................ 36
Begrijpen van woorden......................................................................................................................................37
Begrijpen van zinnen..........................................................................................................................................37
Teksten en verhalen begrijpen...........................................................................................................................38
Geschiedenis van neuropsychologie............................................................................................................. 39
Chapter 13 beslissen.................................................................................................................................... 43
, Cognitie en Gedrag deeltentamen 1
Chapter 1 Introductie van cognitieve psychologie
De volgende woorden hebben allemaal invloed op de geest: aandacht, geheugen, kennis,
beslissen, taal, bewustzijn, perceptie en probleem oplossen.
Wat is de geest?
De geest is een systeem dat representaties van de wereld creeërt, zodat we erin kunnen
handelen om onze doelen te bereiken, dus belangrijk voor overleving en functioneren. De
geest is bij iedereen geweldig, zelfs de kleine dingen in een routine bevatten kwaliteiten van
operaties van de geest.
Bestuderen van de geest: werk over cognitieve psychologie vroeger
In de jaren 80 werd er gezegd dat het onmogelijk was om de geest te bestuderen omdat het
zichzelf en zijn eigenschappen niet kan meten.
- Franciscus Donders deed dit toch: Hoe lang duurt het om een beslissing te maken?
Hij bepaalde dit door de reactietijd, hoe lang het duurt tot er gereageerd wordt op
een stimulus, te meten. Hij gebruikte simpele reactietijd waarbij iemand op een knop
klikt zodra een lamp aan ging en de keuze reactietijd waarbij iemand op de rechter
knop moest klikken als de rechter lamp aanging en de linker knop bij de linker lamp.
Bij het eerste onderzoek zorgt de lamp voor eerst een mentale reactie en vervolgens
tot een gedragsmatige reactie, drukken. Bij het tweede onderzoek wordt het bepalen
welk licht aan ging en het kiezen welke knop gedrukt moest worden aan deze
reacties toegevoegd. Het bleek dan ook dat de keuze reactietijd langer duurde.
Belangrijke uitkomst was: mentale reactie kan niet direct worden gemeten, het moet
worden gevolgd door gedrag.
- Wilhelm Wundt opende een psychologisch laboratorium in Duitsland, zijn nadering
werd het structuralisme genoemd. Hierbij werd geloofd dat onze belevenissen
afhingen van elementen van ervaringen: sensaties. Wundt dacht dit te kunnen
behalen door analystische introspectie, iemand moest zijn sensaties, gevoelens en
gedachten beschrijven. Dit vereiste veel training omdat het moeilijk was om een
ervaring te beschrijven in basis termen. Wundt wordt gezien als leider van de
verschuiving in de studie van de geest van de rationalistische- naar de empirische
benadering waarbij de rol van experimenten heel groot is.
- Ebbinghaus: Hoe lang duurt het tot we iets vergeten? Hij onderzocht dit door 13
combinaties van letters op te stellen en dit moest worden geleerd. Hij leerde de
letters en na een tijdje leerde hij het opnieuw en er kwam uit dat het korter duurde
bij dit opnieuw leren. Er is iets onthouden van de eerste keer leren. Hij gebruikte de
meting savings: als het 1000 seconde duurde de eerste keer en 600 de tweede keer,
heb je dus 400 seconde nog onthouden. In de savings curve kan je zien dat de
hoeveelheid onthouding daalt in 2 dagen en vanaf dan deels stabiliseert.
- William James geloofde dat observaties niet gebaseerd waren op resultaten van
experimenten maar op observaties over operatie in zijn eigen geest. Een ervaring is
waar je mee akkoord gaat om op te merken.
2
,De studie van de geest verlaten
In 1913 had Watson wat bevindingen, hij was ontevreden met de analystische introspectie
omdat resultaten per persoon verschilden en omdat de resultaten moeilijk te verifiëren zijn.
Zijn nieuwe nadering noemde hij het behaviorisme, een pure objectieve experimentele
branche en natuurlijke science. Gedrag dat je kan observeren, niet bewustzijn, is het
belangrijkst. Watson’s ideeën waren sterk gelinkt met het klassieke conditioneren van
Pavlov. Watson nam hieruit aan dat gedrag geanalyseerd kan worden zonder een referentie
te maken naar de geest.
In 1938 Skinner introduceerde operante conditionering, hoe gedrag wordt versterkt door de
presentatie van positieve bekrachtigers. Dat gedrag begrepen kon worden door stimulus-
reacties beïnvloedde een generatie van psychologen. Toch was er een kritiekpunt: een
simpele stimulus-reactie kon niet verklaren dat mensen vaak reageren op andere aspecten
van dezelfde stimuli en dit weet je pas als de reactie zichtbaar is.
Toch waren er onderzoekers die twijfels hadden bij het behaviorisme, zo deed Edward
Tolman een experiment met een rat en kaas (zie blz 11), de rat moest voor eten naar rechts,
maar wanneer hij aan de overkant gezet werd, snapte de rat dat hij nu naar links moet. Dit
was tegen verwachting van behavioristen. De rat maakte een cognitieve map, er was dus
iets anders dan stimuli-reactie voorgekomen.
Skinner geloofde dat baby’s leerde praten door positieve bekrachtiging na ‘mama’.
Chomsky geloofde dat taal al aangeboren was en al in de geest zat. Er werd geconcludeerd
dat het belangrijk is om niet alleen observatie gedrag te meten maar ook mee te nemen wat
dit gedrag ons verteld over hoe de geest werkt.
De studie van de geest wordt herboren
1950 staat bekend om zijn cognitieve revolutie, net toen psychologen het behaviorisme in
twijfel trokken ontstond de computer wat een nieuwe manier suggesteerde over het
beschrijven van de operatie van de geest. Deze computers werden gebruikt voor het
analyseren van data en gaf ons een nieuwe manier over het denken over de geest.
Computers konden informatie verwerken, computer krijgt input en via verschillende stappen
eindigt het in output. De geest kan eigenlijk op eenzelfde soort manier worden verklaard.
Dichotic listening: Input filter detector To memory. Een onderzoek hierbij: hoe goed
kunnen mensen hun aandacht houden bij informatie terwijl er andere informatie wordt
gepresenteerd. Informatie wordt dus verwerkt via verschillende stadia. Onderzoek: twee
geluidsfragmenten, in beide oren één, er werd verteld op welke kant iemand moest
focussen.
John McCarthy was de eerste die artificial intelligence benoemde: ervoor zorgen dat een
machine zich gedrag op een manier die intelligent zou worden genoemd als een mens zich
zo gedroeg. Het eerste programma dat dit wist te doen was de logic theorist, denkmachine.
Miller liet de geest als een computer metafoor zien.
Modern onderzoek in cognitieve psychologie
Modellen zijn representaties van structuren of processen die ons helpen een structuur of
proces uit te leggen of te visualiseren. Structurele modellen zijn representaties van een
3
, fysieke structuur of een tastbaar ding zoals een auto en hersenen. Structurele modellen
laten zien waar ze bij betrokken zijn maar niet hoe ze betrokken zijn en functies hebben.
Een proces model representeert processen die betrokken zijn in cognitieve mechanismen, ze
laten vaak specifieke processen en connecties tussen de processen zien. De boxen in 1.10
zijn niet op een specifieke plek in het brein gelokaliseerd. Dit soort proces modellen maken
moeilijke processen makkelijker te begrijpen. De verschillende onderwerpen in het schema
worden vaak gedetailleerder als ze apart worden bestudeerd.
Voordelen voor science maatschappij en jou
Er worden nogsteeds nieuwe theorieën ontwikkeld en oude aangepast of afgewezen. Er
wordt ook geprobeerd te kijken hoe deze kennis gebruikt kan worden om problemen op te
lossen. Begrijpen wat onze keuze beïnvloed kan bijvoorbeeld helpen bij communicatie.
Cognitieve strategieën in het leren verbeteren
‘Spacing and interleaving’: herhaalde presentatie en herzien van informatie verbeterd leren
en het geheugen. Interleaving betekent dat je tussen de opgedeelde stukken leren met iets
anders bezig gaat, er wordt gezegd dat dit je performance verbeterd.
Retrieval-based learning: er wordt gezegd dat het ophalen van informatie uit het geheugen
positief werkt bij het leren. Door informatie op te halen wordt het makkelijker terug te
vinden.
Aantekeningen maken en uitwerking: er is bewezen dat het schrijven van aantekeningen
beter werken voor feitelijke en conceptuele begrippen op de toets.
Chapter 5 visie
Module 5.1 Visuele codering
Algemene beginselen
René Descartes dacht vroeger dat het ook een al gemaakt afbeelding naar het brein stuurde,
dit is niet waar. Je brein codeert de informatie op een bepaald manier wat niet overeenkomt
met wat je ziet. Impulsen in bepaalde neuronen indiceren licht. Volgens Müllers wet van
specifieke zenuwenergie indiceren verschillende neuronimpulsen verschillende
modaliteiten, licht, geluid, aanraking. Bij het wrijven in de ogen ziet men sterretjes omdat
visuele receptoren worden gestimuleerd.
Hersenverbindingen en het oog
Licht komt het oog binnen via een opening, de pupil wat het weer projecteert naar de
retina, achterste oppervlak van het oog waar het beeld ondersteboven en gespiegeld wordt.
Informatie die fotoreceptoren ontvangen gaan via bipolaire cellen naar de ganglioncellen,
waarvan de axonen naar het brein gaan. Er zijn ook nog amacriene cellen die informatie
krijgen van bipolaire cellen en dit sturen naar andere bipolaire, amacrine en ganglioncellen.
Deze cellen zijn transparant en passeren hierdoor zonder lichtvervorming. De axonen en
ganglioncellen komen samen in de optische zenuw, waar zenuwen het oog verlaten en
bloedvaten binnenkomen. Op deze plek zitten geen receptoren, dit noem je de blinde vlek.
Je merkt deze blinde vlek niet omdat je brein deze lege plek opvult en omdat het blinde stuk
van het ene oog vaak gezien wordt door het andere oog.
4
Chapter 1 Introductie van cognitieve psychologie...........................................................................................2
Chapter 5 visie............................................................................................................................................... 4
Module 5.1 Visuele codering................................................................................................................................4
5.2 Hoe het brein visuele informatie....................................................................................................................6
Module 5.3 parelelle processing in de visuele cortex...........................................................................................8
Chapter 6 Sensorische systemen.................................................................................................................... 9
Module 6.1 Audition.............................................................................................................................................9
Module 6.2 Mechanische zintuigen...................................................................................................................11
Module 6.3 De chemische zintuigen..................................................................................................................13
Chapter 3 Perceptie..................................................................................................................................... 15
Chapter 4 Aandacht..................................................................................................................................... 18
Chapter 5 Het kortetermijngeheugen en het werkgeheugen.........................................................................21
De fonologische lus............................................................................................................................................22
Chapter 6 Langetermijngeheugen: structuur.................................................................................................25
Chapter 7 encoderen, ophalen en consolidatie............................................................................................. 27
12.3 Opslaan van informatie in het zenuwsysteem.......................................................................................30
Chapter 8 De adaptieve geest: leren............................................................................................................. 31
Klassiek conditioneren........................................................................................................................................31
Chapter 9 Kennis.......................................................................................................................................... 33
Chapter 11 Taal............................................................................................................................................ 36
Begrijpen van woorden......................................................................................................................................37
Begrijpen van zinnen..........................................................................................................................................37
Teksten en verhalen begrijpen...........................................................................................................................38
Geschiedenis van neuropsychologie............................................................................................................. 39
Chapter 13 beslissen.................................................................................................................................... 43
, Cognitie en Gedrag deeltentamen 1
Chapter 1 Introductie van cognitieve psychologie
De volgende woorden hebben allemaal invloed op de geest: aandacht, geheugen, kennis,
beslissen, taal, bewustzijn, perceptie en probleem oplossen.
Wat is de geest?
De geest is een systeem dat representaties van de wereld creeërt, zodat we erin kunnen
handelen om onze doelen te bereiken, dus belangrijk voor overleving en functioneren. De
geest is bij iedereen geweldig, zelfs de kleine dingen in een routine bevatten kwaliteiten van
operaties van de geest.
Bestuderen van de geest: werk over cognitieve psychologie vroeger
In de jaren 80 werd er gezegd dat het onmogelijk was om de geest te bestuderen omdat het
zichzelf en zijn eigenschappen niet kan meten.
- Franciscus Donders deed dit toch: Hoe lang duurt het om een beslissing te maken?
Hij bepaalde dit door de reactietijd, hoe lang het duurt tot er gereageerd wordt op
een stimulus, te meten. Hij gebruikte simpele reactietijd waarbij iemand op een knop
klikt zodra een lamp aan ging en de keuze reactietijd waarbij iemand op de rechter
knop moest klikken als de rechter lamp aanging en de linker knop bij de linker lamp.
Bij het eerste onderzoek zorgt de lamp voor eerst een mentale reactie en vervolgens
tot een gedragsmatige reactie, drukken. Bij het tweede onderzoek wordt het bepalen
welk licht aan ging en het kiezen welke knop gedrukt moest worden aan deze
reacties toegevoegd. Het bleek dan ook dat de keuze reactietijd langer duurde.
Belangrijke uitkomst was: mentale reactie kan niet direct worden gemeten, het moet
worden gevolgd door gedrag.
- Wilhelm Wundt opende een psychologisch laboratorium in Duitsland, zijn nadering
werd het structuralisme genoemd. Hierbij werd geloofd dat onze belevenissen
afhingen van elementen van ervaringen: sensaties. Wundt dacht dit te kunnen
behalen door analystische introspectie, iemand moest zijn sensaties, gevoelens en
gedachten beschrijven. Dit vereiste veel training omdat het moeilijk was om een
ervaring te beschrijven in basis termen. Wundt wordt gezien als leider van de
verschuiving in de studie van de geest van de rationalistische- naar de empirische
benadering waarbij de rol van experimenten heel groot is.
- Ebbinghaus: Hoe lang duurt het tot we iets vergeten? Hij onderzocht dit door 13
combinaties van letters op te stellen en dit moest worden geleerd. Hij leerde de
letters en na een tijdje leerde hij het opnieuw en er kwam uit dat het korter duurde
bij dit opnieuw leren. Er is iets onthouden van de eerste keer leren. Hij gebruikte de
meting savings: als het 1000 seconde duurde de eerste keer en 600 de tweede keer,
heb je dus 400 seconde nog onthouden. In de savings curve kan je zien dat de
hoeveelheid onthouding daalt in 2 dagen en vanaf dan deels stabiliseert.
- William James geloofde dat observaties niet gebaseerd waren op resultaten van
experimenten maar op observaties over operatie in zijn eigen geest. Een ervaring is
waar je mee akkoord gaat om op te merken.
2
,De studie van de geest verlaten
In 1913 had Watson wat bevindingen, hij was ontevreden met de analystische introspectie
omdat resultaten per persoon verschilden en omdat de resultaten moeilijk te verifiëren zijn.
Zijn nieuwe nadering noemde hij het behaviorisme, een pure objectieve experimentele
branche en natuurlijke science. Gedrag dat je kan observeren, niet bewustzijn, is het
belangrijkst. Watson’s ideeën waren sterk gelinkt met het klassieke conditioneren van
Pavlov. Watson nam hieruit aan dat gedrag geanalyseerd kan worden zonder een referentie
te maken naar de geest.
In 1938 Skinner introduceerde operante conditionering, hoe gedrag wordt versterkt door de
presentatie van positieve bekrachtigers. Dat gedrag begrepen kon worden door stimulus-
reacties beïnvloedde een generatie van psychologen. Toch was er een kritiekpunt: een
simpele stimulus-reactie kon niet verklaren dat mensen vaak reageren op andere aspecten
van dezelfde stimuli en dit weet je pas als de reactie zichtbaar is.
Toch waren er onderzoekers die twijfels hadden bij het behaviorisme, zo deed Edward
Tolman een experiment met een rat en kaas (zie blz 11), de rat moest voor eten naar rechts,
maar wanneer hij aan de overkant gezet werd, snapte de rat dat hij nu naar links moet. Dit
was tegen verwachting van behavioristen. De rat maakte een cognitieve map, er was dus
iets anders dan stimuli-reactie voorgekomen.
Skinner geloofde dat baby’s leerde praten door positieve bekrachtiging na ‘mama’.
Chomsky geloofde dat taal al aangeboren was en al in de geest zat. Er werd geconcludeerd
dat het belangrijk is om niet alleen observatie gedrag te meten maar ook mee te nemen wat
dit gedrag ons verteld over hoe de geest werkt.
De studie van de geest wordt herboren
1950 staat bekend om zijn cognitieve revolutie, net toen psychologen het behaviorisme in
twijfel trokken ontstond de computer wat een nieuwe manier suggesteerde over het
beschrijven van de operatie van de geest. Deze computers werden gebruikt voor het
analyseren van data en gaf ons een nieuwe manier over het denken over de geest.
Computers konden informatie verwerken, computer krijgt input en via verschillende stappen
eindigt het in output. De geest kan eigenlijk op eenzelfde soort manier worden verklaard.
Dichotic listening: Input filter detector To memory. Een onderzoek hierbij: hoe goed
kunnen mensen hun aandacht houden bij informatie terwijl er andere informatie wordt
gepresenteerd. Informatie wordt dus verwerkt via verschillende stadia. Onderzoek: twee
geluidsfragmenten, in beide oren één, er werd verteld op welke kant iemand moest
focussen.
John McCarthy was de eerste die artificial intelligence benoemde: ervoor zorgen dat een
machine zich gedrag op een manier die intelligent zou worden genoemd als een mens zich
zo gedroeg. Het eerste programma dat dit wist te doen was de logic theorist, denkmachine.
Miller liet de geest als een computer metafoor zien.
Modern onderzoek in cognitieve psychologie
Modellen zijn representaties van structuren of processen die ons helpen een structuur of
proces uit te leggen of te visualiseren. Structurele modellen zijn representaties van een
3
, fysieke structuur of een tastbaar ding zoals een auto en hersenen. Structurele modellen
laten zien waar ze bij betrokken zijn maar niet hoe ze betrokken zijn en functies hebben.
Een proces model representeert processen die betrokken zijn in cognitieve mechanismen, ze
laten vaak specifieke processen en connecties tussen de processen zien. De boxen in 1.10
zijn niet op een specifieke plek in het brein gelokaliseerd. Dit soort proces modellen maken
moeilijke processen makkelijker te begrijpen. De verschillende onderwerpen in het schema
worden vaak gedetailleerder als ze apart worden bestudeerd.
Voordelen voor science maatschappij en jou
Er worden nogsteeds nieuwe theorieën ontwikkeld en oude aangepast of afgewezen. Er
wordt ook geprobeerd te kijken hoe deze kennis gebruikt kan worden om problemen op te
lossen. Begrijpen wat onze keuze beïnvloed kan bijvoorbeeld helpen bij communicatie.
Cognitieve strategieën in het leren verbeteren
‘Spacing and interleaving’: herhaalde presentatie en herzien van informatie verbeterd leren
en het geheugen. Interleaving betekent dat je tussen de opgedeelde stukken leren met iets
anders bezig gaat, er wordt gezegd dat dit je performance verbeterd.
Retrieval-based learning: er wordt gezegd dat het ophalen van informatie uit het geheugen
positief werkt bij het leren. Door informatie op te halen wordt het makkelijker terug te
vinden.
Aantekeningen maken en uitwerking: er is bewezen dat het schrijven van aantekeningen
beter werken voor feitelijke en conceptuele begrippen op de toets.
Chapter 5 visie
Module 5.1 Visuele codering
Algemene beginselen
René Descartes dacht vroeger dat het ook een al gemaakt afbeelding naar het brein stuurde,
dit is niet waar. Je brein codeert de informatie op een bepaald manier wat niet overeenkomt
met wat je ziet. Impulsen in bepaalde neuronen indiceren licht. Volgens Müllers wet van
specifieke zenuwenergie indiceren verschillende neuronimpulsen verschillende
modaliteiten, licht, geluid, aanraking. Bij het wrijven in de ogen ziet men sterretjes omdat
visuele receptoren worden gestimuleerd.
Hersenverbindingen en het oog
Licht komt het oog binnen via een opening, de pupil wat het weer projecteert naar de
retina, achterste oppervlak van het oog waar het beeld ondersteboven en gespiegeld wordt.
Informatie die fotoreceptoren ontvangen gaan via bipolaire cellen naar de ganglioncellen,
waarvan de axonen naar het brein gaan. Er zijn ook nog amacriene cellen die informatie
krijgen van bipolaire cellen en dit sturen naar andere bipolaire, amacrine en ganglioncellen.
Deze cellen zijn transparant en passeren hierdoor zonder lichtvervorming. De axonen en
ganglioncellen komen samen in de optische zenuw, waar zenuwen het oog verlaten en
bloedvaten binnenkomen. Op deze plek zitten geen receptoren, dit noem je de blinde vlek.
Je merkt deze blinde vlek niet omdat je brein deze lege plek opvult en omdat het blinde stuk
van het ene oog vaak gezien wordt door het andere oog.
4
